Ísafold - 28.09.1921, Blaðsíða 4

Ísafold - 28.09.1921, Blaðsíða 4
T • —mnfjm* .'#*+ ,•-. **¦*-*<., ÍSAPOLD með innilegu þakklæti minnist eg i dag hinna hraustu félaga minna, sem aldrei urðu sigraðir á vígvellin- um. í hreinu þysku trúlyndi unnu þeir þau afrek gegn heilum heimi af óvinum, sem sagan ekki þekkir nein dæmi til. Hetjudáð þeirra gleymist aldrei, þeir föllnu gera þjóðinni heiður með minningu sinni, en þeir eftirlifandi verða komandi kynslóð til fyrirmyndar. Guð gefi að ljómi hinna liðnu fremdartíma geti" orðið leiðarstjarna í nálægri framtið, sem ennþá er dimm. Guð vaiðveiti ættjörðina*. Má af þessari orðsending marka, að þrátt fyrir alt hefir Wilhelm keisari ekki breyst til muna. Fyrir tæpum mánnði var Erzber- ger drepinn. Var enginn i vafa um, að morðið væri af stjórnmálaastæð- um og lýðveldismenn sáu þar nýtt merki um undirróðurinn gegn lýð- veldinu. Erzberger var helsti maður Miðflokksins þýska, og enginn var i vafa um, að mundi verða máttar- stoð lýðveldisins framvegis, eins og hann á undanförnum árum hafði framkvæmt alt það, sem erfiðast var. Morðið varð til þess, að lýðveldis- sinnar héldu á ný samkomur um alt landið, og i Berlin einni tóku 250.000 manns þátt í samkomun- um. En sama dag hélt Ludendorff fund með hermönnum. Þ6 eigi væru þar viðstaddir nema 15.000 menn, þá mega þetta samt ttðindt heita, og hefði þótt óhugsandi fyrir einu ári. A þessom fundi voru þýsku prinsarnir i fullum hermannaskrúða og gengu þeir fyrir fylkingar ásamt böroum krónprinsins og vorn sýnd virðingarmerki á gamla þýska her- mannavísu. Varð þetta til þess, að sumir vildu láta visa allri ætt keis- arans úr landi, áður en hún gerði sig »seka i frekari landráðum*. Morðingjir Erzbergers hafa ekki fundist enn, og eiu talin lítil likindi til að þeir finnist nokkutn tíma. Ea í leit sinni að morðingjunum hefir lögreglan komist fyrir mjög víðtækt samsæri gegn lýðveldinu, og höfðu samsærismenn ákveðið að myrða helstu men'n í stjórninni. Scheide- mann, fyrsti kanslari lýðveldisins, fær hótunarbréf á hverjum einasta degi. I Bayern hefir afturhaldsmönnum skapast öflugast fylgi og ha*a hlot- ist miklar deilur milli stjórnarinnar þar og alríkisstjórnarinnar í Berlín. Öflugur flokkur manna vili láta landið segja sig algerlega úr lögum við þýska rikið, vegna þess að lýð- veldisstjórn sé ekki í samræmi við stefnu landsbúa. Stjórnin í Berlín hefir haft hin mestu óþægindi af þessari deilu, og gæti það orðið upphaf að algerðu hruni þyska rik- isins, ef einstök sambandsríki færu að segja sig úr þýska sambandinu. En Frakkar mundu taka þvi fegins hendi. A þeim erfiðleikatimum sem nú eru hjá þýsku þjóðinni, er ávait hægt að vekja snndrung og hvetja til byltinga. Junkaraflokkurinn lofar þjóðinni öllu góðu, ef breytt verði um stjórnarskipun: þá muni fást endurskoðun á friðarsamningunum og skaðabótakröfunum verði létt af. En þau loforð eru gefin upp i erm- ina sina. Allir vita, að þegar banda- menn á sinum tima voru að tala um frið, áður en stríðinu lauk end- anlega, þá var það jafnan viðkvæð- ið, að aldrei skyldi saminn friður við Þýskaland, sem keisaradæmi, heldur yrði stjórnarfarið að gerbreyt- ast áður. Það nær þvi ekki nokk- nrri átt, að Þjóðverjar fengju bætta kosti sina við það að breyta um stjórnarfar. Hitt er öllu líklegra, að bandamenn færu í nýtt stríð, ef til þess kæmi að afturhaldsstjórn kæmi í Þýzkalandi á ný. Fjárhagur Þýskafands. Mörgum er þaö ráðgáta, hvernig Þjóðverjar hugsi sér að risa undir skaðabótunnm, sem þeir hafa geng- ist undir að greiða bandamönnum á næstu áratugum, jafnframt því að bæta alt það sem aflaga hefir farið innanlands. Framleiðslan er vitan- lega aðalatriðið og Þjóðverjar hafa nægan markað fyrir alla sina fram- leiðslu og gnótt hráefna i landinu. En þrátt fyrir dugnað og landgæði hallast margir fjármálamenn að þeirri skoðun að rikið geti ekki staðis- álögurnar og að gjaldþrot Þýska- lands sé þegar fyrirsjáanlegt. Ráðuneyti Wirths vinnur nú ötul- lega að þvi að reyna að koma skipu ¦ lagi á f jármál rikisins og gera yfirlit ýfir fjárhaginn og rannsaka á hvern hátt megi vinna bag á örðugleik- unum. Störf stjórnarinnar er varða eitt atriði þessa máls, sem sé það á hvern hátt rikissjóði skuli aflað tekna, hafa nú borið sýnilegan ávöxt, þar sem eru skattafrumvörpin nýju. Koma þau óþyrmilega við pyngju aimennings og hafa mjög verið not- uð til andróðurs gegn stjórninni, enda er hækkun skatta og tolla ávalt vel til þess fallin. Hér skulu taldar nokkrar tillögur fjármálastjórnarinnar þýsku: 1. Sykurtollurinn skal hækkaður úr 14 upp í 100 mörk fyrir hver 100 kg. 2. Ríkiseinkasala lögleidd á brend- um drykkjum og tollurinn hækkað- ur úr 8 npp í 40 mörk pr. liter. 3. Lýsingargjald og tóbakstollur á að ferfaldast. 4. Drykkjarvatns-, gosdrykkja- og öltollur tvöfaldast. i 5. Skattur á banönum, döðlum, ; kaffi, the, kryddi, kakao og súkku- laði hækki um 80%. 6. Kolatollur hækkar og á að nema 30% aí andvirði kolanna. 7. Nýr veðreiðaskattur sé settur. 8. Skattur hækkaður á öllum bif- reiðum, þar með taldar flatninga1- bifreiðar. 9. Nýr tryggingaskattur. Af fast- eignum skal gjalda 15 pf. af hverj- um 1000 mörknm tryggingarnpp- hæðarinnar og af lausafé 40 pf. Af liftryggingum skal goldið 4% aI iÖ- gjaldinu. 10. Skattur af viðskiftaveltu dýr- ari gistihúsa og veitingahúsa skal tvöfaldaður. 11. Skattor á hluta-og samvinnu- félögum skal hækkaður þannig að hann [nemi alt að 30% af skatt- skyldum tekjum félaganna. 12. Nýr skattur á peningaum- setningu, Sþar 'i meða (alt að 7% skattur á hreifanlegu fé nýrra hlnta- félaga. Kauphallarskatturinn sé hækk- aður að mun og einnig á að reyna að láta þennan skatt ná til gjald- eyris- »spekulationa«. 13. Nýr eignaskattur í stað »rik- isoffursins* sem nú tiðkast. 14. Eignaraukaskattur. Hann nær ekki til eigna innan við 100.000 möik en 1% fyrir 125—200 mörk og smáhækkar siðan upp í 6°/0. 15. Sérstakur skattur á eignaauka, sem orðið hefir siðan í ófriðarlok. Beinu skattarnir virðast ekki vera ægilegir en óbeinu skattarnir, t. d. kolatollurinn hljóta að koma mjög tilfinnaniega niður. Nýjasta konungsrikið. í síðasta mlnuði var Emir Feycil krýndur konungur í Irak. Konungs- setrið nýja er í Bagdad. Feycil var iður kjörinn konungur Sýrlands af landslýðnum þar, en af því að hsnn vildi ekki viðurkenna i neinu yfir- ráð Frakka yfir landinu, hófu þeir ófrið gegn honum og var Gouraud hershöfðingi fyrir liði þeirra. Hrakti hann Feycal úr landi. Nú hefir hann tekið konungdóm i Irak, fyrir til- hjálp Englendinga, og er eigi fyrir það takandi, að hann nii einnig Sýrlandi undir sig siðar. Emir Feycal er með merkustu mönnum þar um slóðir, Asiubúi og Evrópumaður til samans. Hann er Arabi en hefir mentast i Evrópu, gekk á hákóla í Konstantinópel og lifði að því loknu BeddínaHfi í nokk- ur ár. Þegar hann kom til Sý/lands aftur var honum tekið með opnum örmum af þjóðinni og lét hann þá strax uppi þá fyrirætlun sína, að stofna sjálfstætt og voldugt Araba- riki i Vestur-Asíu. Var hann að leggja hyrningarsteininn að ríki sinu þeg- ar Tyrkir sðgðu Bandamönnum stríU á hendur, og hóf hann þá þegar uppreisn gegn Tyrkjum. Varð hon- um vel ágengt og kusu Sýrlending- ar hann til konungs yfir sig, bæði kristnir menn og Múhamedstrúar. Sýndi hann sig brátt afkastamikinn i friðsamlegum stöifum og var si- vinnandi. í hinni stattu stjórnartið hans voru stofnaðir 34 nýjar skólar i landinu. Landið var friðað og fram farir hófust. Gekk svo um sinn að Feycal tókst að halda friði við Frakka, þ6 nóg gæfust tilefnin til ófriðar. Loks urða Sýrlendingar leiðir á að biða eftir viðurkenningu fullveldis sins, og gremja þeirra í garð Frakka, sem jafnan héldu til streitu umráða- rétti sinum yfir landinn, magnaðist mjög. Þá bar það við að flokkur kristinna manna, sem hafði stuðn- ing af Frökkum, réðist á Araba- höfðingjann Faur, og fór hann til Feycal og beiddist hjálpar. En áður en Feycal hafði gefið nokkuð svar sendi franpki hershöfðinginn Gou- raud Feycal úrslitaboð, og krafðist þiss, að hann léti af hendi við sig höfuðborgina Damaskus, allar járn- brautir og að frönsk mynt yrði lög- leidd í landinu. Auðvitað gat Feycil ekki orðið við þessum kröfum og tók þá franski herinn landið, en Feycal flýði. Eins og nærri má geta er grunt á því góða milli hans og Frakka siðan. Deila Tyrkja og Grikkja I gerð. Frá Paris er simað, að Konstantín Grikkja konnngur óski þess, að gerðardómur alþióðasambandsins geri út um deilur Tyrkja og Grikkja íit af löndam í Litlu-Asíu. (Grikkir hafa farið mjög halloka siðustu vikurnar i viðureign sinni við Tyrki. Hafði lukkan fylgt þeim nm tíma og þeir höfðu náð Angora, höfuðborg Kemalista. En sú fram- sókn var meira aí kappi en forsja, því brátt kom það i ljós, að þeir gátu ekki reist rönd við her Mustafa Kemals austur þar. Urðu þeir að láta undan siga, mistu Angora aftur og biðu mikið manntjón. Virðast Grikkir nii vera orðnir vonlitlir um að sigra Tyrki, fyrst Grikkjakon- ungur, sem stýrir hernum i Litlu- Asiu, vill láta alþjóðasambandið gera út um deiluna, því áður hefir ekki verið við það komandi af Grikkja hálfu. að nokkuð annað en vopnin skæru úr). % W „IXION" Cabin Biscuits (skipsbrauð) er búið til af mörg- um mismunandi tegundum sérstaklega hentagt fyrir íslendinga. í Englandi er „IXION" brauð aðalfæðan «m borð í fiski- skipum. Fæst i öllum helztu verzlunum. Aðgætið að nafnið „IXION" sé á hverri köku. Vörumerkið „IXION" á kexi er trygging fyrir hollri og góðri fæðu. „IXION* Lunch og „IXION" Snowflake Biscuits ósætt er óviðjafnanlegt með kaffi og te. Bréf frá Italiu. Eftir Siqfás Blöndal. Það er glæsileg þrenning — en þó Cavour liklega hafi verið hyggnast- ur og áhrifamestur gegn öðrum rikj- um af þessum þrem miklu mönnum, þá er enginn vafi á þvi að Garibaldi hefir verið o? er langkærastur þjóð- inni. En hvorugur þeirra hefði þ6 einn fyrir sig getað áorkað miklu ef þeir hefðu ekki haft konungmeð sér, hreinskilnn og djarfan föður- landsvin, sem beitti sér óspart þeg- *r þess þnrfti með. Hatm varð sam- einingarmerkið og það er i alla staði rétímætt að ítalir hafa nii i R6m reist honum svo dýrðlegan minnis- varða, að líklega hefir enginn kon- ungur um ví3a veröld fengið slik- an. — En i hjarta hvers ítala — og eg vildi segja hvers manns sem kann að meta hreysti, föðurlandsást og ósérplægni á Garibaldi heiðurs- sæti. Eg læt hugann reika víða og reyni s,ð fá heildaryfirlit yfir ýmislegtsem eg hef séð og heyrt hér siðustu vikurnar. Því eg hef átt þvi láni að fagna að kynnast ýmsum mentuð- um ítölum, sumum gestum á hote.- inu, öðrum búsettum hér i bænum, og við höfum á« tal um hitt og þetta viðvikjandi nútíðarmenningu ítala og ástandinu á vorum dögum. f>ví ber sist að neita að sumt er öðruvíri hér en ætti að vera, og að ýms önnur lönd, og þá fyrst og fremst Norðurlönd, standa framar að sumu leyti. Þetta á einkum við i þeim sviðum sem liita að starfsemi yfirvaldanna, landstjórn og lögreglu, póstmálum, jírnbrautum, hreinlæti og heilbrigðiseftirliti o. s. frv. — En þegar maður hugsar um, að eig- inlega eru aðeins rúm fimtiu ár sið- an italska konungsríkið komst á stofn, verður manni heldur hitt á, að dást að þvi, hvað mikið hefir verið gert á svo stnttum tíma. Italir eru elsta menningarþjóð Norðurálfunnar eins og kunnugt er, þegar Grikkir eru undanskildir. Riki þeirra í fornöld, rómverska þjóðveld ið og keisaradæmið, breiddi grisku menninguna út yfir mestalla Norð- nrálf una, alla Norður-Af riku ©g Fremri- Asíu, og breytti henni um leið tals- vert, rýrði hana að sömu leyti en jók bana mikið að öðru leyti. En er ríkið líður undir lok, fer að sumu leyti illa fyrir aðallandinu ítalia. Ianrásir hálfmentaðra útlendra þjóða, skorturian á daglegri miðstjórn, leið- ir til þess að hvor borg og hvert hérað verður að reyna að hjálpa sér sjálft. Miklagarðskeisarinn rómverski, sem að lðgum var og taldi sig vera drottinn, gat sjaldnast gert neitt til að verja landið. Nd eru svo viða á ítaliu S70 greinileg náttúrumörk milli héraða, samgöngur erfiðar 0» þvi landshlutar og ibiiir þeirra afar- óllkir. Svo hefir það verið frá þvi landið bygðist og er svo enn. Róm- verjar gátu smámsaman komið öll- um þessum þjóðum til að leggja niður frumtungur sinar (oskisku, etrúriska, grísku, keltnesl;n og marg- ar aðrar tungur) og taka upp latin- nna, sem uppmnalega var aðeins mál fárra og fámennra þjóða í Mið- italiu, og þegar kristnin varð ríkis- trú Rómverja á siðari hluta ke'sira- timabilsins varð hún lika til að bræð- þjóðina saman. Smámsaman breytt- ist svo, eins og kunugt er, latinan i ítölsku — með mörgum mállýsk- um — og fornkristin trú íkaþ61skut og svo sigraði um 1300 flórentiska eða toskanska mállyskan, sem þeir Dante, Petrarea og Bocciccio gera að ritmáli allrar þjóðarinnar, og Rómaborg en ekki Mikligarðar verð- ur aðalhöfaðborg kristninnar i vest- urhluta álfunnar, og r6mversk-ka- þólska kristnin þjóðkirkja ítala íyrst og fremst, og hún varð til að gefa, ítölum alveg sérstaka stöðu gagn- vart öðram þjóðum sömu trúar á miðöldunam. Allir þurftu þangað að fara og af þeim að læra.. Því það var ekki litið af fornri menningu sem Italia geymdi, og þá fyrst og fremst kirkjan. En eins var um borg- irnar. Þó enginn keisari ríkti leng- ur í Róm, riktu þar rómversk lög og réttur, — oft breyttur og bjag- aður — en Corpus Juris Justinians keisara, hið mikla lagasafn frá lok- um fornaldarinnar, varð grundvallar- undirstaðan fyrir vísindalegri lðgfræði og fyrir^löggjöf ítala áfram og allra þjóða sem af þeim lærðu.

x

Ísafold

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Ísafold
https://timarit.is/publication/315

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.