Ísafold - 19.10.1921, Blaðsíða 1

Ísafold - 19.10.1921, Blaðsíða 1
Vikublað. Verð: 5 kr. árg. — Gjalddagi 1. júlí. Símar 499 og 500. ISAFOLD Ritstjórar: Vilhjálmur Finaen og Þorateinn G'slason. Afgreiðsla og iim- heimta í Lækjargötu 2. — Talsími 500. ísafoldarprentsmiðja h.f. XLVIII. (irg Reykjavík, MÍðvjkudagfnn 19 október 1921. 42 tblublað. Bækur. Síðustu bækur Einars H. Kvar- an eru þessar: SSgur Rannveigar I. Verð: ki. 5,50. í baudi kr. 8,00. Sambýli. Skáldsaga. Verð: kr. «,00. í bandi kr. 10,00 og kr. 10,50. Sálin vaknar. Skáldsaga Veið: kr. 5,0U. í bandi kr. 6,50. Syndír annara. Leikrit. Verð: itr. 2,50. í bandi kr. 3,50. Trú og sannanir. Hugleið- ingar uni eiiiiðannálin. Verð: kr. 9,00. í öandi kr. 12,00. Lif og dauði. Fyrirlestrar. Verð : kr. 3,00. í bandi kr. 4,00. sn Það var svo sem auðvitað, að Tíminn mundi hrista úr klauf- unum út af bankastjóraskipuninni, en 'fœsta mun hafa órað fyrir því, að liann mundi gera það eins hraparlega óheppilega fyrir sjálf- an sig og raun er á orðin, því að það sem var milli klaufanna — og því er engin ástæða til að lýsa — hefir lent á honum sjálfum og situr þar. Tíminn segir, að stjórnin hafi með því að skipa Georg Ólafsson í bankastjórastöðuna sýnt það, að hún hafi kastað sér í fang Mbl. og kaupmanna, því að G. Ó. bankastjóri hafi verið í þjónustu kaupmanna. Tíminn játar að" sönnu, að að öðru leyti sé ekkert út á manninn að setja, en hann mátti ekki komast í bankastjóra- sessinn af því, að hann hafði áður -verið í þjénustu kaupmannastétt- arinnar. Þegar það nú er athugað, að það er atvinnumálaráðherra Pétur Jónsson, sem hefir skipað bankastjóra þennan og þegar þess er gætt, að þessi ráðherra er jafn- framt formaður Sambands ís- lenskra samvinnufélaga, þá sést, að það eru ekki svo lítil tíðindi, sem blaðið flytur hér, ef rétt er frá skýrt. Tíminn telur auðsjáan- lega, að ráðherrann hafi svikið skyldur sínar við samvinnufélags- skapinn með þessari bankastjóra- skipun. En ef nokkurt vit á að vera .í þessu, hlýtur það að byggjast á því, að samvinnumenn einir eigi rétt til opinberra starfa, embætta og sýslana. Pyrst ekki er annað út á nýja bankastjórann að setja en að hann hefir verið í þjónustu kaupmanna og skipun hans þess vegna er óhæfileg, getur ekki hjá því farið, að Tíminn álíti, að eng- ir, sem nærri kaupmennsku hafa komið, megi komast í opinberar stöður, því að ekki sést að í þessu efni sé ástæða til að gera greinar mun á bankastjórastöðum og öðr- um stöðum. Heróp Tímans virðist því ótvírætt vera það, að kaup- menn, kaupmannasinnar og þeir aðrir, sem eitthvert samband hafa við þá haft, skuli útilokaðir frá opinberum stöðuin án tillits til hæfileika. Það er óneitanlega gott að fá þetta þannig svart á hvítu, því að þá er að vísu að ganga. En það er leiðinlegt, að Tímanum láð- ist að geta þessa, er L. Kaaber var skipaður bankastjóri, því <3 hann var þó það verri en G. 0., að hann hafði sjálfur verið kaup- maður og það meira að segja stórkaupmaður og umboðssali, En er þá nokkurt vit og sann- girni í þessari nýju kenningu Tímans? Er nokkurt vit í því að útiloka ákveðinn flokk manna frá opinberum ^stöðum án tillits til hæfileika? Svarið mun varla geta orðið nema á einn veg og það er víst, að langflestir samvinnumenn, sjálfsagt því nær allir, svará þess- um spurningum ákveðið neitandi. Þeir hafa aldreí hugsað sér neitt líkt þessu. Það er víst að þessa hugsun ala í brjóstisér aðeinsfáir samvmnumenn, aðeins þeir, sem á síðustu tímum hafa sprottið upp og gera sér það að atvinnu að æsa þjóðina og ala á flokkadrætti, skeytandi ekkert um, hvort kenn- ingar þeirra leiða til hins betra eða verra, ef þeir sjálfir aðeins fá feita hnútu að naga. Þessi aðferð og þessi hugsunarháttur var og er f jarri hinum sönnum samvinnu- frömuðum. Það var þess vegna ekki fuiða, þótt Pétur Jónsson, sem áreiðanlega verður að teljast til hinna gömlu og góðu samvinnu- frömuða, verði nú fyrir aðkasti frá þessum mönnum, er hann vill ekki gerast leiksoppur þeirra og breyta eftir hinni nýju kenningu •þeirra. Og fáir munu sjá sér fært, að telja hann liðhlaupa fyrir þessa sök, en óneitanlega er ekki ófróð- legt að sjá hverju þessir nýju sam vinnumenn geta áorkað á næsta aðalfundi Sambandsins. En þegar þetta alt er athugað er síst að undra þótt Tímaklíkan berðist rösklega á móti því á sín- um tíma, að Pjetur Jónsson yrði ráðherra. Hún hefir séð það, að hún gat ekki ímyndað sér að hafa hann fyrir vikadreng sinn. Hún vissi, að hann mundi f ara þær göt- ur, sem landskunn sanngirni hans og samviskusemi hans mundi vísa a, án tillits til einstakra gorkúbaa a haugi eigingirninnar. En þegar Pétur Jónson var orð- inn ráðherra hlóð Tíminn samt á hann hinu væmnasta lofi til að reyna að fá hann til að fara að vilja sínum. Þegar þetta brést sneri Tíminn við blaðinu og nú sést hvað ritað var á blaðið hinu megin og er ekki ótrúlegt, að samvinnumönnum yfirleitt inuni þykja sú blaðaíða furðuleg og mikið má vera, ef þeir vilja stað- festa það, sem þar stendur. Reynslan sker úr því 6g hún er ólýgnust. a-fb. -O- Bókmentir. Sólhvörf, sex sögur eftir Ghiðm. Friðjóns- son. — Bókav. Sig. Kristján&sonar, Rvík. I. Það gæti verið ástæða til að skrifa rækilega um þessa bók. Og Iiggja til þess þau rök, að höf. segir, að hún „geti orðið síðasta saf n sveitalíf s-smásagna'', sem komi frá hans hendi. En svo merk- ur rithöfundur er Guðm., að hann væri vel verður þess að skrifað væri ítarlega um þá bók, sem ef til vill flytur síðustu „sveitalífs- smásögur'' hans. En ætti að gera það, yrði jafn- framt að skrifa um hinar fyrri bækur Guðmundar, því þessi bók er engin breyting frá ^eim. Höf. hefir ekki legið tjöldum á neinu nýju landi. Sögurnar í „Sólhvörf- um" eru með sama sniði, sama blæ, sömu kostum og sömu göllum og hinar fyrri smásögur hans. II. Höf. fylgir þessari bók „úr hlaði" með nokkurskonar varnar- og skýringargrein. Gerir hann þar að umtalsefni það, sem stundum hefir verið fundið að sög- um hanss að þær væru ekki s ö g- ur. Bendir hann á, að þær mætti eins vel kalla „kvæði í sundur- lausu máli'', einkum í fyrstu bók- inni, og skýrir á ýmsa lund hvað hafi valdið því, að hann mótaði þær svona og ekki á annan hátt. Ef það hefir verið rétt að telja að hinar fyrri sögur höf. væru ekki sniðnar í smásöguformi eða bæru ekki blæ þeirrar skáldskap- artegundar, þá er jafn rétt að halda því fram um sögurnar í „Sólhvörfum", eins og drepið hef- ir verið á. Þær eru steyptar í saua mótinu og eldri sögur höf., nefia ef vera skyldi „Álfhildur.". í þær vantar flestar þennan rennandi straum sögunnar, sem ber með sér, alt frá upptökum til ósa, atburði og menn þá, sem lýst er, sífelt skýrara og hraðara. Það er lítil umbreyting eða vöxtur í smásög- um Guðmundar. Sögumennirnir smáskýrast ekki eins og þegar þoka lyftist upp fjallshlíð uns það sést alt frá rótum til tinds með lit þess og lögun.Það er aðeins brugð ið upp af þeim myndum í ýmsum aðstæðum, oft og oftast ágætlega skýrum og stundum meistaralega gerðum (Finnur í „Ofríki endur- minninganna"). En maður fær sjaldnast að fylgja þeim eða þekkja þá nema í þetta eina skifti. Lesandinn sér aðeins hvern- ig þeir snúast við því, sem er að gerast í þeim sjálfum eða ber þeim að höndum þá stuttu stund, sem höf. dregur upp af þeim myndina. En snild smásögunnar kemur meðal annars fram í því, að maður þekki persónurnar frá fleiri hliðum en þeirri, sem sagan leggur aðaláhersiuna á að sýna. Til eru þó persónur í sögum Guðmundar, sem ekki eru auð- gleymdar, t. d. „Geiri húsmaður" og fleiri. En það eru ekki m e n n, ekki persónulýsingar eða skap- gerðareinkenni, sem við fáum frekast að vita um eða kynnast í sögum hans. Það er 1 í f i ð, á heldur þröngu sviði þó, sem hann lýsir, og sú afstaða sem hann hefir sjálfnr tekið til ýmissa mála og fiýjungar. Guðm. skapar ekki per- sónur. En hann lýsir því .oft ágæt- lega, sem mennirnir hafa skapað og eru að skapa, móta og breyta, kynslóð eftir kynslóð — 1 í f i n u. Og þá er maður kominn að því, sem hann segir sjálfur í eftirmál- anum við „Sólhvörf", „að fyrir honum hafi vakað að semja frá- sögur með skáldskaparbragði". III. í „Sólhvörfum" eru 6 sögur, nusjafnar nokkuð að merg og gæð um. „Álfhildur" er best. Það er saga, sem á endir sinn langt frá upptökunum, þó ekki sé í tíma eða rúmi. Álfhildur lifir heilt líf á einni nóttu, sér brestina í lífi sínu og finnur sjálfa sig í fórn- inni og — dauðanum. „Ofríki endurminninganna'' er og ágæt og á köflum ólík flest- um sögum Guðmundar. Finnur í slægjunni, fullur og spottandi sjáK- an sig og af drif þess besta sem hann átti í líf inu, er svo skýr og f umlaust mótaður, að ekki verður um vilst hver maður hann er og af hverju hann hefir beðið tjón á sálu sinni. En „Hólmganga"-, síðasta sagan, er nokkuð sviplítil og endir henn- ar einkennilega bragðlaus og ekki sem sennilegastur. Hjónin, Þor- móður og Hildur, há hólmgöngu lífs síns, gera upp hjónabands- reikning sinn: Hann hefir reynst henni ótrúr. Engin von er um sætt og lítil um sambúð. Þá hnýtur hestur konunnar svo hún fellur af baki. Og jafnskjótt er sár hjónabandsins læknað og allur sviði á burt. — Það er sannleikur, að smáatburðir ráða oft miklu. En þetta hnot hestsins virðist heldur smávægilegt til þ'ess að það ráði örlögum hjónanna. — — -------Höf. segir í eftirmálanurn, að hann „hafi ekki lagt stund á að ná í málkæki sagnamanna sinna og kvenna". í því sambandi er fróðlegt að bera þessi ummæli saman við málfar sumra persóna í sögum þessum. Eftir orðalagi þeirra virðist hann einmitt hafa gert sér far um þetta. Ekki þarf annað en benda á orðfæri Tobbu gömlu, Finns, Þormóðar og fleiri. Þannig talar sveitafólk ekki al- ment og þá ekki höfundurinn. Þetta eru málkækir þessara manna og ekki annara. Og það er síður en svo, að það sé ljóður á persón- unum eða rýri frásagnarlist höf. Það eykur einmitt séreinkenni hinna fyrri og ber vott um næm- leik þess sem frá segir. — En hvað tekur við næst, ef höfundur endar með þessari bók sveitalífssmásögur sínarf Ekki hættir skáldæðin á Sandi ao streyma, þó þessu sé lokið. Kann- ske Guðmundur á Sandi hafi verið að grafa niður í kjöl höfuðborg- arlífsins, þegar hann dvaldi hjer síðasta vetur, og ætli nú næst að fletta ofan af okkur syndurunum suður í Vík? J. B. -----------.0----------_ FUHlAr l SiiSir-Swi. Þegar það kom til mála að Spánverjar settu tvöfaldan inn- flutningstoll á íslenskan saltfisk, sáu allir að með því var loku fyrir þaS skotið, að vér gætmn selt fisk þangað. Fór hér sem oftar, að þeir hafa hæst haft um þetta mál, er minst skynbragð bera á það. Heyrðust þá — og heyrast enn — raddir um það að okkur geri það svo sem ekki mikið til þótt markaði á Spáni (og Portúgal) verði lokað fyrir okkur. Við þurfum ekki annað en seuda fiskinn til Suður-Ameríku eða jafnvel Rússlands. Þar er nógur markaður fyrir hann. Þetta er eflaust satt að því leyti, að bæði í Suður-Ameríku og Rússlandi er að jafnaði etið meira af saltfiski heldur en við framleiðum. En þessar staðhæf- ingar, að ekki þurfi annað en senda fiskinn þangað til þess að fá markað fyrir hann, eiga eigi við meiri rök að styðjast heldur en þótt sagt væri t. d. að við gætum fengið markað fyrir Tjör- neskol í Englandi. En þar sem þetta mál, Spánartollurinn er of mikið alvörumál til þess, að fleyga megi það með fjarstæðum og óhugsuðum fullyrðingum um eitt eða annað, þá skal hér, — aðeins til skýringar og þeim mönnum til athugunar, sem komið hafa fram með þessar fullyrðingar og hinum, sem lagt hafa trúnað á þær — getið um það hvernig þektasti saltfiskskaupmaðurinn í Rio de Janeiro, Norðmaðurinn H. J. Hollevik, lítur á málið. Honum hafði borist það til eyfna, að bannmenn í Noregi hömpuðu því óspart að hægt væri að fá nógan markað fyrir salt- fisk í Suður-Ameríku þótt Spánn brigðist og Portúgal. Þetta telur hann hörmulegan misskilning og fáfræði, og hann rökstyður mál sitt á þessa leið: Það er ekki hægt að skapa markað fyrir neina vöru á svipstundu. Og eigi mun heldur hægt að auka saltfisksflutning hingað fram yfir það sem nú er, nema því aðeins að hægt sé að bjóða að einhverju leyti betri kjör en aðrir bjóða, annaðhvort lægra verð, eða þá betri vöru — helst hvorttveggja. Mest ríður á því, að selt sé fyrir lægra verð en aðrir bjóða Fyrir stríðið kostaði hver kassi hér 35 milreis (1 milreis = kr. 2,04). Nú er verðið 160—170 mil- reis. Fyrir stríðið var fískurinn

x

Ísafold

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Ísafold
https://timarit.is/publication/315

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.