Ísafold - 09.11.1921, Blaðsíða 1

Ísafold - 09.11.1921, Blaðsíða 1
Vikublað. Verð: 5 kr. árg. — Gjalddagi 1. júlí. Símar 499 oar 500 Rit8tjórar: Vilhjálmur Finsen og Þorsteinn Gislason. Afgreiðsla og inn- heimta í Lækjargötu 2. — Talsími 500. ísafoldarprentsmiðja h.f. XLVIII ...'ug RúyÁ-jaOK, Mi^vlkni i^inn 9. nóvetnb-«r 1921. 4.") tö'uhbið Bækur. Meðal nýjustu skáliritannaeru-. Oræfagróður. Æfintýri og ljóð. Eftir öigurjón Jónsson. Verð: kr 6,00. Í baudi: kr. 9,00. Ográin jðrð. Skáldsögur. Eft- ír Jón Björnsson. Verð: kr. 8,80. í bandi kr. 11,50. Meðal skemtilegustu þýddu ækáldsagnanna á ísl. eru: Jvar iilújárn. Eftir W. Seott. ísl. þýöing eftir Þorst. Gísla- 8on. Verð kr. 5,00. Sjómannalif. Eftir R. Kipling. ísl. þýðing eftir Þorst. Gisla- son. Verð: kr. 3,00. Með báli og brandi. Pól- verjasögur I. Eftir H. Sien- kiew cz. Isl. þýðing eftir Þor- stein Þorsteinsson sýslum. Verð: 1. b. kr. 5,00, 2. b. kr. 4,00. Percival Keene. Eftir Ma- ryat. ísl. þýðing eftir Þorvald Ásgeirsson. Verð: kr. 5,00. Baskerville-hundurinn»Eft- ir Conan Doyle. ísl. þýðing eftir Guðmund Þorláksson. Verð: kr. 3,00. Dálítill samanburður enn. Þnð var sagt hér í blaðinu í sumar, að „mesta vitleysan" sem sést hefði um spönskn samning- ana hefði þá nýlega staðið í „Tím- anum". Nú er það að minsta kosti mjög efasamt, hvort hægt sé .að segja þetta lengur. Ýmsir af þeim, sem síðan hafa skrifað um málið í Alþbl. og Templar, gera þá Tryggva og Tímann góða. En þetta eru blindir ofstækismenn, sem ekki skilja skynsamleg rök og knnna ekki að hugsa, en láta stjórnast af æstum tilfinningum. Heimskan er þeirra mikla afsök- un. En þótt Tíminn hafi fylgt þessum mönnum langt á veg í unirreðunum um Spánartollsmálið, þá hefir jafaan mátt finua annað á bak við hjá honum. Það er veiðihugurinn, mannveiðalöngunin. Það getur varla dulist þeim, sem lesa greinar Tímans um Spánar- tollsmálið, að þungamiðjan hjá honum er ekki umhyggja fyrir lögunum fit af fyrir sig, heldur það gagn, sem blaðið hugsar sér að hafa af því að standa á verði fyrir lögin. Þess vegna eru allar greinar Tímans um Spánartollinn mestmegnis um Morgunblaðið og Lögréttu _og afstöðu þeirra til málsins. Öll áherslan er lögð á það, að Tíminn sé þarna með þeim raálstað, sem fjöldinn hljóti að fylgja, en Mhl. og Lögr. á móti. •Tíminn ætlast til þess, að hann- málið verði sér styrkur í öðru hraski sínu, og fylgir því af þeim ástæðum. En undir eins og málið rekst á við hagsmuni klíkunnar, verður það að lúta í lægra haldi, ög væri ekki erfitt að nefna dæmi þess. Mbl. og Lögr. skeyta aftur á móti ekkert um, hvort það muni viiisæl-t eða ekki. að halda fram þeirri stefnu, sem þau tóku upp í málinu. Þau hugsa um það eitt,' hvað rétt sé og skynsamlegt. Þau vilja gera alt hvað þau geta til þess að vísa mönnum á rétta leið og skýra fyrir þeim málið. Þegar þau hafa g-ert það, þá er ekki sök- ir. þeirra, þótt ver fari, þótt hið óhyggilegra verði ofan á. Þeirra skoðun er, að skynsemin eigi að sigra, og að það sé afarasælast þegar til lengdar lætur, að brjóta ekki í bág við hana. Tíminn skeyt- j ir aftur á móti ekkert um, hvoru megin skynsemin er, heldur gerir hann óhikað bandalag við heimsk-! una, ef hann hyggur að honum! geti orðið að því stundarhagnað- \ ur. Þetta er munurinn. Og nú skal litið á málið sjálft og reynt að skýra enn frekar en áður þær skoðanir, sem Morgunblaðið og Lögr. vilja halda uppi. Frá tveimur hliðum. ! A þetta mál verður að líta frá tveimur hliðum. Önnur hliðin snýr að hannlögunum, hin að fiskiút-l vegi landsmanna. Tíminn, Alþ.hl. j og Templar hafa aldrei litið á það ¦ nema frá annari hliðinni, þeirri,' sem að bannlögunum snýr. Aftur á móti hafa komið fram' raddir frá fjölmennum fundum í fiskiþorpum til og frá um land, | þar sem litið er á málið einnig; frá hinni hliðinni. Þar hafa verið samþyktar áskoianir til þings og' stjórnar um, að láta ekki tollhækk unina koma á íslenska fiskinn, þoka heldur til í hannmálinu. Þær raddir hafa sagt, að spanska toll- hækkunin væri drep fyrir fiski- útveginn. Þessar raddir hafa komið frá mönnum, sem hafa lífsuppeldi sitt af fiskiveiðunum, og í þeim hópi eru jafnt menn, se'm áður hafa: fylgt bannlögunum, og aðrir, sem' verið hafa þeim andvígir. Þessar raddir halda ofstækismennirnir að þeir geti þaggað niður með raka-1 lausum stóryrðum í blöðunum. j Þeim dettur ekki í hug, að setja j sig í spor þeirra, sem krefjast', þess, að annar aðalatvinnuvegur ] landsins sé hærra metinn en bann- lögin. Þeir vilja ekki sjá nema þá hliðina, sem að bannlögunum veit. Hverjir eiga úrskurðarréttinnf Þegar litið er á málið frá háð- um hliðum, kemur þetta til álita: Er það vinnandi til þess að geta haldið bannlögumrm óhreyttum, að hgg.ia hækkaðan toll, sem nemur árlega nokkrum miljónum króna, á fiskframleiðslu landsins? Hér í blaðinu hefir því verið haldið fram, að þeir, sem á fiskveiðum lifa, hefðu rétt til að krefjast þess, að fyrst og fremst væri leitað at- kvæða þeirra og álits um málið. Hinir, sem málið snertir ekki f jár- hagslega, hefðu siðferðislega skyldu til þess að taka fult tilh+ til þeirra, sem eiga að bera kosti • aðinn. Það væri svo bersýiiii?gt og hróplegt ranglæti, ef þessum kistn aði væri skelt' á sjávarútveginu með atkvæðagreiðslu manna; sem en»u hafa sjálfir að tapa við toll- liækkunina, að bannmálií .stæðist það ekki til lengdar, að slík höf- uðsynd væri drýgð í þess nafni og undir þess merkjum, SpánartoiÍurinn má alls ekki komast á. En komist hann á fyrir atfylgi ofstækisfullra manna og sk;mnnsýni og skilningsleysi þeirra sem úr því eiga að skera, þá hlýt- ur afleiðingin að verða sú, að upp rísi á eftir svo öflug hatursalda gegn bannlögunum, að þau fengju ekki undir því risið. Undanbrögðin. Bannmenn verða að gera sérað góðu, að horfast í augu við sann- leikann í þessu máli. En þeir, sem um það hafa skrifað frá þeirra hálfu hingað til, hafa ekki viljað gera það, heldur leitað ýmsra und- anbragða. Þeir hafa sagt, að Spán- vcrjar mundu ekki halda málinu til streytu, þegar á reyndi. En hvað hafa þeir þar á að byggja? Ekkert annað en óskir sjálfra sín og léttvægar ímyndanir. Sá, sem þetta skrifar, hefir spurt þá menn hér, sem einir ættu að geta farið nærri um þetta, hvort nokkrar vonir væru um tilslakanir frá Spánverja hálfu, en þeir hafa neitað, að þeir vissu neitt til þess, og neitað því, að þeir byggjust við nokkrum tilslökunum. í öðru lagi hefir verið fimbulfambað um, að finna mætti markað annarstaðar en á Spáni; við ættum ekkert að vera upp á Spánverja komnir með sölu á fiski okkar. En sá galli er á því tali, að því er aðeins haldið uppi af mönnum, sem ekkert vit hafa á þeim málum og engin skil- yrði hafa til þess að geta sagt um þau nokkurt orð af viti. Ef slíkar kenningar heyrðust frá mönnum, sem einhverja reynslu eða þekk- ingu hefðu til að bera á því sviði, þá væru þær góðar og gildar. En þær eru einskis verðar frá hinum. Pjarstæðan mikla. Þessi undanbrögð frá því, að horfast beint í augu við sannleik- ann, og önnur þeim lík, mega reyndar kallast meinlitlar vitleys- ur. En hitt er annars eðlis og svartara, þegar reynt er í þessu máli, að æsa upp hugi óviturra manna, með því að telja þeim trú um, að hér sé um sjálfstæðisatriði að ræða. Spánverjar séu að kiíga fslendinga til að afneita sjálf- streði sínu ög þar fram eftir göt- unnm. Þessari fjarstæðu hefir áð- ur verið andmælt svo rækilega hér í blaðinu, að það treystir sér ekki til að koma með gleggri rök að því atriði málsins en áður hef- ir verið gert. Því er þannig varið, að tvær þjóðir, sem viðskifti eiga saman, ræðast við um fyrirkomu- lag viðskiftanna. Hvor um sig hef- ir-rétt til þess, að setja þau skil- yrði fyrir samkomulagi, sem henni þóknast, og háðar rétt til að hafna Hér er um viðskiftamál að ræða, en ekki sjálfstæðismál. Aðalatriðið er, hvort við viljum breyta bann- logunum í það horf, sem Spán- verjar áskilja, fyrir þær. ívilnanir, stm fram eru boðnar á móti af þeirra hálfu. Neitum við skilyrði þeirra, þá kostar það okkur mikið fé, eða missi ittarkaðs fyrir fisk okkar á Spáni. Svona liggur málíð fyrir. Við höfum áframhaldandi, ótkertan rétt til þess, að banna hér innflutning spánskra vína. En Spánverjar hafa sama rétt til þess, að hindra hjá sér innflntning ís- lensks fiskjar með tolllöggjöf. — Og ef við ætlumst til að önnur sterkari ríki taki í taumana með okkur í þessu máli og móti Spán- verjum, gerum við ráð fyrir er- lendum áhrifum á tolllöggjöf þeirra um leið og við teljum óhæfu' af þeim, að reyna" að hafa áhrif S á bannlöggjöf okkar. I Ástandið nú. En hvers virði er það nú í sjálfu ] sér, sem Tíminn og samherjar: hans ætlast til að sjávarútvegur-j inn íslenski borgi með nokkruml miljónum króna árlega? Hvers, virði er það fyrir okkur, að haldaj bannlögunum óbreyttum í stað þess að breyta þeim á þá leið, að leyfður yrði innflutningur léttraj vína, eins og Spánverjar fara: fram á? Þrátt fyrir bannlögin var inn-j flutningur til landsins á síðast-| liðnu ári, samkv. hagskýrslum,! svo mikill að furðu gegndi, og ef þar við væri svo bætt því, sem! víst má telja að inn hafi veriði smyglað, þá er ekki f jarri lagi að! a^tla, að víninnflutningur til lands- i ins sé engu minni nú en hann var, áður en hannlögin gengu í gildi. ] En hvers virði eru þau þá orðin? Svo fylgja lögunum sífeld ill-! indi, ákærur, njósnir, prettir og] lagabrot. Menn drekka allskonarj óþverra, sem þeir kaupa dýrum;' dómum af þeim mönnum, útlend-] um og innlendum, sem gera sér; lögbrotin að atvinnu. 1 þeirra vös-': um lenda tekjurnar af vínversl-j uninni, í stað þess að renna í; landssjóðinn. Svona er ástandið, i' og engin líkindi sjáanleg til þessi að það breytist til batnaðar. Leið út úr ógöngunum. Sannleikurinn er sá, að knýj-1 andi nauðsyh er orðin á því, að einhver leið finnist út úr þessum ógöngum. Þótt tollhækkun Spán- verja hefði aldrei komið til mála, þá hefði ekki verið gerlegt að halda bannlögunum við til h'jigd- ar án breytinga. Og skynsamleg- asta hreytingin er einmitt 3Ú, sém fellur saman við það, sem fram á er farið af Spánverjum: að leyfa inn- flutning léttra vína. Prjáls versl- un með þau undir eftirliti lands- stjórnarinnar virðist líkleg til þess að hæta úr miklu af því ólagi, sem hingað til hefir fylgt bann- lögunum. Skal nánar minst á það síðar. t t ErfQssbrá WSMiii CöFiis gí Hru Miilm Þau hjónin Þorvaldur prófessor og frú Þóra Thoroddsen hafa gert iiierkilega erfðaskrá og gefið megn- ið af eigum sínum til ýmsra ís- lenskra stofnana. Hefir executor testaméilti, Jón Krabbe utanríkis- málafulltrúi leyft að birta þau á- kvæði erfðaskrárinnar, sem fjalla um gjafir til opinberra stofnana,en hin, sem segja fyrir um styrki eða gjafir til einstaklinga, verða ekki birt. Fyrst er í erfðaskránni mælt svo fyrir, að Landsbókasafn Is- lands skuli eignast allar bækur Þ. Th. aðrar en þær, sem ritnar eru á íslenska tungu, svo og handrit hans öll, fullgerð og ófullgerð. Safn hans af íslenskum • bókum skal seljast í Reykjavík. Þar næst fær þjóðmenjasafnið í Reykjavík þessar gjafir: gull- medalíur Þ. Th. og gullúr hans frá landfræðisfélaginu í Lundún- um, gullúr Péturs heitins Péturs- sonar bis'kups og doctorshring hans og signethring Þ. Th. (frá 1636). Ennfremur fær Þjóðmenjasafnið öll málverk frú Þ. Th. og aðrar veggmyndir þeirra hjóna, málverk og ljósmyndir, hréfasafn frú Þ. Th., rissbækur hennar og því um líkt, skrifborð hans og húsgögn1 og handavinnu frúnarinnar, eftir óskum, isömuleiðis útskorna muni alla, stóra rauða kistu frá Stað- arfelli og gamla kommóðn frá Hrappsey. • Þá eru ákvæði um stofnanir tveggja legata, jafnstórra, og seg- ir executor testamenti, að þau mu'ni hvort um sig nema 50 þús. kr., eða þar um bil. Öðru skal varið til útgáfu ís- lenskra rita um landfræði íslands, hirðfræði þess og náttúrusögu, en ef engin slík rit bjóðast, sem aí dómi legatstjórnar þykja útgáfu verð, þá má verja fje því, sem fyrir liggur, til útgáfu ritgerða, er styðjast við sjálfstæðar rann- sóknir á sögu og bókmentum Is- lands á síðari öldum, eftir 1262, og einnig vel skrifaðra alþýðlegra ritgerða um almenna náttúru- fræði. Einnig skal á kostnað le- gatsins gefa út óprentaðar rit- gerðir eftir stofnanda þess, og þegar frá líður einhver af stærri ritverkum hans, sem álíta mættl að ennþá hefðu gildi, er þau ekki fást lengur í bókaverslunum. Það ér ósk gefenda, að legati þessu verði st,jórnað af 5 manna nefnd og séu 'þrír þeirra valdir af kenn- urum Mentaskólans, en 2 af öðr- um embættismönnum við hina æðri skóla í Reykjavík. Fjórði hluti árlegra vaxta leggist jafnan við höfnðstólinn og bömuleiðis þriðji hluti þess fjár, sem árlega innheimtist fyrir sölu rita þeirra, sem út eru gefin á legatsins kostn- að. Hinu skal verja til ítgáfti hinna fvrnefndu rita.

x

Ísafold

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Ísafold
https://timarit.is/publication/315

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.