Ísafold - 25.01.1926, Blaðsíða 1

Ísafold - 25.01.1926, Blaðsíða 1
Ritstjórar: Jón Kjartansson. Valtýr Stéfansso Sími 500. Auglýsingasími 700. ISAFOLD Árgangurinn kostar 8 krónur. Gjalddagi 1. júlí. Afgreiðsla og innheimta í Austurstræti 8. Sími 500. DAGBLAÐ: MORGUNBLAÐIÐ Bl. *r». 5. thl. i Mánuudaflinn 25. janúar l*2t. t-*iioídarprentsmið.ia h Sanðf járbadanir. Eftir Garðar Gisiason. Yf irlýsing. Tilefnið til þessarar ritgjörðar hefir hr. Magnús Einarson dýra- læknir gefið mjer með grein um baðlyf, sem birt var í Verði og ísa- fold í okt. s. 1. Bn jeg hefi dregið að deila á dýralækninn fyrir þá rit- sem best endursmitun og aðvífandi skorkvikindum. 3) Að þau auki og bæti ullina og geri hana verðmeiri. 4) Að þau þjetti eða setji gljáa Bændur hafa af margra ára a ullina, svo vatnið gangi síður í reynslu sannfærst um, að rækilega gegnum hana að bjórnum. baðað f je, sýnir meira gagn en ó- Auk þess er á það að líta að bað- þrifakindur. Og þeim mun þykja iyfin sjeu handhæg í notkun, flytj- vansæmd aS því að ala óþrif í £je ist í sterkum og þægilegum ílátum, sínu, þar sem þeir á svo auðveldan geymist óskemd og sjeu ætíð fáan- smíð, vegna þess að jeg ætlaðist til og tiltölulega ódýran hátt geta le» við sanngjörnu verði. að þeir, sem þetta mál varöar mest, komist hjá því. í þriðja lagi er þaS En það er heldur ekki einhlítt ljetu fyrst til sín heyra opinberlega mannúð að sporna við því að mein- aö Dent sje á heppileg baðlyf. Jafn- og baðanir yrðu um garð gengnar, vættir þeir, er sækja á sauðf je, framt verður að hafa eftirlit með svo ekki yrði jeg sakaður um að pynti það og píni svo að það hefir þvi ag baðlyfin sjeu rjett notuð og spilla framkvæmdum eða verkunum engan friö, einkum þar sem skæð- fjeg sje alment baðað. Sundböðin þeirra þetta sinn. ! asti vargurinn — kláðamaurinn — eru þægilegust fyrir böðunarmenn- í grein dýralæknisins andaði kalt á í hlut, er veldur hinum kvalaíylsta jna og f jeg^ og koma að mestum not- undir hrúðurbrúnirnar, þar sem þau helst lengi í ullinni og drepur lús- til baðlyfjaframleiðenda og bað-jdauða. um. Aftur á móti er íburður og cru vel varin. Ekkr er að treysta ina jafnóðum sem hún skríður úr lyfjasala, annara en þeirra er fram-j Fje með óþrifum reytir af sjer þvottur mjög ófullnægjandi. Þar því að eggin eyðileggist við böðun, hýðinu. leiða og selja hið eina baðlyf, sem'ullina. Það sem næst af henni verð- sem þjettbýlt er ættu bændur því hversu gott sem baðlyfið er og böð-i Feiiii{isin og mýflugan eru líka nú er löglegt að nota í landinu: hið. ur ljeleg vara til iðnaðar, og þar að eiga sameiginlega sundþró með unin vel af hendi leyst, er því nauð- j vargar, sem oft ásækja sauof je, þó Jeg Magnús Einarsson lýsi því yfir að hafa fariS alt of langt í grein minni um baðlyf, sem birt var í „Verði" og ,.lsafold" í síð- asrliðnum október, þar sem jeg tala um ófyrirleitinn baSlyfjasala er hafi fengið menn út um land til að níða það baðlyf, sem stjórnin hef- ur löggilt. Einnig að sami maður hafi látið sjer sæma að bera það út að jeg væri einn af eigendum baðlyfjageröarinnar og að jeg mælti því með Hreins creolíni í eigin hagsmunaskyni. Þessi ummæli og þau önnur, s;'m í nefndri grein geta talist móðg- nndi eða meiðandi vil jeg hjermeð afturkalla að fengnum nýjum upp- lýsingum. Reykjavík, 4. desember 1925. Magnús Einarson. Kláðamaurinn leggur eggin mest rækilega með arsenik baðlyfi, sem svonefnda Hreins-kreólín. Jeg mun hafa átt minn hlut ó- svikinn í átölum dýralæknisins, en sem um kláSa er að ræða verður sigiÍVí, eins og myndin sýnir. jafnvel bjórinn gagnslítill líka. Ennfremur er á það að líta, að IT. synlegt að tvíbaða alt kláðasjúkt, ekki iiafi þær j,ar varanlega ból- I fje með 12—15 daga millibili. Þó hafa arsenik baðlyfin reynst áhrifa vegna þess að hann hefir nú slegið' fjárkláðinn getur orðið hættulegur MELNVÆTTIR SAUÐFJÁRINS. mest og alltítt að ein böðun úr þeim striki yfir stóru orðin og afturkall-1 j,repskjöldur að því er snertir út- að þaS, sem móðgandi og meiðandi j flutning a sauðfje & fæti, gærum og ull. var í grein hans, samkvæmt yfirlýs ingu, sem birt er á öðrum stað í blaðinu, get jeg gengið framhjá þeirri hlið málsins, og af sömu á- stæðum hefir fallið niður málsókn, sem getio* hefir verið um að risið hafi út af ummælum hans. ÁSur en jeg sný mjer að aðal- efninu, lýsi jeg undrun yfir því, að En það stoðar ekki að örfa bænd- urna tíl að baða fje sitt, eða jafn- vel skylda þá til þess með lagaá- kvæðum, ef ekki er jafnframt lögð alúð við þaS að gefa þeim kost á góðum baðlyfjum, baðlyfjum semj þeir hafa reynslu fyrir að svari til- gangi, sem þeir bera traust til og dýralæknirinn hefir opinberlegaV.^; Annars stefnir >etta mál >ldið fram, að umrædd grein sje L., megtu vandræða eins og flest rituð að tilmælum stiórnarráðsins, .. , . •__i,„„„„ iK„ J ' I onnur þvmgunar- og einokunar log- þareð það mun hvorki vilja bera á-' *. byrgð á því. sem þar er sagt, nie| , „. „ , A-\ -•, •* a- Z ! Síðan notkun baolyfja varð o- telja þau rolc viðunandi, sem þar erui e , ^ * ! friáls eða háð eftirliti og loggud- framborm, eins og siðar mun veroa! J sýnt fram á. Einnig vil jeg láta þess getið, að Tíminn flutti aðeins það úr grein dýralæknisins sem best „fjell kramið" og sm væri nýnæmi. Annars skoða jeg þetta mál svö alvarlegt og mikilsvarðandi fyrir bændastjettina og alla þjóðina, að hjer ætti livorki að komast að per- sónuleg óvild nje pólitískar erjur. I. NAUÐSYN BAÐiVNA. Kláðamaiu: Fœrilús. FeUUits. liitmý. ingum stjórnarvaldanna, hefir alla tíð verið nokkur ágreiningur um það, hvaða baðlyf væru heppileg- Kláðdmaurinn. Þótt hami sjc- naumast svnilegur berum augum, er „ hann sauðkindimum mest til þrauta ust til notkunar hjer a landi með '„ ,' . , « -,, . . . ¦ jog sauðfjarraiktinni skæðust plaga, • ++ x- ,;„c. ™ ¦,„* sjerstöku tilliti til staðhattaog veði^ .. jattaöi ems og það j , . ^ Hann timgast akaflega ort, verp- áttu. Ur þessu hetir margra ara . ¦ , • . r ..,,.,. ir mergð aí eggjum. er ung- revnsla ekki skorið fyllilega, enda; . , ; ast ut a 5—8 dogum við skepnu Sundþró. Sem betur fer, held jeg að ekki lækni kláðann, vegna þess hve vel í baðlyfið helst í ullinni. Fœrilúsin. Þegar þess er gætt,#hve stór og þurftarmikil færilúsin er, ; er eðlilegt, að hún váldi skepnum óþæginda. Hún hefir sex útlimi og i sogtrjónu, er hún stingur í hörund 1 skepnanna og sýgur blóð og hár- ; æðavökva sjer til næringar. Þar sem hún er jafnframt á stöðugu iði í mikilli mergð, veldur hún skepnun- um áköfum kláða og og óþægindum, !sem sjest af því að þær þrífast ver og reita af sjer ullina með hornum og klaufum. Líka nudda þær sjer við sand- og moldarbörð; fer þann- ig ítiikiö meiri óhreinindi í ullina en ella, sem skemmir hana og eyk- ur óþægindi skepnanna. Fœril^isin sa^kir mikið nieira á síðulla fje (fje af ensku kyni), heldur en stuttulla fjel (fje ai' Marino kyni), og heldur hún sig vanalega sem næst skinninu og á niun ekki hafa verið safnað skýrsl- um frá bændum um þetta efni. Þing og stjórn hefir í þessu máli aJ5 mestu j leyti farið eftir tillögum eins hitann, eða undir góSum kring umstæðum. Sjeu skilyrðin verri getur útungunin dregist lengi. Skurnið er mjög þjett og sterkt og Iþví, nema í sterkum hita, þá skríð- manns, sem þó hvorki hefir sjer- ^^ ^ ^ „^ ^. & þekkinguhvaðbaðlyfjagerSsnerto,^.^ ^^ ^ ^ , nje reynslu af lækningum á þeim illa kvilla, sem hjer er um að ræða. Erlendar tilraunir og vísindi hafa \eriS tortrygð og innlend reynsla að engu höfð. Það gegnir furðu að þingið skuli ekki hafa gjört öruggar ráðstafanir í þessu efni, eða að stjórnin skuli ekki bera þaS undir álit erlendra sjerfræðinga í þessari grein, hvaða baðlyf sjeu heppilegust eins og hjer hagar til, ef ekki má byggja á reynslu bændanna sjálfra. Þær kröfnr sem gera þarf til góðra baðlyfja em þessar: 1) Að þau drepi öll óþrif, sem eru á f jenu þegar baðað er. 2) Að þau drepi lirfurnar jafn eggmu. Þegar maurinn er orðinn 14—17 daga gamall er hann álitinn kyn- þroska. Maurinh getur lifað lengi annarsstaðar en á skepnunum og virðist eiga hægt með að berast frá einni skepnu á aðra. Hann giefur sig í húðina, nærist á háræðavökva hennar og myndar fleiður og flatsæri hingað og þang- að um skrokkinn, sem hrúðga og veita þannig maurnum besta skýli fyrir utanaðkomandi áhrifum. Það er hrygSarsjón að sjá sauð festu. En stundum og undir vissum kringumstæðum, geta þessi skordýr orðið sauðfjenu afar hvumleið og staðið því fyrir þrifum. í heitu löndunum, þar sem allskonar flug- ur og önnur skorkvikindi ásækja sauSfjeð, hefir reynst best að baða það úr arsenik baðlyfi, og er einn- ig reynsla fyrir því hjer á landi, að flugurnar sækja ekki á það fje, sem nýlega hefir verið baðað úr Cöopers-duftinu. III. ÁHRIF BAÐLYFJANNA Á ULLINA. Það liggur í augum uppi, að jafn- framt sem skepnunum líður vel og þær eru varðar gegn aðvífandi meinvættum, þrífast þær betur og gera eigendunum að öllu leyti meira gagn. Kemur það ekki aðeins fram í þyngra kjötfalli, heldur einnig í auknum ullarvexti. Áhrif baðlyfjanna á ullina eru mjög mismunandi, og þar sem ull- in hjer á íslandi er önnur stærsta verslunarvara bændanna, er nauð- synlegt að gefa þessu atriSi gaum, þegar valið er um baðlyf. í þessu efni styðst jeg við álit og umsögn ullarsjerfræðings á stærsta ullarmarkaði heimsins, Mr. S. B. Hollings, og efnafræðings ullar- kembingarsambandsins í Yorkshire- fylki á Englandi, Mr. "Walter Leaeh, sem einnig var þátttakandi í nefnd, sem búnaðarráð Bretlands skipaði 1903 viðvíkjandi sauðfjárböðunum. ur hún oft út úr reifinu og baðar sig í sólinni! Hún lifir mjög stutt, venj'ulega ekki nema 2 eða 3 daga, annarsstaðar en á sauðfje. Og ein- kennilegt er það, a5 bæði kláða- maurinn og færilúsin virðast sækja meira á magurt fje en það, sem er í góðum holdum. FœHlúsin fæðir lirfur, venjulega 3—5 í senn, með fárra daga milli- bili. Lirfurnar púpast strax eftir fæðinguna. Utan um þær myndast Þeim ber saman um það, að baðlyf seigur belgur, er festist við hárs-ihafi áhrif á ullina, sjerstaklega að raiturnar og ver þær vel fyrir utanaðkomandi áhrifum. Þó munu þær þola böðin ver en mauraeggin. Eftir hjer um bil 3 vikur skríður lirfan úr piipunni (hýðinu), og skepnu útsteypta í kláða, ber því, eftir 12 daga er færilúsin fullþroska skepnan sjálf vott um hve kvalar-j<>g fer "m að auka kyn Sltt full líðan hennar er í klóm þess- Til þess að útrýma færilúsinni er ara mýmörgu, sístarfandi smá-' nauðsynlegt annaðhvort að tvíbaSa, varaa. Hún hriðleggur af og reyt-'ef áhrif baðsins haldast skamman sje nokkur ágreiningur meðal sauð- óðum, sem þærskríða úr eggjunum ir af sjer ullina með öllu mögulegu! tíma í ullinni, mns og a sjer stao fjáreigenda um nytsemi baðana.«eftir að baðað hefir verið, og varni'móti. um krteólín baðlyf, eða að batSa þrennu leyti.: 1) hversu vel hún þvæst, 2) hversu vel hún tekur lit, 3) hversu sterk og f jaðurmögnuð hárin eru, og vil jeg í þessu sambandi minn- ast á þrennskonar baðlyf, sem not- uð hafa verið hjer á landi. Töbak. Ef fjeð er baðað skömmu eftir rúningu, eða meðan það er mjög stuttullað, er álitið, að tóbak- ið sje ekki skaðlegt fyrir uUina, annars komi oft fyrir, að það liti

x

Ísafold

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Ísafold
https://timarit.is/publication/315

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.