Ísafold - 02.02.1926, Blaðsíða 1

Ísafold - 02.02.1926, Blaðsíða 1
Ritstjórar: Jón Kjartansson. Valtýr Stefánssa Sími 500. Auglýsingasími 700. ISAFOLD Árgangurinn kostar 5 krónur. Q-jalddagi 1. júlí. Afgreiðsla og innheimta í Austurstræti 8. Sími .5<*>. DAGBLAÐ:MORGUNBLAÐIÐ 5«. érg. 7. tbl. þriðjudaginn 2. febrúar 1926. 5oH Torentsmiðia b f t Guðlaug Halldórsdóttir í Suður-Vík. þeim þykir öllum eins vænt um | hana og væri hún móðir þeirra. Faedd 8. desember 1881 — Dáin 30. janúar 1926. Þann 27. jan. s.l. barst hingað sú sorgarfregn aust- an úr Vík í Mýrdal, að hinn mæti maður, Halldór Jónsson kaupmaður, væri látinn. Þrem dögum síðar, eða þ. 30. jan., barst hingað önnur sorgarfregn frá Vík; nú var það dóttir Halldórs, Guðlaug, sem var látin. — Hún veikist 18. jan.; lækn- ir var sóttur að Stórólfs- hvoli, og sagði hann, að Chiðlaug hefði lungnabólgu. pegar hún hafði legið nærri viku tíma fór hún að hress- ast, og vonuðu menn,aðnú færi henni að batna, en þá tók faðir hennar veikina og gerð- ist hún svo heiftug á honum, að hann ljest á fjórða degi. Við lát Halldórs þyngdist veik- in á Guðlaugu og var hún marga daga milli lífs og dauða; hún andaðist kl. ,4 laugardaginn 30. janúar. Það er eins og engill dauðans hafi fundið ósamræmi í þvi, að svifta Skaftfellinga þeim karl manni, sem stóð eins og konung- ur yfir samtíðarmönnum sínum, sakir göfugra mannkosta, og til þess að fá ósamræmið leið- rjett, hafi hann tekið það ráð að svifta þá einnig drotningunni. Þess vegna hafi hann tekið Guð- laugu dóttur Halldórs í Vík, með Halldóri. Guðlaug sáluga Halldórsdótt- ir var fædd í Suður-Vík 8. desember 1881, og ólst þar upp hjá foreldrum sínum. Ekki hafði hún eytt miklum tíma í skólum, en alið má segja allan sinn aldur á hinu góða Suður- Víkur heimili; þar var hún hús- uióðir eftir lát móður sinnar. En þótt Guðlaug sál. hefði ekki setið mörg ár á skólabekkjum, var hún samt vel mentuð bæði til munns og' handa, svo vel, að hún stóð fyllilega á sporði þeim, sem höfðu eytt mörgum árum í skóla. Hin haldgóða og trausta mentun hennar var fengin í skóla lífsins á góðu heimili. Guðlaug sál. var bókhneigð, las mikið, einkum fagurfræðisleg rit, og bar hún gott skyn á bókmentir. Á síðari árum las hún töluvert af ritum, sem fjölluðu um andleg éfni, sjerstaklega þau, er fjölluðu ,um hinar nýju trúarstefnur. Hún yar mjög trúhneigð kona. og samræmi gott í vextinum. Hárið dökt, augun blá, blíð, skír og fögur og báru vott um staðfestu göfugur, og einstaklega góðmann legur. Framkoman hin prúð- mannlegastáj stillileg og frjáls og laus við tilgerð. Hún var skap- stillingarkona mikil, glöð og skemtin í vinahóp. Strax við( fyrstu sjón gaf hún þá viðkynn- ingu, að þar var göfug kona, oius og maður best getur hugs- að sjer hana. Suður-Víkurheimilið hefir lengi verið kunnugt fyrir risnu og höfðingsskap. Margan . gestinn hef ir borið þar að garði, sem þegið 1 hefir þar góðan beina og gist- ingu fyrir enga horgun. Allir nutu sama göfuga, hlýja við- mótsins, hvort sem voru ofarlega eða neðarlega í stiga mannfje- lagsins. Þau feðgin, Halldór og Guð- laug, voru framúrskarandi hús- bændur. Fólkinu var ekki sagt til verka með hvatvíslegum orð- um, heldur á vinsamlegan hátt, ákveðið og hógværlega. Ollum var gjört jafnt undir höfði. Allir nutu hins sama göfuga og hlýja viðmóts, munaðarleysingjar, ör- vasa gamalmenni og hinir mátt- armeiri. Þetta hafði þau áhrif, að vinsælli heimilisf eður var eigi unt að finna en þau Guðlaugu og Halldór. Margar ungar stúlkur frá heim ilum víðsvegar að úr sýslunni dvöldu í Suður-Vík lengri eða skemri tíma. Veitti Guðlaug sál. þeim tilsögn í saumi og hannyrð- , um, og tók ekkert endurgjald °S fyrir. Trygð þeirra til Guðlaug- ar var líka órjúf andi. Fegursta starf Guðl. sál. er þð enn ótalið: Hjálpsemi hennar og góðvild til allra olnbogabarna mannfjelagsins: fátæklinga og sjú'kra. Veit víst enginn mað- ur tfcve mörgum fátækum hún hefir gefið, og hve marga hrygga og sorgbitna hún hefir glatt, því að hún gerði ekki góð- verkin til að sýnast og láta bera á sjer, heldur af sönnum kær- leik og hreinni mannúð. Ytra útlit Guðlaugar sál. og framkoma hennar var ekki það eina, sem hana prýddi. — Hin góða og göfuga sál hennar prýddi hana mest. Að ytra útliti var Guðlaug sál. iremur »tór kona vexti,' tíguleg Starfi konunnar er þannig var- ið, að það fer mest fram innan fjögra veggja, á heimilinu. Hún vinnúr mest að friðsamlegum störfum og ber oftast minna á þeim út á við en karlmannsins; en síst eru störf konunnar þýð- ingarminni fyrir þjóðfjelagið. í hennar skaut fellur ábyrgðar- mesta og göfugasta hlutverkið: uppeldi barnanna. Börnin fá jafu an mest kynni af móðurinni fyrstu árin, og áhrif hennar eru víðtækust og þyngst á metunum. Ríðm* því á að áhrifin sjeu holl og góð, eigi barnið að vera nyt- samur borgari í þjóðfjelaginu. Guðlaug í Vík var ekki móðir sjálf, en hún átti mörg fóstur- börn, sem hún gekk í móðurstað, og hún stjórnaði mannmörgu heim ili í mörg ár. Ahrif hennar sem móður og húsmóður voru mikil og víðtæk.' Hinum mörgu f óstur- börnum reyndist Guðlaug sem besta móðir, og gerði sjer far um að koma þeim sem best til manns. Er víst óhætt að fullyrða, að Þungur er sá harmur, sem kveðinn er upp meðal Skaftfell- inga við fráfall Halldórs í Vík og Guðlaugar dóttur hans. — Þyngstur verður hann tveim eftirlifandi sonum Halldórs sál., fósturbörnunum mörgu og á Suður-Víkur-heimilinu. —¦ En þegar menn fara að átta sig á því sem skeð hefir, sjá þeir fljótt að svona hlaut einhverntíma að fara. Þau Halldór og Guðlaug sál. Voru svo innilega óaðskiljan- leg í lifanda lífi, að þau hlutn einnig að vera óaðskiljanleg í dauðanum. * Kveðjuorð til Guðlaugar í Suður-Vik frá winkonu hennar. (Þegar frjettist um lát Guðlaugar i Snður-Vik, sendi ein vinkona hennar þessi kveðjuorð): Fyrir þrem sólarhringum barst hingað sú sorgarfregn að Halldór I Vik væri dáinn. Nú barst aftur hingað þessi sama harma- saga: Guðlaug i Vik er dáin. Það sem mjer 1-om fyrst i hug við þessa sorgar- fregn, voru orð hebreska skáldsins, þetrar hann söng sinn harmasóng eftir Sál op Jónatan. Sál 0£ Jónatan voru eUkuleg- ir 1 lífinu, og þeir skildu lie'dur ekki i dauðannm — Jeg varð fyrir þeirri miklu gæfu t>ð kynnast þe sari framárskarandi gófugu, mannkserleiksrikn konu, og Guð laug i Vík eignaðist itak í dýp*tn til- finningum sálar minnar. Mig langar þest vegna lit-ils háttar að gera grein fyrir minum skiluingi á sálarlifi þessarar eig- ilhreinn, góðu og mikln persónu. Henn- j ar mikli mannkærleikur var svo viðtæknr, : að hún varði öllum sinum miklu starfs- hæfileiknm i kærleiksrika fórnarþ.icinustu, og allra mest til þeirra sem áttu hágast. Sinum göfuga föðnr var hún svo óumræði- lega ástrlk og g"ð dóttir, að fyrir hann fórnaðj hún ölln sinn lífi. Þau gátn ekki skilið lifandi og þan skildn ekki heldnr i danðannm. — A heimili slnu var hún sama ástríka húsmóðirin, si-fórnandi. Hún vakti sjálf við banasæng margra gamal- menna, og hun har á sinum mannkær- leik«riku höndnm mörg mnnaðarlausu börnin, sem hún með leyfi sins góða föður tók að sjer. Nú er þessi göfnga, elskuWka sál horf- in sjAnnm okkar mörgn vinanna. Jeg veit að hún er farin til Furðustrandar. þar sem alt hið góða og göfnga nær tilgangi sin- am. Við vinirnir eignm minningarnar og eftirdæmin. Bæt|efni. Fyrir nokkrum árum kom und- arlegur „þjófur" í spilin hjá læknunum. Þeir þóttust hafa rannsakað manneldi og matvæli til nokkurrar hlýtar, og niður- staðan var í fám orðum sú, að í öllum matvælum væru þrjár f æðutegundir: eggjahvíta, kol- vetni (sykur og mjöl) og fita. — Til þess að fæði manna væri fullkomið, þurfti ákveðinn skamt af þessum efnum og hæfilega mikið af hverju. Hitt var talið litlu skifta, hver eggjahvítan væri eða, hver fitan, og smjör- líki var talið jafngott og smjör_ að öllu nema bragðinu. Þessar kenningar virtust koma að öllu leyti vel heim við dag- lega rej-nslu almennings og allar tilraunir vísindamanna, bæði á mönnum og dýrum. Fæði her- manna, spítala og allra opin- berra stofnana, var ákveðið eftir þessum reglum, og alt gekk vel og brotalítið. En svo kom þjófurinn í spilin. Fyrst skýrði hollenskur fræði- maður (Eijkman, 1897) frá því, að eftir tilraunum hans væri það ekki ætíð nóg, þó dýr fengju nægilega mikið af eggjahvítu, kolvetnum og fitu; þau gætu stundum ekki lifað af því. Taldi hann þetta stafa af því, að eitt- hvert óþekt efni væri í venju- legri fæðu, sem nauðsynleg væri 1^1 lífsins viðurhalds, en »skorti það, þrifist ekki dýrið. — Eftir þetta rak hver rannsóknin aðra og allir komust að sömu niður- stöðu: að áreiðanlega væru ein- hver óþekt, áhrifamikil efni í matvælunum, en þó væri svo lít- ið af þeim, að ekki tækist að ná í þau hrein og út af fyrir sig. Efni þessíi vora nefnd „vítamín", en á íslensku hafa þau veri?5 nefnd bætiefni. Þó margir væru tregir til aS tríia á þessi dularfullu efni, sei» enginn gat tekið og þreifað á, þá veTður ekki lengur á móti því mælt, að slík efni eru til og þau svo áhrifamikil, að skorti þau, sýkjast bæði dýr ag menn, og drepast, er til lengdar lætur. Nú þekkja menn sæmilega ekki færri en 3 tegundir af þess- um bætiefnum, og hafa þær ves- ¦; ið nefndar A-, B- og C-efnið. —* Nýlega hafa tvær bæst við: D- og E-efnið. Þau eru þó líttkunn. Ef eitthvað af efnum þessum skortir í fæðuna, verða afleið- ingarnar þessar: A-skortur: Vöxtur hættir, sáir detta á augun. Dýrið veríSur blint og drepst að lokum. B-skortur: Vöxtur hættir, taug ar lamast og vöðvar rýrna. pettal; er hinn svo nefndi beri-beri- sjúkdómur. C-skortur: Dýrið fær skyrbjúg og drepst að lokum. D-skortur: Dýrið fær bein- kröm, þrífst ekki og drepst. E-skortur: Dýrið þrífst, e* tímgast ekM. Það eru þá ekki færri en 4 sjúkdómar, sem stafa af bæti- efnaskorti, en orsakir þeirra voru lítt kunnar áður. Af sjúk- dómum þessum em tveir algeng- ir og þýðingarmiklir, nefnilega- beinkröm og skyrbjúgur. Hvorix- tveggja etafa þá af óhentugri fæðu, og báða má lækna mdS því að auka bætiefnin. Ef þessu má treysta, er hjer að ræða um mikinn þekkingarauka, þó reynsl an hafi áður bent á lík úrræði til þess að lækna skyrbjúg og beinkröm. Þá hafa bætiefnarannsóknirn- ar sýnt það ótvírætt, að oft erí mikill munur á fæðutegundum, sem áður voru taldar jafngóðar, t. d. góðu smjöri og smjörlíkí. I smjörlíkinu er mikið af A- efni, en lítið sem ekkert 1 smjör- líkinu'. Þá er svipað að segja um vetrarsmjör og sumarsmjör. -« Vetrarsmjörið er tiltölnlega bæti efnasnautt, sumarsmjörið auðugt. Yfirleitt hefir þessi nýja þekk- ing gjörbreýtt mörgum skoðun- um um manneldi og matvæli. Q. H. fslandsvinurinn dr. Prince sendidherra á f önun frá Höfn. f nýkomnum blöðum frá H5fi* er frá því sagt, að Kkur sjeu til þess, að hinn ágæti Islandsvinur dr. Prinee fari frá Höfn i vor eftir 2—3 mánwði, og setjist að: í Belgrad sem sendiherra Banðá- ríkjanna þar. Dr. Prince hefir dvafið lang-» vistum þar syðra •§ kann aefy biska tBng* mæta vel. .%

x

Ísafold

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Ísafold
https://timarit.is/publication/315

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.