Ísafold - 23.04.1926, Blaðsíða 1

Ísafold - 23.04.1926, Blaðsíða 1
Ritstjórar: Jón Kjartansson. Valtýr Stefánsson. Sími 500. ISAFOLD . Árgangurinn kostar 5 krónur. Gjalddagi 1. júlí. Afgreiðsla og innheimta í Austurstræti 8. Shni 500. DAGBLAÐ: MORGUNBLAÐIÐ 51. Ar«. 21. tbl. Foatudiaginn 23. aps«i2 1026. ísafoldarprentsmiðja h.f. Heimilisiðnaðtir m Ssesiilisprf i Eftir Ouðmujid Sísinson Nagalin, Jeg skrifaði í fyrra grein í „Morgunblaðið" nm heimilisiðn- að í Harðangri, og mintist í því sambandi á horfurnar og ástandið hjá oss. Jeg hefi nú ferðast um meiri hluta Vestnrlandsins og reynt að gefa því gætur, sem bef- ir fyrir augun borið. Jeg las nýlega grein í „Lesbók Morgunblaðsins" um heimilisiðn- að eftir ungfrú Halklóru Bjarna- dóttur. Grein sú lýsir sania á- huga, sömu glöggskygni og hag- sýni og annað, er su kona leggur til mála. Er starf hennar til þjóð- þrifa orðið ærið mikið, og veit jeg vart, hversu alþjóð má henni fullþakka atgerðip hennar. En það hygg jeg, þó að eigi þekki jeg Halldóru persónulega, að eigí tnuni henni aðrar þakkir betur að skapi en þær, að fólk vilji hlita ráðum hennar og taka sjer fram um iðjusemi og vandvirkni — og ieggja r»kt við þjóðlegan og list- rænan heimilisiðnae. TJngfrú Halldóra lætur vel yfii' listhegurð íslenskrar alþýðu — og «r það gott að heyra, því að líall- dóra mun hafa maima best tök a að dæma um slíka hluti, fyrir sak ir reynslu og þekkingar. Vissi jeg það raunar fyr, að eigi skorti hegurð — en meira mun vanta kunnáttu og almennan áhuga. Og eftir því sem mjer hefir virst, "inmi karlar standa konum langt að baki í þessum efnum. En al- mennastur galli á lieimilisiðnaði, bæði tkarla og kvenna, liefif mjer ¦^irst sá, að oft og tíðum hefir fögru handbragði verið eytt á ómerkilega og óþjóðlega muni. Eu Halldóra og aðrir fleiri hafa nú hafist handa um að beina iðju kvenna inn á rjettar brautir — og ef jafn ötullega verður starfað framvegis og gert hefir verið hin síðustu ár. má vænta þess, að næsta kynslóð íslenskra kvenna verði fær tim að skreyta hús sín listrænum, íslenskum vefnaði og útsaum — og vefa og prjóna gagnflíkur sínar og sinna. En hversu mun karlmönnunum fara í þessu efni?.Skttltt þeir verða aí- , gerðir eftirbátar — eða skal al- varlega hafist handa, svo að kari- ¦ar verði jafnfærir konum? Jeg mintist á það í grein minni í sumar, að mikið væri unnið að viðreian norsks heimilis- iðnaðar á þjóðlegum grundvelli. Og jeg hefi sjeð það æ betnr og betur, að viðreisnarstarfsemin er *njög svo almemi. Alstaðar getur að Kta vel gerða hluti, skartgripi °g íkartklæði, veggprýði og hús- gögn. En auðvitað skortir víðast hvar ærið á það, að heildarsvipur- Jöo sje á iieimilunum; en aug- sýnilega er stefnt í rjetta att. íUr Pao* og gleðilegur og auðsær vott- ur framfara, að heimili yngsta fóiksins bera af um þjóðlega og þokkalega húsprýði. Námsskeið í heimilisiðnaði hafa nálega verið í hverri sveit, sem jeg hefi komið í. Einkum virðist muTíl áhersla vera lögð á smíða- I námssfceið, enda standa karlar augsýnilega að baki í heimilisiðn- aði hjer á landi. Og á námsskeið- nnum er minst rækt lögð við skartgripi og veggjaprjál, en mest við húsgögn allskonar, og hús- muni í einföldum, en þjóðlegum stíl. Er hrein furða, hve langt má 'komast á þriggja mánaða náms- skeiði. Nemendurnir smíða orf og lirífur, trog og trygla, koffort og skápa, borð og bekki, stóla og lejwbekki, ramma um myndir og spegia o. s. frv. Eru margir mun- anna prýddir þjóðlegum útskurði ! og gerðir af smekkvísi og hagleik. \ Er það augsýnilega haft fyrir ' auguni, að nemendurnir verði færir til að prýða hús sín sain- stæðum og þokkalegum húsgögn- 'um og verði sjálfbjarga um smíði á algengustu amboðum. Og náms- l skeið þessi vekja hjá mönnum þá ivinnugleði, sem hvettir til frékari | atgerða. — Jeg kom í vetur í 'fiskiver á eyjunum útifyrir Sogn- 1 sr.'vi. Jeg gekk í verbiíðirnar og :liitti menn að niáli. 1 mörgum biið anna sátu þeir að smíðum, þareð ieigi var sjóveður. Sumir skára laska eða raanma, aðrir teglduhrífu hausa, smíðuðu tinda, hnetubrjóta o. s. frv. Sumt var ætlað til heim- ilanna, annað til sölu. Sveitir og fylki styðja morg af þessum námsskeiðum, og heimilis- iðnaðarfjelögin í bæjunum leggja oft til ókeypis kénnara. Ungmenna fjelögin sjá um aðflutning állan, eldivið og Inisnæði leggja þau stundum algjörlega til. Sumstað- ar eru og fastir skólar í heimilis- iðnaði, og kosta fylkin eða ríkin suma þeirra með öllu. Má telja víst, að hpimilisiðnaðinvim verði lijer komið í gott horf áður en mörg ár eru liðin. Hann er þegar orðin álitleg te'kjugrein, og sem jeg hefi áður nefnt, virðast mikl- ar og góðár framfarir í heimilis- jirýði allri. Ungmennafjelögin á Islandi hafa jafnan verið löstuð fyrir að- gerðaleysi og skemtanafíkn — og rná vel vera, að eigi hafi þau af- kastað svo miklu, sem æskilegt ihefði verið. En margt hafa þau og vel gert. Jeg þekki best starf- ;semi þeirra á Vestfjörðum. Þar hafa þau unnið margt til þjóð- þrifa. pau hafa aukið áhuga fyrir íþróttum, jarðrækt, skógrækt vegagerð, heimilisiðnaði, bættu hreinlæ'ti, málhreinsun og reglu- semi allri. Mjög hefir Ungmenna- skólinn á Núpi v«rið aflstöð þess- arar starfsemi, og hafa áhrif hans verið víðtæk og djúptæk. Eru þeir stofnendur s'kólans, sjera Sigtryggur og samverkamaður hans, einstakir menn um óeigin- girni og áhuga. En ungmennafje- lögin, bæði á Vestfjörðum og annarsstaðar, mundu geta gert miklu meira gagn en nú gera þau, ef þeir, sem lasta þau fyrir aðgerðaleysi og lausung, veittu þeini atbeina, í stað þess að freista að traðka þau niður í saurinn, Eru það aumir menn, sem þá tríx hafa, að æskulýður Is- liincls sje ónýtur páll, þó vel sje á lialdið. Hjer í Noregi setja góðir nienn mikið traust til fjelaganna og styrkja þau af öllum mætti með góðum ráðum og margskonar liðveislu. Einn af best gáfuðu yngri háskólakennurum Noregs, Olav Mittun, er formaður ung- mennasambands Noregs, og merk- ur liðsforingi er framkvæmdarstj. („skrivar''). f fylkisdeildunum eru hinir bestu menn stjórnendur, menn k öllum aldri og í allskonar stöðum. Þar eru bændur og sjó- menn, iðnaðarmenn og s'kólamenn við æðri og lægri skóla, prestar og prófastar, rithöfundar og ritstjór- ar, fylkismenn (amtmenn) og for- ingjar í hernum. Eru f jelögin við- urkend einhver hinn besti og trfggasti útvörður norskrar þjóð- menningar, og hin besta hjálpar- liella, þá er fram þarf að koma nýjungum, er til heilla horfa. Þetta gæti orðið og mun verða eins hjá oss. Heimilisiðnaðarmálið er eitt af þeim stærstu og merki- legustu viðfangsefnum, sem liggja fyrir ungmennafjelögunum ísl. — Fjelögin hafa og komið auga á þetta og hafist handa. En hjer þarf fast skipulag og samtíma framsókn um land alt. Vil jeg ini drepa á, hvað mjer finst sjett að gert væri, til þess að koma lieimilisiðnaði karlmanna í viðun- andi horf og heimilunum í það form, sem samir gamalli menn- ingarþjóð. Eíkið launaði fjóra kennara, — einn fyrir hvern landsfjórðung. Þeir skyldu vera vel að sjer í þjóðlegri skurðlist og húsgagna- smíði, og 'kunna góð skil á húsa- gerðarlist. Þeir hjeldu 2 þriggj.i- mánaða námsskeið árlega, hver i sínum landshluta. Fyrra náms- skeiðið hæfist 1. október og hið síðara 1. janúar. Væri ef til vill heppilegast, að skift væri árlega um stað fyrir námsskeið þessi. Með því móti mundi þátttaka verða almennari. Fyrsta árið yrði t. d. fyrra Vesturlandsnámsskeiðið haldið á ísafirði og hið síðara í Borgarnesi. Annað árið yrðu stað irnir Þingeyri og Stykkishólmur og þriðja Steingrímsfjörður og Flatey. Sveitir og sýslur sæju fyr ir húsrúmi, hita og ljósi, og ung- mennafjelögin vektu áhuga fyrir námsskeiðunum, hjeldu árlegar sýningar á heimilisiðnaði í hverri sveit og greiddu fyrir sölu. Læri- sveinar sæi sjer fyrir efnivið, mat og húsnæði, en hlytu þá muni sem þeir smíðuðu. A námsskeiðunum yrði sjerstak lega lögð áhersla á nytsama Kluti, amboð og húsgögn, en einnig yrðu gerðir skrautmunir. Amboðinyrðu smíðuð eins ðg þau þekkjast hag- anlegust og best, og húsgögn og skrautmunir yrðu að vera í ein- földum, en fögrum og þjóðlegum stíl. Nú mun það vera svo, að enginn íslenskur húsgagnastíilsje til; en vjer höfum íslenskan út- skurð, merkilegan, fagran og sjer- kennilegan. — Listhæfir menti mtindu þá geta skapað hitt í sama anda. Menn munu ttú ef til vill halda, að það sje meining mín, að öll húsgögnin ættu þá að vera eins. En lítið ímyndunarafl þarf 'til þess að láta sjer detta í hug, að unt sje að búa til afbrigði, þó að grttndvöllurinn — sálin — sje sá sami. Nefnd skyldi skipa, er gerðí tillögur um ísl. húsgagnagerð og húsprýði, í samráði við kennar- ana, og yrðtt tillögur hennar og teikningar lagðar til grundvallar á námsskeiðttnum; en auðvitað yrðu kennararnir að ráða sjálfir ttm hin smærri atriði og útfærsltt alla. Nefndina skyldi skipa fimm menn, hinn listfengasti húsgagna- smiður vor, húsameistari ríkisins, þjóðminjavörður, snillingur í ísl. s'kttrðlist, og maðttr, valinn af List- vinafjelagi íslands. Þá er nefndin hefði lokið grundvallarstarfsemi sinni, skyldi hún ekki þar með hætta störfum, heldtir vinna á- fram. Yrði þá starf hennar í því fólgið að bæta og fttllkomna ísl. stíl og taka á móti tillögum um þatt efni, velja og hafna. Skyldi verðlauna með fje eða heiðurs- peningi tillögur þa?r, sem væru til bóta. Nefndin fengi engin lanu fyrir starf sitt. pað yrði heiðurs- starf. Þá kem jeg að nýju atriði. i Ekki er það nóg, að alt sje inn- anstökks sem fegurgt og snyrti- legast, ef htisin sjálf eru ljót og óholl. En fáu er svo áfátt á Is- landi, sent húsagerð. Er þúsund- um og aftur þústtndum árlega varið til óhollra og herfilegra húsa, þar sem jafn ódýrt mætti bygg'Ja snotur hús og holl. Er grátlegt til þess að vita, að stein- kumbaldarnir, sem nú eru reistir um land alt, skuli eiga að standa áratug eftir áratug, og spilla lík- amlegri og andlegri heilbrigði al- inna og óborinna. Aðtirgreind nefnd skylrii og gera tillögur um íslenska húsa- gerð og húsastíl, og kennarai'nir . fræða á námsskeiðunum nemend- j ur sína um þau efni, vekja hjá þeim svo sem unt væri áhuga á húsabótum og tilfinningu fyrir ^fögrum formttm. Og á sumrum ! skyldu kennararnir hafa það starf íneð höndum, að leiðbeina almenn ' ingi, er til þeirra leitaði, og halda fyrirlestra fyrir alla alþýðu um húsagerð og um heimilisprýði, ut- au stokks og innan. Jeg geng þess ekki dulinn, að þessum tillögum mínum muni á- bótavant. Þær eru lopi, en ékki þráður; en úr lopa hefir oft verið spunnið haldgott band. Aðalatrið- ið er, að eitthvað verði gert og uð fast skipulag verði fengið. Hin menningarlega og þjóðhagslega hlið þessa máls, hygg jeg að eng- um muni dyljast. Á fáum árum yrði auðvitað ekki öllu komið í gott horf; en á tveim til þrem mannsöldrum mundu sjást drjúg stakkaskifti, — og framtíðin er löng, — við vonum og trúum að hún sje eilíf. Við ættum að hafa lært það, íslendingar, að ekki er cistæða til vantrausts, þó að vjer sjeum fáir og smáir. Það sýnir bókmentaþroski sá, sem þjóðin hefir náð,'' og jafnvel framtaks- ; semi hennaa- á öllum sviðum. i— • Börn þessara síðustu barlómstíma i munu nú ef til vill hneykslast á þeasum orðttm mínum; en lítum á framfarir þær, sem orðið hafa með þjóðinni síðan hún f jekk i f járhagslegt frelsi og víðtæ'kt stjórnfrelsi — framfarir í at- | vinnumálum, samgöngumálum, <— skólamálum og listum. Og berum i saman skuldir vorar og annara | þjóða, teljum tekjuhalla-árin á j f járlögunum, — og reynum sva ! að rjetta svo lítið úr okkur. Það \ er gott að ofmetnast ekki og fara jvarlega og skynsamlega að öllu> I en ekki hygg jeg að vantraust og svartsýni sje til þjóðnytja. Jeg vantreysti ekki þjóðinni í því efni, sem jeg hefi nú skrifað um. Hún getur, ef hún vill. Tekjuhallinn orðinn nærri 200 þús. krónur. Xfoa kl. 2 aðfaran. 14. þ. m. var lokið atkvgr. fjárlaganna í Nd. og frv/ sent upp í ed. Er því rjett að nota tækifærið nú og skýra frá heildarútkomunni á frv., til þess að menn geti sjeð, hverjar breytingar frv. tók í meðferð deildarinnar. I fjárlagfrv. stjórnarinnar voru tekjurnar áætlaðar kr. 10442100.- 00 og gjöldin kr. 10397293,80. — Tekjuafgangur var þar áætlaður ;kr. 44906,20. Eftir 2. umr. í nd. voru tekj- urnar áætlaðar kr. 10812100.00 og gjcíldin >kr. 10833403,80. Tekjuhall- inn kr. 21303.80. pingið hafði þannig hækkað tekjuáætlunina um 310 þús. kr. og hækkað útgjöldin um nálega 375 þús. kr. Við þriðju umr. voru útgjöldin enn hækkuð ttm nál. 200 þús. Irr., svo hækkun nd. á gjaldabálkum fjárl.frv., nemur rúml. hálfri milj. 'kr. Á móti, tetkjumegin, hefir ídejldin tekið það ráð, að hækka

x

Ísafold

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Ísafold
https://timarit.is/publication/315

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.