Ísafold - 26.05.1926, Blaðsíða 1

Ísafold - 26.05.1926, Blaðsíða 1
Bitstjórar: * Jóii Kjartansson. Vaítýc Stefánsson. Sími 500. Árgaiiírtirinn kostar 5 krónur. Gjalddagi 1. júlí. Afgreiðsla' og innhíimtá í Austurstræti 8. Sími 50& DAGBLAÐ:MORGUNBLAÐIÐ 51, ár«. 27. tbl. Miðvikudaginn 26. mai 1928. IsafoldarprentsmiCja h.f. FRJÁLS VERSLUN eða EINOKUN. Hvað ætlar Tímaklíkan sjer? Um margar aldir urðu Islend- ingar að þola það. að öll versluíi í landinu væri bundin f jötrum —• einokuð. Á þeim tímum ríkti hjer ófrelsi og kúgun. Þá voru íslend- ingar ekki frjáls þjóð í frjálsu landi. Þeir voru kúgaðir og und- irokaðir. En íslendingaj hafa aldrei þol- að kúgun til lengdar. Forfeðuv þeirra flúðu land úr Noregi, vegna þess, að þeir þoldu ekki kxígun; og hví skyldu eftirkom- endur þessara manna þola hana ? Allan hinn óratíma, meðan ein- okunarfjötrarnir voru að kreista merg og blóð xir þ.ióðinni, þráðu íslendingar frelsið að nýju. En eldgos, drepsóttir og lrungur höfðu dregið allan k.jark og þrótt úr þjóðinni, og það var fyrst eftjr langa og harða haráttu, að hún loks gát sprengt af sjer fjötrana,. Það var ekki fyr en seint á 19 öid. — Upp frá því var verslunin frjáls «g nýir uppgangstímar runnu upp. Enginn þorði að nefna ein- ©ikun framar, enda hefði ný ein- okunarkenning lítinn byr fengiö hjá þjóðinni, svo vel mundi hún fjötrana frá fyrri öldum. í rauninni er það ekkert ann- að en grímluklaidd einokunarpóli- tík, sem Tíminn er að berjast fyrir. Hefir þetta komið mjög skýrt fram síðan. 011 tækifæri, jsem gefist hafa, notar Tíminn itil þess að koma á ríkiseinokun 'á einhverri vöru, og básúnar svo ágæti einokunarinnar. Skýrust eru dæmin frá tóbaks- og steinolíueinokuninni síðustu. sólurnar aftur. Og með hverju jmissiri sem líður, gerast raddirn- ar háværari. Er líkast því, sein . þau óttist reynsluna. Svo kom ófriðurinn mikli, sem öllu kollvarpaði. Þá komust enu bönd á verslunina. Ríkið tók ýms- ar nauðsynjavörur í sínar hend- ur, og tók á þeim einkasölu. — Petta var neyðarúrræði, því að öðrum kosti var ekki unt að fá vöruna hjá ófriðarþjóðunum. Þegar svo ófriðurinn mikli var um garð genginn og verslunin komst smám saman í samt lag, þá hvarf þessi ríkisverslun úr sög- unni. En það var eins og hún hefði smitað frá sjer. Raddir heyrðust fljótt um það, að ríkið ætti að halda áfram verslun, minsta kosti . með sumar vörutegundir. Háværar urðu þessar raddir fildrei, og aðeins einn stjórnmála- flokkur, jafnaðarmenn, þorði op- inberlega að játa sig fylgjandi ríkisvershm. Allir aðrir stjórn- málaflokkar töldu sig fylgjandi frjálsri verslun. En þó var það vitanlegt um einn flokk, sem þá var í uppsiglingu, Tímaflokkinn (síðar Framsókn), að hann var einungis í orði fylgjandi frjálsri verslun; á borði var hann það ¦ekki. Blað flokksins, Tíminn, hóf göngu sína 1917, með því að ráð- a;st illgirnislega á, innlcnda kaup- mannástjett ög hefir haldið þeirri árás alla tíð síðan. Jafnhliða lýsti blaðið aðdáun sinni á samvinnu- versiuninní. Sama dálæti kemur eínnig fram þaðan gagnvart ríkis- verslun, þegar hún kemur fram í 'einhverri mynd. \ Þegar alt var að fara í kalda kol eftir ófriðinn mikla, og menn komust að raun um, að ríkið var ekki eins auðugt og menn hjeldu, var gripið til örþrifaráða, til þess að afla ríkissjóði tekna. Þa var tóbakseinokuninni komið á, með það fyrir augum, að afla J ríkissjóði tekna. Vitanlega hafði þessi eiupkuu ekki starfað lengi, þegar fram komu þar allir gallar einokunar: dýr vara og vond, að ógleymdu 'i'þeirri pólitísku hringiðu, sem myndaðist umhverfis verslunina. jVerðúr svo ætíð. Hitt er jafn vit- anlegt, að hægt er áð afla ríkis- s.ióði tekna með því að einoka vöru, sem almenningur kaupir mikið af, efcki síst, þegar ekkert er um það hirt, hvað háu verði almenningur þarf að kaupa vör- una. En hvort þetta er hagkvæmt, það er annað mál. Tímastjórnin hafði ekki setið lengi við völd hjer á landi, þeg- ar hún einokaði eina brýnustn nausynjavöruna, steinolíu. Hún gerði það á þann undarlega máta, að veita erlendu auðfjelagi um þriggja ára skeið, einkasölu á ; þessari vörutegund til landsins. Með fáránlegum samningi trygði lnin þessu auðfjelagi gróða, sem nam hundruðum þúsunda króna á ári. Þingið 1925 verður lengi í minn- um haft fyrir það, að því auðn- aðist að leggja niður þessi síð- ustu einokunarfyrirtæki, tóbaks- og steinolíueinokunina. Voru þessi fyrirtæki Iögð að velli þrátt fyrir harðvítuga og illvíga mót- spyrnu frá Tímasósíalistum og 'sósíalistum. En jafnskjótt og Verslunin var gefin frjáls, sýndu sig geysimiklir yfirbtvrðir hinnar frjálsu ver-slunar: Varan batnaði stórum og verðið stórfjell. — Mundu vjelbátaeigendur áreiðau- lega hafa fehgið að kenna ;í fjötrum steinolíueinokunarinnar, of hún hefoi ein verið starfandi í vetur, Nú þegar skiftir það þann útveg að s.jálfsi)gðu mörgum hundruðum þiísunda sá hagna^nr seœ hann hefir af því hlotið, að slcinolíuverslunin var gefin frjá^s j Síðastliðið haust sendi miðstjórn Framsóknarflokksins tillögur til manna sinna úti um land, sem |þeir áttu að bera upp á þingmála- fundum. Ein tillaganna var mót- mæli gegn því, að ríkiseinkasöl- uruar voru lagðar niður. Þessi mótmæli, sem miðstjórn Framsóknar var að fiska eftir, og hinn sífeldi einokunar-róður, sem háður er í blöðum f lokksins, sýnir best hvað þeir ætla sjer þessir menn, ef þeir fá völdin í landinu. ' Ennþá ákveðnarí kemur vilji þeirra í ljós nú við landskjörið, ;sem í hönd fer. Þar setja þeir Magnús Kii'isjánsson, fyrverandi einolkunarforstjóra, efstan á lista. Þann sama mann, sem svo nýlega gerði hinn alræmda einokunar- samning við auðfjelagið erlenda, mann, sem vitanlegt er um, að rær að því öllum árum, að koma hjer á einolkun aftur, hvenær sem tækifæri gefst! pennan mann býður Tímaklík- an í Rvík til landkjörs. Þennan mann hefir „bændaflokkurinn" upp á að bjóða! Er unt að marka stefnuna skýrara, heldur en þarna er gert? Vonandi vara landsmenn sig á þessum einokunarpostula. Færi best á, að þjóðin sendi hann til baka aftur til sinna heimkynna og hirti^ ekki um þingsetu hans. Þekki þjóðin sinn vitjunartíma nú, þá á hún svo að gera, því enginn veit hvað á eftir kann að koma, ef einn einokunarpostulinn bætist við á Alþingi. Annars er bændum landsins isýnd móðgun með því, að bjóða jþann mann, sem hefir það eitt á sinni stefnuskrá, að vilja binda verslun landsmanna í nýja ein- bkunarf jötra. Og því verður ekki trúað, að bændur taki þegjandi móti slíku boði. En í vetúr sem leið, vitnaðist það, sem fyr er sagt, að í Berlín væri kona ein heilsulasin mjög og hrjáð, sem hjeldi því fram, að hún væri Anastasía keisaradóttir. , Hún er nú á heilsuhæli þar í borginni, og hafa ýmsir komið þangað. sem A-oru kunnugir keis- arafjölskyldunni, þar á meðal læknir einn, íludnef að nafni, og ¦kona sú; sem fóstraði Anastasíu i a^sku, er heitir Sascha, og álíta þau bæði, að þar sje komin Anas- tasía keisaradóttir. " * ¦¦'-. ÆiS: Síðar hjálpaði garðyrkjumaður- ínn Anastasíu til Berínar, en syni hennar varkomið fyrir á barnahæb. Er til Berlínar kom, vildi eng- inn við hana kannast. Reyndi hún þa að stytta s,jer aldur og fleygði sjer í ána Spree, en var bjargað. Var hiin þá sett á geðveikrahæli. A ltælinu gai hún sig að konu fefnni, sem þar var sjúklingur um stundarsakir, og sagði henni sögu sína. Þegar sú kona kom af hæl- imi, sagði hún Rússum nokkrum i frá þessu og f jekk leyfi til þess ! að hafa hana á heimili sínu um ítíma. j Sem stendur er Anastasía þessi | á berklahæli í Berlín. Hún skrifas* á við ættfólk keisarans, er kostar dvöl hennar þarna. Er talið líklegt að hún muni eigi eiga langt eftir ólifað. SUÐURLANDSSKÓLINN. Meirihluti alþingiskjósenda í 8 hreppum Árnéssýshi, haf a mótmælt Laugarvatni sem skólasetri Enn er mikil og almenn óá- nægja í Árnessýslu, einkum syðri hluta sýslunnar, úfaf valiáLaug- arvatni til skólaseturs handa Suð- úrlahdsskðla. Er óánægjan eink- um sprottin af því, að menn vilja að Rangœingár taki þátt í skól- anum með Árnesingum, en með því að velja útkjálka Arnessýslu Hefir hún rifjað upp ýmsa við- m skólaseturs, sjeu þeir útilokað- þurði úr bernsku sinni, er hún n" ^r^ slíkri þátttöku. var £ föðurgarði og talað um þá ' A almennum fundi, sem hald- yið fóstruna. En læknirinn kann- inn var við Ölfusárbrú nýlega, var 'ast við líkamslýti á fótum hennar, "samþykt, að láta skjal ganga um sem hann hafði til meðferðar, er ™eðal k.iósenda sýslunnar, og Anastasía var ung. Mörg ör ber ^byldu þeir skrifa nafn sitt á hún eftir byssuskot, og' eins eftir ^kjalið, sem vildu fresta þes3U hnífstungur. Saga hennar er á þessa leið Þegar foreldrar hennar og syst- máli um hríð, þar til fengin væri Vissa fyrir því, hvort Rangæingar ékki vildu vera með. En ráðið er, enn á liffi. En hin frjálsa verslun mátti ekki fá langt svigrúm til þess að sýna yfirburði sína fram yfir einokunina. Óðara en búið vav a.ð leggja einkasöluruar að velli, risu þlöð Framsóknar og jafnað- armanna upp og heimtuðu einka- pví var hreyft hjer í blöðum í 'vetur, að sú flugufregn gengi í , heimsblöðunum, að dóttir Niku- lásar Rússakeisara, Anastasía að nafni, væri enn á lífi og væri nú í Berlín. Dagmar keisaraekkja, móðir Nikulásar, og skyldmenni hennar Og nánasta fylgdarlið, vildi ekk- ert imi sannleiksgildi sagna þess- <ii'a segja, og voru fáir, sem lögðu fullan trúnað á. Keisarahjóniu vorn tekin af lífi í Jekaterinborg í Siberíu árið 1918, og vissu menn ekki b.etur, en þar hefðu börn þeirra öll látið lífið, dætur þi-jár, og sonur þeirra, Alex. }kini vom skotin til bana í Jeka-.-að almenn atkvæðagreiðsla fari terinborg, þá komst hún af tilvilj- f ram í Rangárvallasýslu um það, un undan. Byssukúlurnar veittn hvort menn þar vilja samskóla við henni ekki banasár, en hún hnje'. Arnessýslu eða sjerskóla fyrir niður og hljóðaði í dauðaangist., Rangárvallasýslu eina. Enn er Einum hermanninum leiddist að ekki ákveðið hvenær þessi at- heýra til hennar og barði hana í kvæðagreiðsla fari fram. .höfuðið, svo hún fjell í ómegin. j Árangurinn af vmdirskriftunum Líkin voru nú flutt til skógar í Árnessýslu er þegar orðinn sá, ! og lá hún meðvitundarlaus hjá að meiri hluti kjósenda úr átta þeim. En einn ökumanna varð hreppum sýslunnar hafa óskað þess var, að líf leyndist með henni. ¦ eftir því, að málinu yrði frestað, , Tók hann hana og fjekk falið og að leitað yrði þátttöku frá . hana, en líkin voru brend í hasti Rangæingum. Og fullyrt er, að jþarna skóginum, því hvít hersvoit enn sjeu ókomnar miklu fleiri ^nálgaðist borgina. '. undirskriftir er fari í sömu átt. j Lífgjafi hennar hjet Tjajkofski. I Meðhaldsmenn Laugarvatns láta j'Á þrem mánuðum tóikst honum sig þessar undirskriftir litlu skifta. 'að koma henni alla leið til Rú- Með oddvita sýslunefndar í broddi nieníu. Þar átti Tja.jkofski frænda fylkingar, róa þeir að því öíluiu J sem var garðyrkjumaður. Anas- árum, að knýja fram skólann á tasía náði nokkurri heilsu eftir sár Laugarvatni. Er sagt, að þeir sjeu ,sín og þjáningar. Giftist hún Tjaj-' að iknýja fram lán til byggingar- ikofsld og eignaðist með honuminnar, og að þeir geri kröfu til í son. Nokkru síðar braust út Bolsa- ríkissjóðsstyrksins og þegar þetta uppreisn í Btikarest. Var Tjaj-% er hvorttveggja fengið, þá verði 'kofski þá drepinn. hafist handa.

x

Ísafold

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Ísafold
https://timarit.is/publication/315

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.