Ísafold - 01.06.1926, Blaðsíða 2

Ísafold - 01.06.1926, Blaðsíða 2
18* Bald. aleinn að ganga frá fjár- lögunum fyrir eitthvert fjárhags- tímabil, yrðu þau fjárlög baria einkennilega útlítandi. — Hann myndi fella niður flesta eða alla tolla, en krefjast takmarkalausra útgjalda úr ríkissjóði. — Hvernig halda menn að Landsreikningur- inn liti út, þegar þannig væn ráðsmenskað? Mundi ekki eitt- hvað af lausaskuldum safnast fyr- ir? Og hvernig fœri svo, þegar kœmi að skuldadögunum ? Jón Baldvinsson er kosinn á þing af jafnaðarmönnum, og verð ur þess vegna altaf við og við að lofa og vegsama „hugsjónir" jafnaðarstefnunnar. Jón notar líka öll tækifæri til þess að vegsama þessar „hug- sjónir." Aðal-,hugsjónir' jafnaðar manna er svokölluð sameignar- stefna: að ríkið, (bæjar- ogsveita fjelögin) eigi og starfræki ÖH framleiðslutæki og að öll verslun sje rekin af ríkinu (sveita- eða bæjarfjelögum). Þetta er hin mikla „hugsjón" jafnaðarmanna og bolsjevika. Bíkið á að eiga alt og annast all- ar framkvæmdir; enginn einstak- lingur má eiga framleiðslufyrir- tæki eða starfrækja nokkuð slíkt. Til þess að stjórna öllum þess- um fyrirtækjum ríkisins, eru vald- ir einstakir menn eða nefndir. Til aðstoðar þeim eru undirmenn eða undirnefndir, uns heill söfnuður af fóllki er í stjórn hvers fyrir- tækis. Þá fyrst er „hugsjónin" orðin að veruleika. Annars er það leiðinlegt með þessar „hugsjónir' jafnaðarmanna hvað þær reka sig oft óþyrmilega á veruleikann. Beynslan hefir sannað það margsinnis, að rekstur þeirra fyr- irtækja, sem ríkið starfrækir, verður miklu dýrara, en ef ein- staklingur starfrækir það. Er til mjög gott dæmi frá verslunarfyrirtæki ríkissjóðs, sem alveg nýlega hefir verið starf- ræikt hjer, þ. e. tóbakseinkasöl- unni. Hún átti ^að afla ríkissjóði tekna. En hvað kostaði það ríkis- sjóðinn að afla tekna á þennan hátt, móts við hitt, að afla tekn- anna með tollum, eins og nú er gert ? Það kostaði ríkissjóð ca. 40% að afla teknanna með einka- sölufyrirkonmlaginu, — en ekki nema ea. 3% að afla þeirra með tollum! Sama reynsla er alstaðar þar, sem ríkið vill grípa inn á verksvið einstaklinganna. Starfræksla þess opinbera vill oft verða þung í vöfum, óhagstæð og dýr. Og ef ríkið á að fara að reka útveg, búskap, verslun o. þ. u. 1., er hætt við, að einhversstað- ar komist að í stjórn einhvers fyrirtækisins, maður, sem lítið skyn ber k þá atvinnugrein, sem honum er falið að stjórna. ~ Hvernig fer þá? Jafnaðarmenn eru ekki sparir á fögur loforð. Þeir lofa gulli og grænum skógum, „bara ef við fáum að koma ,hugsjóninni' í framkvæmd", segja þeir. En öll loforð jafnaðarmanna, sem bygð eru á „hugsjónamold- viðri" þeirra, eru einskis nýt, því þau fá ekki staðist veruleikann. Þau verða skaðvæn blekking, og hafa spillandi áhrif á þjóðina. Þau hafa lamandi áhrif á dug og dáð einstaklingsins, draga úr framtaki hans og starfsþreki, og sljóvga sjálfbjargarviðleitnina. — Afleiðingin verður smámsaman sú, að enginn fast til þess að vinna ærlega vinnu, menn fá andstygð lá allri vinnu. í landi eins og íslandi, þar sem svo margt og mikið er óunnið, á slík stjórnmálastefna lítið erindi. Hún er bcinlínis skaðleg fyrir þetta litla þjóðfjelag, sem svo mjög þarfnast þess, að allir ein- staklingar þess leggi fram alla vinnu, sem þeir geta í tje latið. Okkar litla þjóðfjelag þolir ekki stjetta- og sundrungapólitik, sem jafnaðarstefnan vinnur að. Við þörfnumst umfram alt sam- starfs milli allra stjetta, þar sem ríkir fullkominn skilningur á því, að engin ein stjett getur án ann- arar verið. Sundrungastefna sam- eignarmanna verður hjer skað- legt, eyðandi afl. Jafnaðarstefnunni er ofaukið í okkar fámenna þjóðfjelagi. Hún á þar ekki heima, og er því best að láta þann, eða þá, sem hún býður fram til landskjörs, vera í friði. Þjóðin hefir enga þörf fyrir störf þeirra á Alþingi. hreinsa sig af liinni þyngsta ákær um — sem í augum alþjóðar er stimplaður ærulaus — sem ár eftir ár sýnir í opinberri framkomu, að hann semur sig að sið óvand- aðra gótudrengja. Slíkan mann kjósa þingmenn Framsóknar, sem fulltrúa í ráð- gjafarnefndina og viðurkenra með því hina fylstu samúð sína með öllum strákskap Jónasar í op- inberum málum. Svo djúpt er nú hinn svonefndi „bændaflokkur" sokkinn. Einari Arnórssyni, prófessor, er kastað úr nefndinni. Manni, sem á hinn ágætasta þátt í góðri úrlausn sambandsmálsins — og s-em reynst hefir hinn* ákjósanlegasti fulltrúi í ráðgjafarnefndinni, enda fer þar saman þekking, einbeitni og sann- girni við samninga. En hafi það þótt nauðsynlegt að kjósa Framsóknarmann í nefnd ina, á nú sá maður sæti á þingí innan Framsóknar, sem talinn var sjálfkjörinn í það sæti, maður, sem farið hefir með umboð Fram- sóknarflokksins fyr, Klemens Jónsson, fyrverandi ráðherra. Enn furðulegri verður þessi ákvörðun Framsóknarþingmanna, þegar þess er ga^tt, hvernig Jónas frá Hriflu hefir komið fram gagn- vart sambandsþjóð vorri. Með það fyrir augum, er kosning þessí bein móðgun gagnvart Dönum. Hvað segja menn um 511 sfcrif Jónasar um ,nýtt Bessastaðavald', ásælni Dana hjer á Iandi — og lúalegar dylgjur, sem hann befir alið á undanfarin ár? Er það með ásettu ráði og með tilliti til þessa, sem Framsóknar- flokkurinn hefir nú kosið Jónas í ráðgjafarnefndína? Fnll ástæða er tíl þess að krefjast svars í því efni. Er Iíklegt að sendiherra Dana hjer á landi, som fylgt hefir opin- berri starfsemi J.J. síðustu árin, og aðrir þeir Danir, er til þekkja, telji kosningu þessa bera lítinn Vott um kurteislega framkomu þingflokks Framsóknar gagnvart sambandsþjóð vorri. HNEYKSLIÐ MESTA. Jónas frá Hriflu í ráðgjafarnefnd. Þingmaður einn í Efri deild komst svo að orði nokkru fyrir þingslit: „Það mun vera talið að bera í bakkafullan lækinr a* nefna 3. landskjörinn, J. o., osanninda- mann''. Eins mun mörgum finnast um það, þó nefnd sjeu þinghneyksli, í sambandi við þann mann. Þjóðin er orðin svo mörgju vön og misjöfnu úr þeirri átt, að mik- ið þarf til, svo að mönnnm bloskri. En eftir því sem Jónas sek'kur dýpra í áliti almennings, vekur það meiri og meiri undrun, er það vitnast, að enn skuli Framsókn- arflokkurinn allur sem heild, leggja blessun sína yfir gerðir þessa manns, innan þings og ut- an. Fyrir endstæðinga Framsóknai"- flokksins er þetta ákaflega hent- ugt. í hvert sinn sem flokkurinu lýsir velþóknun sinni á gerðum Jónasar, hrapar drjúgt skarð í þá undirstöðu almenningsálits, sem flokkurinn og flokksfylgið hvílir á. — En þegar Framsóknarflokkur- inn, sem flokksheild, sýnir af sjer þann ósóma, að ætla sjer að flagga með Jónasi sem fulltrúa fyrir utan landsteina, er vissulega svo langt gengið, að ástæða er til að taka alvarlega í strenprinn. Má kalla það kaldhæðni örlag- anna, að Framsóknarflokkurinn, sem fylgdi Jónasi að málum um tillögu hans, viðvíkjandi sendi- mönnum til erlendra þjóða, skuli á sama þin^i kjósa hann í ráðgjaf arnefndina. Síðan þetta vitnaðist, hafa mena í og utan Framsóknarflokksins, verið ásáttir um það* að svartara Imoyksli hafi þhigmenn Fram- sóknar ekki fram.ið. Það gengur ósvinnu næst, að gcra mann að fulltrúa í ráð- gjafarnefnd, sem sýnt hcfir, að hann treysti sjer eigi til þess að Hin þýska æskuhreyfing. Eftir Relnh. Prlnz. Framh. Hreyfingin magnasí. En æskan varð sterkari. Það sem var álitin frekja og strák- skapur kom af nagandi neyð og frumlegum lífsvilja. Það voru 'djörf orð og ábyrðarþung, sem ungir menn ræddu þar á milli sín, Iþegar þeir lágu kringum brenn- andi bál úti í næturdimmum skóg. En þessi orð komu úr djúpi hjart- 'ans ósjálfrátt: „Vjð erum ungir og ekkert vald í heiminum skal ræna okkur a^skunni. Látum feður vora fara í kirkju á sunnudögum til þess að þeir gcti syndgað þeim mun meira á virku dögunum — við gerum það ekki. Látum kenn- ara okkar fara með andlegan arf eins og með hundamat og með okkur sjálfa eins og mjölpoka — við neitum því. Látum aðra ung- Hnga herma eftir þeim fullorðnu, sætta sig við úreltar kenningar, tómleika götulífs og svíkja þannig s.jálfa sig — við fyrirlítum það. Þegar uppeldið bregst — þá finn- nm við til nógra krafta og nægi- legrar samvisku til þess að stjórna sjálfum okkur, til þess að ráða sjálfir lífsháttum okkar. Þetta voru hugsjónirnar, sem vöktu fyrir þessum ungu mönnum og 'sem ólguðu í tUfinningum þeirrn, þótt þær kæmi ekki undir ehxs og ekki altaf í ljós í eins skýr- um, storkandi orðum. Þessí æska vildi okkert nema fá að lifa æsku sinni; en fyrir hvern sem ekki er ;tildurrófa og tískuleppur gildir það sama og lifa sterku eðlilegn !lífi. Það er eðli æskunnar, að hún hatar í hjarta sínu alt, sem úrelt er eða tilgert eða ljótt; að hún elskar alt, sem er f jör og æfintýri og frumleg, eðlileg hreyfing blómgvast og hrærist í- Eru þotta aðeins loftkastalar, sem monn picga aðeins láta sig dreyma um? Eru æfintýrin, sem búa hinumog- in við fjöllin, er sá fjelagsskapur ungra manna som or kröfumeiri og tignari og djarfari en það ¦$ stelast stundum saman á leynileea drykkjufundi — er alt þetta að 'oins skýjaborg, sem má lesa um ! í bókum og heyra um í skólabekk- jum og sem ungir menn aðeins mega þrá en ekki njóta á meðan þeir eiga altaf að ganga sömu göturnar milli skóla, heimilis og kirkju, þangað til ,staðan' tekur »við og hinn glóandi neisti í sá'u manna er farinn að slokna? pann- ig virðist það hafa verið um lang- an tíma — þangað til æskan loks- ins einu sinni játaði eðli sitt a£ öllu hjarta, þangað til hún sann- aði það, að hún gat framkvæmt þrá og drauma sína, ef hún bara vildi. i „Parfuglarmr" fyrstu. Karl Físcher. Hinir fyrstu „farfuglar", eins og þessir ungu menn sjálfír köll- uðu sig, foru fram i^r öllu hófi. En það fylgir upphafi allra upp- reisna, sem nokkuð er varið í. Þessir smáhópar af ungum mönn- um, sem fyrstir fóru að flæíkjast um Þýskaland, slógu fyrst eldi í a^skufólkið. Það glóði nokkurn- tíma í leyni. En þegar eftir nokk- ur ár, fór að loga um endi- langt Þýskaland. Þessi eldur ruddi sjer braut eins og hann fyndi alstaðar tilbúna íkveikju. Það var eins og þúsundir af ung- lingshjörtum hefði beðið eftir þessu moðvitundarlaus. í skógum og á fjöllum — holst altaf sem lengsl l'i-á iilborðum oddborgara og fangelsum stórborga — streymdi ioskulýðunim saman á fund. pað var oins Og citt segul- «fl drægi þá alla að sjor. Hvor •irtist þekkja annan og þótt hann hefði aldrej sjcð hann áður. Það var eins og þcir allir bæru merki á enni — ósjáanlegt fyrir hina, sem þeir meðvitandi skildu sig frá. Svo sterk var sú þrá og sá vilji sem knúði þetta áfram. Hreyfing, som vai- oins frumleg og náttúran sjálf, var komin af stað. Hinir fyrslu .farfuglar' og mcðal þeirra sjerstaklega háskólastíídent nokk- ur, sem lijct Karl Fisoher, höfðu brugðið upp fyrir æskunni hinní stórkostlegu töfrandi hugmvnd um nýtt a'skulíf, eem átti að veita alt, scm æska þráir: frelsi, sjálf- stæði, fjelagsskap og rómantík í sinni stcrkustu og eðlilegustu mynd. Bómantík — þetta töfra- afU Skyldi Karl Fischer og fyrstu fjelagar hans hafa grunað 'sjálfa, hvað töfrasprota þeir beittu — þegar þeir reistu fyrir öllnm þeim lífsþrungnu æskusálum hina rómantísku faugmynd ferðalífsins? Ferðalagið —• þar var seinast* uppfylling allra óska! Þar var frclsi, ótakmarkað frelsi! pví að þar var ekki farið í ferðalag eins og gamlir borgarar gera —¦ ann- flaðhvort í bíl eða í járnbraut; með fyrir fram pöntuðum „hótel pláss- um" og eftir þeim þægilegu til- sögnum í ferðabókum og leiðar- vísum. Þar var tekinn bakpoki og alt, sem menn þurfa til þess að liggja úti. Þar var eldhúskét- ill hafður í bakpokanum og fiðla eða guitar ofan á katlinum. Þar var tekið kort og áttaviti og fötin vom höfð eins ljett og þægileg og unt cr. Þar voru þær dýrmætu stundir, sem fimm—scx fjelag- ar sátti yfir (kortum og nutu þess út, í æsar að hugsa um tilætlað ferðalag. Og loksins var harni kominn — hátíðisdagurinn mikli, þegar skólanum var lokið og lagt var á, stað í mikla sumarferða- lagið. Fjórar og fimm vikur og sttmdum lengur voru þeir úti á flækingi; þeir gátu farið mjög víða, þvf að það var ódýrt að ferðast gangandi með tjald og bakpoka, með því móti að mat- reiða sjálfur úti á víðavangi. Hin frjálsmannlega úíivera. Hið listræna og h»ð karlmannlega. Og það var gaman — ósegjan- lega gamftn! Þarvarenginn pabbi og engin mammg og enginn skóli — en þar var fjelagsskapur, sem allir áttu að haga sjer éftir og hverjum þótti sómi að þjóna. Þar var sjálfsuppcldi, sem var stund- um býsna strangt og ikröfumikið — én það hcrti hugann. Þar va'r engin fyrirliggjandi .iífsreynsla" — ^n þar var hætta, sem maður varð að standast. Þar var aflraun, sem var 'gaman að finna til. Þar var lifandi fróðleikur, hvar sem maður leit 'í krin«iiun sig; og þar var æfin- týri og fcrðagleðskapur, sem töfraði hjartað. Á meðan uppeld- isfræðingar sátu á mollulegum fundum og rædda Lippeldismál voria nngu mennirnir úti og eign- uðust margt af þvi sjálfir, sem kennarai' brutu heilann um að færa í konshikerfi. Þá voru „far- faglarnir" úti að kynna sjcr á eigin spítnr átthaga sána og líf nátfúrunnar. Þeir lærðu að taka líka a hrífu og ljá, eða sátu við gamíar kirkjur, kastala, einkenni- lega brunna, hús. o« meðal kjrn- legra manna, og toiknuðu eða- reyndu að l'a^ra í letur öll þau sjerkenni og þá fegurð, scm í glíku er t'alið. Þeir fyltu heil tíma-. rit, sem þcir sjálfir gáfu út, með myndum og ritgjörðum. Þeim þóíti það yndi að baða líkamatm allsnaikinn í sjó ojí í sólu og vindi, og að a?fa og royna ungu kraft- ana: að klífa hæstu tinda og synda broiðustu ár. p'úr leituðu æfintýra, þar sem þau biða — á ferðalögum um fjöl) og firnmdi og ókunnar borgir. Þeir drukkn í sig hið mikla, vilta. margbrotna

x

Ísafold

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Ísafold
https://timarit.is/publication/315

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.