Ísafold - 29.11.1926, Blaðsíða 1

Ísafold - 29.11.1926, Blaðsíða 1
Riístjórizi. . <éa Kjartanssoa. fátjr StefáuBsoa. Sími 500. ISAFOLD kestar 5 króasoí. ðjalddagi 1. jáK. o« mnheimta i Austursiræti Í. SSmi 508, DAGBLAÐ: MORGUNBLAÐIÐ 51. ái-g. 61. tbl. Mánudagtnn 29. nów. 1926. fsafoLdarprentsmiðja kJl. Gengismálið og Tíminn. EINHLIDA SKRIP. Það er ek'ki að vita, hvemig færi fyrir emu stærsta velferðar- máli íslensku þjóðarinnar, geng- ismálinu, ef þjóðin væri eins ó- þroskuð og heimsk, eins og Tíma- menn gera ráð fyrir að hún sje. — Þeir hafa við og við veriS að skrifa u'm þetta mál, en gert það á þann veg að undrum sætir. Alt, smátt og stórt, sem miður fer, ekki aðeins í okkar landi, heldur um allan heim, er hækkunarpóli- tíkinni að kenna. Engan hag hafa þjóðirnar af þessum „misskilda metnaði", að vera að klifa upp brattann, segja Tímamenn- Ekk- ert annað en bol á böl ofan hefst upp úr þessum ofmetnaði. — Mest ber á kaupgjaldsóeirðum, verkföllum og liinu óheyrða rang- læti, sem framið er gagnvart „þeim skuldugu". Þannig halda Tímamenn áfram viku eftir viku. En það er eins og þau verki svo undursamlega lítið:, öll þessi skrif Tímamanna. Menn taka ekk- ert mark á þeim. Hvei's vegna? LITIÐ UM ÖXL. „í hvert skifti þegar krénan fellur, vex dýrtíðin. Bóndinn, em- bættismaðurinn og sjó'maðurinn fær minna og minna af matvöru eða fatnaði fyrir hverja krónu. Áður en varir er komin hungurs- »eyð í bæjunum og hallæri í sveit- unum." Hin tilvitnuðu ummæli eru tek- in úr TÍMANUM, 31. tbl. 1923; þau eru eftir Jónas Jónsson alþm. frá Hriflu, sama manninn, sem skrifar greinina „Gullkróna" í 52. blaði „Timans", ,sem byrjar á þessari setningu: „Undanfarin missiri hefir verið margsannað, hvílíkt böl atvinnurekstri bænd^i kjer á kmdi steðji af gengishækk- un þeirri er Jón Þorl. hefir beitt sjer fyrir." 1923 skrifar Jón'as frá Hriflu mjög átakanlega um bölið, sem er samfara LlÆKKANDI gengi og lággengi peninganna, en nú lýsir hann 'ja'f'n átakanlega bölmu af HÆKKANDI gengi og hágengi peninganna!! Hvernig istendur á þessu ósam- rtemi, spyrja menn í einfeldni sinni ? Ef menn vilja athuga málavexti nokkuð .riánar, koimast þeir fijótt að raun um, að þessi mismunandi afstaða ^Jónasar frá Hriflu, til þessa eina og sama m'áls, er ofur eðlileg og skiljanleg. Hann þurfti að nota málið pólitískt í bæði skiftin. En þar sem viðhorfið gagn vart hinum pólit^ku andstæðing- um Jónasar var orðið nokkuð á annan veg nú í ár, en það var 1923, breyttist afstaða Jónasar til niálsins. —¦ Þetta er skýringin á hringsnúningi Jónasar, og þetta ei einnig skýrijigin á því, hvers vegna skrif Tímamanna, um gengismálið liafa cngin áhrif hjá þjóðinni- KRÓNAN STÖÐUG. íslenska krónan hefir nú verið stöðuo; í rúmt ár. Eftir hin miklu stökk, sem hún tók upp á við sum arið og haustið 1925, stöðvaðist hún loks í kr. 22.15 (móti ster- Hngspundi). Þar hefir hún staðið föst síðan. Það. var mjög mikilsvert, að krónan yrði stöðug um hríð*eftir stökkin 1925. Snöggar og tíðar gengissveiflur eru afar hættuleg- ar atvinnuvegunum. — Verðlagiö þarf a!ð fá tíma til þess að sam- Jaga sig hverri nýrri gengishækk- un. VERÐLAGIÐ LÆKKAR. Erlenda varan varð fyrst til þess að taka verðlagsbreytingu; hún lækkaði stórum í verði. — Þessi verðlækkun munar æði miklu, eins og bændur til sveita hafa best veitt eftirtekt við samanburð á verðinu á kauptíðinni í vor og í fyrravor. Hvað kostaði t. d. rúg- mjölspokinn á kauptíðinni í vor og hvað kostaði hann í fyíra? Þessi verðlækkun er bein af- leiðing gengishækkunarinnar. Og hún er öHum í hag, þvíallir þurfa að kaupa eitthvað af erlendri vöru. Ríkið sjálft hefir mikinn bein- an hag af þeirri almennu verð- lækkun, sem orðið hefír vegna gengishækkunarinnar. — Alt, sem ríkið þarf að kaupa frá útlöndum, svo sem kol, byggingarefni og alls- konar efni til verklegra fram- kvæmda, lækkar stórum- Hagnað- ur ríkisins við þetta skiftir að sjálfsögðu hundruðum þúsunda króna. Hafa Tímamenn nokkurntíma nefnt þenna hag af gengishækk- uninni? Aldrei. Þó skiftir hann að sjálfsögðu mörgum miljónum kr. fyrir þjóðarheildina. LÆKKUN DÝRTÍÐARUPP- BÓTAR. Það er svo fyrir mælt í lögum, að dýrtíðaruppbót starfsmanna ríkisins skuli miðast við verðlag á nokkrum ákveðnum nauðsynja- vörum, eins og það er í smásölu í Rvík einn haustmiánuð ár hvert. HÆKKI þessar vörutegundir í verði eitthvert árið, verður afleið- ingin sú, áS dýrtíðaruppbótin hækkar fyrir næsta ár. LÆKKI hinsvegar verðlagið, lækkar dýr- tíðaruppbótin. Þetta er rjettmætt, svo framarlega sem grundvöllur- inn, sean bygt er á, er rjettmætur. Því meiri sem dýrtíðin' er, því meira þarf til þess að geta fram- fleytt lífinu, og öfugt. En eins og grundvöllurinn er lagður hjá okkur, verður nokkurt ranglæti við úthlutun dýrtíðar- uppbótarinnar. Það er rangt, að ýmsir mikilsvarðandi liðir, eins og húsaleiga, klæðnaður, kol o. fl., skuli ekki vera teknir m«ð til grundvallar á reikningi dýrtíðar- uppbótarinnar. — Það er einnig rangt, að láta ,sama grundvöllinn gilda fyrir alt landið, án nokkurs tdlits til þess hvar dýrtíðin er mest eða minst. Þessar misfellur þarf að lagfæra. Það hefir verið skýrt frá því áður hjer í blaðinu, að útgjalda- lækkun ríkissjóðs á næsta ári, vegna. lækkunar dýrtíðaruppbót- arinnar, koini til að nema 400 þús. krónum. Jónas frá Hriflu reynir að vekja óánægju hjá starfsmönnum ríkis- ins út af þessari lækkun á laun- unum, og bendir á fjármálaráðh.; sem eigi sökina. En þetta fer Jón- asi ákaflega illa, eftir alt sem á undan hefir gengið í sambandi við embættismennina. Engum kemur til hugar að halda, að það sje af einskærri velvild t.il starfsmanna ríkisins, að Jónas kemur inn á þetta mál nú. Væri svo, ætti hann að stuðla að því að meira rjett- læti fengist við útreikning dýr- tíðaruppbótarinnar. Mundu starfs mennirnir vel sætta sig við það. ERLENDU LÁNIN. I Ríkið skuldar allmikið fje er- lendis- — Þessa skuld ber því ao greiða í erlendri mynt, einnig vexti og afborganir af skuldinni. Við það að íslenska krónan hefir hækkað í verði, þarf ríkið færri krónur mi til þess að kaupa fyr- ir erlenda mynt, en það þurfti, meðan krónan stóð lægra. Sama gildir um þá einstaklinga og þai'i fjelög, er skulda erlendis. Hagur ríkis, einstaklinga og fjelaga á þessum lið einum, hlýtur að nema venilegri upphæð. i Frá SualbarSa. i^^^íé^aiwmisíast*** Mestan hluta af kolanámunum á Svalbarða eiga Nofðmenn. — Venjulega eru kolin frá námunum aðeins flutt á sumrin. Pirðirnir á Svalbarða ern lagðir á veturna og teppast því sigbngar þangað. En í haust hefir Norðmönnum tekist að halda uppi siglingum þangað. Hafa þeir ísbrjóta á fjörðunum til þess að kolaskipin geti komist leiðar sinnar. Svörtu lögin, sem sjást í fjallshlíðunum á mynd- inni er sagt að »jeu kolalög'. Hjer að framan hefir verið bent á fáein atriði, sem sýna, að það er ýmislegt gott sem leiðir af gengishækkuninni. Engum dettur í hug að neita því, að margskon- ar erfiðleikar fylgja henni einnig. En þar -sem þeir menn eru orðnir æði margir, sem þessum erfiðleik- um lýsa, verður því slept hjer. Hjer er bent á, að bjartar hliðar eru til á þessu máli, og er það álit vort, að þær sjeu meira virði fyrir alþjóð, en dökku hliðarnar. sem Tímamenn eru að útmála. HORFUR ÚT Á VIÐ. Menn eru abnent orðnir þeirr- ar skoðunar, eftir horfunum út á við eins og þær eru nú, að stýf- ingar-hugmyndin sje úr sögunni- Danska krónan hefir nú náð sínu fyrra gullgildi, eða því sem næst. Aðeins er eftir að ganga endanlega frá gullinnlausninni. Norðmenn eru einnig á góðum vegi upp í gull með sína krón.u. Að vísu verður ekkert um það full. yrt ennþá, hvort síðasta gengis- hækkun norsku krónunnar verði varanleg. Þó er það álit merkra manna, að svo verði, minsta kosti verði ekki stórar sveiflur niður á við aftur. Vantar Norðmenn þá aðeins herslumuniim upp í guli. —¦ Svíar hafa fyrir löngu komist í gull með sína krónu- En íslendingar? Ættum við a'íí vera eina þjóðin úr myntsamband inu gamla, sem hlypi undan byrð- inni? — Tímamenn vilja að svo verði. Þó er því ekki svo varið, að við stöndum svo mikið ver að vígi en allar hinar myntsambands- þjóðir vorar, að við þess vegna verðum að skerast úr leik. Hvers vegna þá að gera þaðf Eða halda menn, að það hefði engar illar afleiðingar fyrir okk- ur, ef við skærumst úr leik, smeygðum okkur undan skuld- bindingunum og stýfðum krón- una? Vissulega myndum við fá að kenna á afleiðingunum og það æði alvarlega. Belgar hafa nýverið tekið það ráð, að festa sinn gjaldeyri langt fyrir neðan hið upphaflega verð hans. Var það knýjandi nauðsyn, sem rak þá til þess, því gjald- eyririnn v'ar fallinn svo gífurlega- Belgar þurftu að taka lán erlend- is til festingarinnar. Þeir tóku 100 þús. dollara. — En hvernig voru 'kjörin? Fyrir hverja 100 $ voru útborgaðir 94 $; vextir voru ákveðnir 7% og 1% fór í kostn- að við lántökuna. Þetta eru slæm kjör. Þegar nú á þa'ð er litið, hversu margt og mikið við eigum ógert í okkar landi, þá er ástæða að spyrja, hvort.við höfum ráð á a8 vera skoðaðir sem gjaldþrota. þjóð á meðal peninga])jóða- En slíkt álit nnmdum við fá, ef við stýfð- um krónuna. Og ekki mundi að neinu leyti batná okkar málstað- ur, þótt það. vitnaðist, að það hefði ekki verið af knýjandi nauð- syn, að við gerðum okkur gjald- þrota, heldur af óstöðuglyndi okk- ar og braskeðli. Þegar svo væri komið, mundi þá ekki hverfa af okkur mesti ljóminn er við feng- uiu með sjálfstæðinu? » ? ?---------- HRESSINGARHÆLI HRINGSINS 14. þ. mán. var hressingarhæli Hringsins í Kópavogi opnað til af- nota að viðstöddum allmörgum gestum- Arhöfnin hófst á því, að frú; Kristín Jacobson sagði sögu Hrings ins, og skýrði frá stofnun hans. Var fjelagið stofnað 26. jan. 1906,, og fór þá strax að vinna að líkn- arstarfsemi. Hressingarhælið hef- ir kostað alls um 75 þús- kr.r og hafa Hringskonur þegar greitt um 50 þús. af þeirri upphæð; en 40 þús. hafa þær varið til ýmis- konar styrktar starfsemi. Sjest a þessu, að ¦ ,JBringurinn" hefír drjúgum miðlað þessi 20 ár, sem 'liðin eru frá stofnun hans. Þá fluttý^sjera Friðrik Hall- grímsson ræðu um kærleikslund- ina, sem m. a. birtist í starfi 9 „Hringsins". Næst flutti Guðm. Björnson landlæknir ræðu í nafni heilbrigðisstjórnar landsins og þakkaði meðlimum „Hringsins'1 fyrir göfugt starf þeirra- A eftir nutu gestir góðra veit- inga. Hjúkrunarkona hælisins verður Kristjana Guðmundsdóttir, en læknir Verður Sigurður Magnús- son á Vífilstöðum. „Hringurinn" á skilið þakkir landsmanna fyrir þann dugnað. sem hann hefir sýnt í því að koma upp þessu híessingarhæli. A því var mikil þörf. Margt fólk, sem kemur af Vífilstaðahæli, er svo. sett, að það hefir ekki að neinu að hverfa, má ekki vmna nema ljettustu vinnu, og er því slíkt hæli sem það, er nú hefír verið bygt í Kópavogi, hinn ákjósan- legasti staður fyrir það. Mun marg- ur sjúklingurinn verða „Hringn- um" þakklátur bæði fyr «g níðar.

x

Ísafold

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Ísafold
https://timarit.is/publication/315

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.