Tíminn - 09.03.1980, Blaðsíða 16

Tíminn - 09.03.1980, Blaðsíða 16
20 Sunnudagur 9. mars 1980 „Kjarni æðstu listgreinar I heiminum, — tónlistarinnar, er siiifcínluhljómsveit, en án sinfónfu á tónlistin sér enga vaxtarmögu- leika. Ég rakst einhvern tlma á grein, sem borin var uppi af þeirri hugmynd, að I framtlðinni myndu sinfóniuhljómsveitir heyra fornum tlma til. Þetta lfk- aoi mér illa. Sinfónluhljómsveitir ættu að vera eilifar. En hvað býö- ur framtlðin upp á I tónlist? Viö veroum ao játa, aft músikinni er hættara nú en nokkru sinni áour. Hiin á það á hættu ao vera gerð að markleysu samfara tæknivæð- ingu og ttllum þessum hljóðum, sem boðið er upp á. Ég er þó ekki svartsýnn alfarið, en ég vil hvetja til variíðar". „Sum tónverk eru hrein vitfirring" Það er nú blaðamönnum likt að leita samhljóma, þar sem þeir eiga ekki að gera það, en okkur fannst skemmtilegt að heyra Þor- vald Steingrlmsson fiðluleikara ræða um framtfö Sinfóniuhljóm- sveitar íslands og tónlistar i heiminum almennt daginn eftir aö hann haföi verið viðstaddur af- hendingu tónlistarverðlauna Norðurlandaráðs I Hdskólabiói og hlýtt þar á verðlaunaverkið eftir Danann Pelle Gudmundsen — Holmgreen. „Þaö lá við, að koll- egar minir, sem spiluðu jass á Hótel Borg I gamla daga yrðu reknir úr Tónlistarskólanum. En mér er spurn. Ef hægt hefur veriö að Hkja jassinum við helgispjöll, hvað á það þá að kallast, sem við erum að fremja nU?" Ég er ákaflega hrifnæmur maöur og hef átt mjög erfitt með aö dæma listaverk I hjarta mlnu, en sum tónverk eru hrein vitfirr- ing, — afskræmi. Máske er þaö list. Ég hugga mig við, aö stund- um er ekki nema hársbreidd milli snilligáfu og vitfirringar... (Þor- valdur hlær). Tónlistarflutningur er sem sagt ekki eintóm sæla. MUsíkin gefur lifshamingju. HUn er heill heimur sorgar og gleði og alls þar á milli. ftg hrifst ekki alltaf með, satt er það og stundum er hreinasta kvöl að spila það, sem manni likar ekki. Hins vegar er virðingin fyrir starfinu svo sterk, að ekkert er svo leiðinlegt, að það sé ekki þess viröi að fást við þaö". „Faðir minn vildi alls ekki að ég lærði á fiðlu" Þorvaldur er einn af fáum tón- listarmönnum Islenskum, sem hefur lifað af tónlist eingöngu al\a sina tíö. Það þýðir náttúrlega, að hann er haldinn baráttugíeði og vinnugleði. Við fengum áþreifan- leg dæmi um þessa eiginleika þá tvo ti'ma, sem við stöldruöum við heima hjá honum, þvl að Þor- valdur settist ekki viðtalið út. „faðir minn vildi alls ekki aö ég lærði á fiölu. Það yrði bara sultur og seyra ég hefði ekkert yfir mig að leggja. Hann vildi, að ég færi menntaveginn eins og bræður mlnir. En ég var sauðþrár. Auð- vitað vann ég á sumrin ýmis al- geng störf, fór t.d. á sild og I brú- arvinnu eða spilaði á slldarstöð- unum einsog Siglufiröi en opin- bera styrki til náms hef ég aldrei fengið. Hljómlistarmenn þurftu aö berjast fyrir rétti slnum á þessum árum. Útlendingar voru meira metnir og var gjarnan haft i hótunum um að ráða útlendinga, þegar við kröfðumst kauphækk- unar. Ég var svo heppinn að starfa alltaf i góöum hljómsveit- um og m.a. með Bjarna Böðvars- syni. Við lékum saman I útvarp- inu og á dansstöðum. Bjarni var forvigismaður i félagsmálum hljóBfæraleikara og formaBur félagsskapar okkar. Seinna tók ég við formennsku af honum. Einmitt á þeim tima, þegar Sinfónluhljómsveitin var stofn- uð? Já, þaö kom I minn hlut aö semja fyrir hljóðfæraleikarana i Sinfdnlunni viö Vilhjálm Utvarps- stjóra. Við vorum sammála um, að viB þyrftum aB afla fjár, til þess aö af Sinfóniunni gæti orBiB og kom tekjulindin fyrst og fremst frá utvarpinu, enda var Sinfónían byggö utan um út- varpshljómsveitina gömlu. SiBan fengum viB Gunnar Thoroddsen, „Ég hrífst ekki alltaf með, satt >> er það segir Þorvaldur Steingrímsson aðstoð arkonsertmeistari, sem hefur verið í fremstu röð í tónlistarlífi Islendinga frá stofnun Sinfóniuhljóm- sveitar íslands fyrir 30 árum sem þá var borgarstjóri til aB veita okkur HB meB framlagi borgarinnar. Rikisstyrk fengum við, en hann var lítill. Þjóðleik- hiisstjóri, Guðlaugur Rósinkranz, var fenginn til þess að leggja fram fjármagn, þvl aB hiB nýja ÞjóBleikhUs þurfti auBvitaB að nota þetta nýja „apparat". Þessi fjárhagsgrunnur, sem lagBur var, hefur eiginlega enst fram á þenn- an dag meB breytingum þó. „Hljóðfæraleikarar voru aðal- hvatamennirnir" Nií eru sjálfsagt ekki margir, sem þekkja undanfara þess, að Sinfóníuhljómsveit tslands var stofnuð? Geturðu rakið þann þráð I fáum orðum? Það er erfitt að segja frá byrjun Sinfdnfuhljómsveitarinnar svo vel sé, þvi að þetta er mál, sem á rætur slnar að rekja langt aftur I árum. Ef rekja á, hverjir voru hvatamenn aö stofnun Sinfóniu- Hljómsveit Akureyrar t.f.v. Skafti Sigþórsson, Vigfús Sigurgeirsson, Theódór Lilliendahl, Gunnar Sigurgeirsson, Steingrimur Þorsteinsson, Karl O Runólfsson, Vigfús Jónsson, Ingimar Jónsson, Guðjón Bernharðsson, Sveinn Bjarman, Þorvaldur Steingrlmsson og Óskar Rósberg. Þessa hljómsveit má heyra lútvarpinu enn I dag og hún afrekaði það, að flytja „Ófullgerðu sinfóniuna" árið 1933. Sinfónlu- hljómsveitin á rætur um allt land og þrjá má nefna úr Hljómsveit Akureyrar, sem komu suðtir, Karl, Skafta og Sigþór. Þorvaldur Steingrlmsson aðstoðarkonsertmeistari. Myndina tók GE rétt fyrir kon- sert Sinfóniuhrjómsveitar is- lands nú I vikunni. hljómsveitarinnar, þá koma upp I hugann ótal hópar og menn, sem störfuðu aö tónlist löngu fyrir árið 1950. ÞaB er óhætt aB segja, aB hljóðfæraleikarar voru aBal- hvatamennirnir. ÞaB er óeigin- gjörnu starfi beirra aB þakka, aB músfk hér álandi komst I æðra veldi. Við nutum andlegs áhug'a ' margra manna, m.a. félaga i Tönlistarfélaginu, sem komu á ttínlistarskóla árið 1930. Slöan voru það ýmsir menn, sem stuðl- uðu að þessu beint og óbeint um allt land. Margir Utlendinganna i danshdsunum veittu okkur liB. Þeir Ilentust hér sumir og stofn- uBu sinar fjölskyldur á íslandi. Mér er það sérlega ljúft að minn- ast þessara manna og hinna góðu drengja Islenskra, sem störfuBu meB mér I þessu, en margir þeirra eru nii horfnir á eilífBar- braut.Mér finnstoft örla á þvi, aB ungt fdlk, sem nU er tekiB við for- 'ystu, — þetta er duglegt fólk og ég fagna því I forystu, — það gleymir þessum forvigismönnum og þá um leið ýmsum stórvirkjum sinfinluhljómsveitarinnar á hennar bernskuskeiöi. Þeir bara þekkja ekki söguna. Það er einmitt þessi saga, sem ég vildi gjarnan, að þú rektir enn frekar. Við getum byrjaö á út- varpshljómsveitinni. Hun byrjaði á triói Þórarins Guðmundssonar, sem I voru auk hans Emil Thoroddsen og Þór- hallur Arnason. TrióiB varB aB kvintett meB komu Bjarna BöBvarssonar á bassann og Katrinar Dalhoff á fiBlu. Ég byrj- aði fljótt aB spila sem lausamaBur meB þessu fólki og þannig var og meB Svein ólafsson, violuleikara, sem þá lék á fiBlu. Smám saman var veriB aB auka viB hinum hæf- ustu tónlistarmönnum, — m.a. kom óskar Cortes, sem var áBur fiBluleikari, — þar til komin var 14 manna hljómsveit útvarps- hljómsveitin gamla undir stjórn Þórarins GuBmundssonar. „Unnum útvarpsþætti i tima Sinfóniunnar" Fleiri forverar Sinfónluhljóm- sveitarinnar? Ég get nefnt Strengjasveit Tón- listarskdlans, Hljdmsveit Akur- eyrar og LtiBrasveit Reykjavfkur, en hús LúBrasveitarinnar, Hljdmskálinn var lengi einasta hljómleikahúsið á landinu og er það máske enn I dag. En kjarninn I þeirri sveit var Björn ólafsson aBalfiBluleikari, ég á aðra fiBlu, Björn Olafsson á violu og dr. Edelstein á selló. Við vorum ráðnir til þess að æfa og leika strengjakvartetta I 2-3 ár. Við æfðumyfir 250 æfingar og fluttum fjölda konserta. Svo hætti ég aö leika á aöra fiðlu og fór I fyrstu fiölu og hef verið þar slðan. Þii hefur greinilega verið á mörgum stööum I einu, einnig eft- ir að Sinfóniuhrjómsveit tslands hafði verið stofnuð. „Fjarkinn" hét t .d. kvartett, sem þú stofnaðir og lék f útvarpinu i mörg ár. Skorti Sinfóniunni verkefni fyrst I stað? Fyrstu ár hljomsveitarinnar fluttum viö ekki eins marga kon- serta og nú og varð aB finna ráB til þess, aB UtvarpiB hefBi samt nóg fyrir okkur aB gera. Ég stakk upp á þvi, aB viB myndum vinna aB gerBUtvarpsþátta og varB þaB Ur. Bjarni BöBvarsson var meB þátt- inn „Gamlar minningar", þáttur Karls Billich hét „undir IjUfum lögum" og minn nefndist „SuBur um höfin". Þessa þætti unnum viB I tima Sinfóniuhljómsveitarinnar. Er ekki margt minnistætt frá þessum fyrstu árum? JU, viB lékum alltaf I ÞjóBleik- hUsinu, sem er ómögulegt sem konsertsalur. GóBtemplarahUsiB var þá aBalæfingasalur. Fastur hljómsveitarstjóri var ráBinn Olav Kjelland frá Noregi og kom hann hér I mörg ár tvisvar á ári. Hann var afar strangur þjálfari og veitti ekki af nokkurs konar dýratemjara. „Huska at de spill- ar for fattige fiskemanns penge" var viBkvæBiB hjá honum. Enn þann dag I dag, finnst mér aB

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.