Tíminn - 02.11.1980, Blaðsíða 7

Tíminn - 02.11.1980, Blaðsíða 7
Sunnudagur 2. nóvember 1980 Þórarinn Þórarinsson Skynsamlegt að grípa til aðgerða fyrir 1. desember Hvað hefur tafíð niðurtalninguna? I ræöu þeirri, sem Steingrim- ur Hermannsson, formaður Framsóknarflokksins, flutti I útvarpsumræðunum um stefnu- ræðu forsætisráðherra, vék hann að þvi, að óþolinmæði gætti vegna þess, að niður- talningin sem Framsóknar- flokkurinn hefði lofað fyrir kosningarnar væri enn ekki hafin. Steingrimi Hermannssyni fórust siðan orð á þessa leið: „Nu spyrja menn eðlilega: Hvað liður þessari niður- talningu? Svarið er einfalt. Raunhæf niðurtalning, er ekki hafin. Að visu hefur verið leitast við eftir mætti að beita ströngu aðhaldi á flestum sviðum, t.d. i verðlagsmálum, þar sem há- markshækkanir hafa verið ákveðnar, en slikt ber aldrei til- ætlaðan árangur, nema gert sé á öllum sviðum. A þessari staðreynd eru aug- ljósar skýringar. Ætið hefur verið undirstrikað að til þess að niðurtalning verðbólgunnar megi takast verða ýmsar for- sendur að vera traustar. í fyrsta lagi verður að rikja friður á vinnumarkaðnum, þannig að unnt sé að hafa nauðsynleg samráð við aðila vinnumarkaðarins um aðgerðir I kjaramálum, eins og stjórnar- sáttmálinn gerir ráð fyrir. Eins og alþjóð veit, hafa samningar allir verið lausir og þvi miður hefur það tekið mikið lengri tlma en menn gerðu ráð fyrir, að samningar næöust og er alls ekki séð fyrir endann á þvi enn. A meöan sii óvissa rikir er ákaf- lega erfitt að fóta sig örugglega I niðurtalningu verðbólgunnar. t öðru lagi er ljóst, að atvinnu- vegir landsmanna verða að standa sæmilega traustum í'ót- um, áður en raunhæf niðurtaln- ing er hafin. A þá leggjast byrðar, ekki sfður en á laun- þega, bændur og sjómenn og þær verða þeir að geta borið, annars er hætt viö að komi til stöðvunar og atvinnuleysis sem eins og ég hef áður sagt, við vilj- um umfram allt forðast". Staða atvinnu- veganna •Steingrímur Hermannsson skýrði þaö svo nánara, að skil- yrði fyrir niðurtalningunni heföu I upphafi stjórnarsam- starfsins ekki verið fyrir hendi hvað snerti atvinnuvegina. Staða atvinnuveganna, eink- um frystihúsanna, var örðugri, þegar ríkisstjórnin kom til valda en menn höfðu almennt gert sér grein fyrir. Stjórnin tók við miklum geymdum vanda. Steingrlmur Hermannsson nefnir það sem dæmi að i stjórnartíö Alþýðuflokksins, frá október til febrúar sl., hafi kostnaðarhækkanir hjá frysti- húsunum orðið um 11-12% en gengiö aðeins sigið um 4%. Þetta leiddi til skuldasöfnunar, sem m.a. átti þátt I stöövun frystihusanna siðastl. sumar. Við þennan geymda vanda hafi svo bætzt, að verölag ýmissa útflutningsvara hefði staöið I stað eða lækkað meðan innflutningsvörur hafi hækkað i verði og ýtt undir verðbólguna og kauphækkanir I kjölfar þess. Steingrfmur Hermannsson talar á Alþingi. Tlmamynd Róbert. Þetta hefur vitanlega aukið erfiðleika atvinnuveganna. Steingrlmur Hermannsson rakti siöan ýmsar stjórnarað- gerðir, sem hefðu verið gerðar til að styrkja hlut fram- leiðslunnar, einkum út- flutningsframleiðslunnar. Þær hefðu borið þann árangur að staða sjávariitvegs og fisk- iðnaðar hefði batnað slðari hluta ársins. Staða atvinnuveganna væri þvi þannig nú, að niðurtalning ætti að geta haf izt, ef ekki kæmi ný kostnaðarhækkun til sögunn- ar. Kjaramálin Annar undirstöðuþáttur niðurtalningar, þ.e. ákveðnir kjarasamningar, hefur ekki verið fyrir hendi þann tíma, sem nuverandi rikisstjórn hefur fariö með völd. Allir kjarasamningar voru lausir þegar rikisstjórnin kom til valda, en viðræður um nýja kjarasamninga rétt hafnar. Þær hafa staðið yf ir látlaust slðan og stóðu enn yfir, þegar utvarps- umræðan um stefnuræðu for- sætisráðherra fór fram. Um þetta efni fórust Steingrlmi Hermannssyni svo orð: „Til þess að niðurtalningin megi hefjast af i'ullum krafti er þvi fyrst og fremst nauðsynlegt nii, aö samningar takist á vinnumarkaði. Þar eru hins vegar miklar blikur á lofti. Eðli- legt er, að menn spyrji, hvaða vit er I þvi að semja um hækkað grunnkaup á sama tima og þjóðartekjur dragast saman eins og fram kemur i gögnum Þjóðhagsstofnunar? Hvar á að taka slika 1'jarmuni? Við þessar aðstæður sé ég aðeins eitt sem réttlætir samninga um hækkun grunnkaups. Slikir samningar verða að leiða til aukins launa- jöfnuðar. Eins og fram kemur I stjórnarsáttmála, er það mark- miö rikisstjórnarinnar að bæta kjör þeirra lægst launuðu. Þvl miður sýnist mér, hins vegar, aö þeir kjarasamningar sem nú liggja i loftinu að með- töldu tilboöi vinnuveitenda um kjarasamning, sem leiðir til verulegrar hækkunar yfir mest alla linuna,séu töluvert umfram það sem réttlæta má með launa- jöfnuði. Sáttatillaga sú sem fram hefur verið lögð felur f sér um a.m.k. 10-11 af hundraði launahækkun 1. desember n.k. hækka verðbætur á laun að öll- um lfkindum um álika upphæð, ef ekkert er aö gert. Þá eiga sjó- menn og bændur eftir að fá svipaðar hækkanir. Varla geta menn búizt við þvi að hringdans verðbólgunnar stöðvist, þegar að þeim aðilum kemur". Ráðstafanir fyrir 1. desember Steingrlmur Hermannsson vék þessu næst að þeim erfið- menn og málef ni leikum, sem koma myndu til sögu, ef kauphækkanir yrðu veruíegar. Hann sagði: „Ég sagði áður, að grundvöll- ur atvinnuveganna er, aö mati Þjóöhagsstofnunar, jakvæöur hú. Það er hins vegar skamm- góður vermir, ef miklar launa- hækkanir eru á næsta leiti. í frystingunni a.m.k. er ekkert svigrúm til umtalsverðra hækk- ana. Eg leyfi mér að fullyrða, að þessar greinar munu stöðvast fljótlega, ef þær fá ekki kostnaðarhækkanir bættar. Sára litlar likur eru til þess, að það gerist með verðhækkun á erlendum mörkuðum, alveg á næstunni. Þá er ekkert eftir annað en gamla ihaldsúrræðið, gengisfelling. Er mönnum ekki að verða ljóst, hve gagnslaus þessi visi- töluleikur er og reyndar skað- legur? Hver er bættari eftir? Ef svo fer um næstu áramót, sem ég hef nú rakið, verður að sjálfsögðu aö skapa að nýja traustan grundvöll fyrir at- vinnuvegina áður en niðurtaln- ing verðbólgunnar getur hafizt af nokkurri alvöru. Þessu verða menn að gera sér grein fyrir. Það getur orðið erfiöur biti að kyngja. Því er nauösynlegt og skynsamlegt að gripa til að- gerða fyrir l. desember, sem draga ur þeirri hækkun, sem þá verður að öðrum kosti, þannig að leiðrétting sú á stöðu at- vinnuveganna sem á eftir fylgir geti oröið sem minnst". 90% verðbólga Það hefur gerzt siðan Stein- grímur Hermannssón flutti um- rædda ræðu slna að samkomu- lag hefur naðst milli Alþýöu- sambands Islands og Vinnuveit- endasambands lslands um nýja kjarasamninga. Sennilega verður almenn kauphækkun samkvæmt þeim 10-11%. Þótt þessi kauphækkun sé mun minni en þær hækkanir sem voru knúðar fram með febriiarsamningunum 1974 og sólstööusamningunum 1977, hlýtur hún að hafa veruleg áhrif á verðbólguvöxtinn, þar sem hannerfyrir ekkiminni en 50%. Þegar þess er gætt, að til við- botar grunnkaupshækkun, sem er 10-11% munu koma visitólu- bætur 1. desember, sem nema álika mikilli upphæð, þarf eng- inn aö undrast þá spa, að verð- bólgan fariupp i 90% á næsta ári að óbreyttum aðstæðum og stjórnaraðgerðum. Samanlögð kauphækkun sem kemur til sögu 1. desember mun verða um 25%. Það er meira stökk en áöur eru dæmi um. Verði verðbólgan látin kom- ast i 90% mun grunnkaups- hækkun reynast óraunhæf hjá láglaunafúikifSem stafar af þvi aö visitölufyrirkomulagið bætir þvi ekki verðhækkanirnar nema að takmörkuðu leyti. Annað gildir um hálaunai'ólk, sem fær verðhækkanirnar meira en bættar. Fullkomin hætta er svo á að 90% verðbólga muni leiða til stórfellds atvinnuleysis. Varnarráðstafanir mega þvi ekki dragast. Þær þurfa að hef j- ast strax. Að kunna fótum sínum forráð Ræðu sinni lauk Steingrímur Hermannsson með þessum orðum: „Stjórnarandstaðan hefur undanfarið haft það að megin iðju i athafnaleysi slnu að gera mönnum innan rikisstjórnar- innar upp ágreining. Staðreynd- in er sú, að starfsandinn innan þessarar rfkisstjórnar er ólikt betri en I þeirri rikisstjórn sem ég hef áður þekkt á s.l. ári. Nú hittast menn og ræöast við um vandamálin og ég veit ekki bet- ur, en allir hafi fullan skilning á þvl, sem ég hef nU rakiö. Aherzlur geta að sjálfsögðu verið eitthvaö mismunandi sem von er, á milli flokka, en mark- miðið er það sama, að koma verðbólgunni niður f svipað og I nágrannalöndunum 1982. Sii töf, sem hefur a þessu orðið merkir að sjálfsögðu að vinna veröur betur, á næsta ári. Okkur framsóknarmönnum sýnist, að nú eigi að vera unnt að skapa til þess grundvöll. A næstu tveimur árum munum við þvi leggja höfuðáherzlu á niðurtalningu verðbólgunnar. Við íslendingar eigum til mik- ils að vinna. Að öllum likindum erum við betur I stakk biinir en flestar aðrar þjóöir til að mæta þeim orku- og hráefnaskorti sem virðist vera framundan. Við eigum gjöfult land og auðugan sjó, sem geta jafnvel I vaxandi mæli orðið grundvöllur verðmætrar og eftirsóttrar matvælaframleiðslu. Við eigum orku I fallvötnum og jarðvarma sem á að gera okkur kleift að verða að verulegu leyti óháðir innfluttri orku og auðvelda okk- ur að skjóta fleiri stoðum undir okkar atvinnu- og efnahagsllf, t.d. með orkufrekum iönaði i okkar eigu og við okkar hæfi. Verkefnin eru mörg og brýn við að nýta allan þennan auð ai' skynsemi til bættra lifskjara og betra mannlifs. Allt er þetta þó háö þvl að viö kunnum fótum okkar forráð I efnahagsmálum og stillum kröfum okkar I hóf".

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.