Fréttablaðið - 05.03.2008, Blaðsíða 6

Fréttablaðið - 05.03.2008, Blaðsíða 6
MARKAÐURINN 5. MARS 2008 MIÐVIKUDAGUR6 H A U S Um leið og skuldatryggingar - álag bankanna hefur náð hæstu hæðum hefur einnig aukist álag á útgáfu skuldabréfa íslenska ríkis- ins. Viðskipti með þau fara fram á sömu mörkuðum og skuldabréf bankanna. Undirliggjandi hag- stærðir nægja ekki til að skýra hátt álag á bréf banka og ríkis, en í álaginu á að felast mat á líkum þess að útgefandi skuldabréf- anna rati í þrot. Íslenska ríkið er nánast skuldlaust og vandséð að það geti farið á hausinn og ís- lensku bankarnir búa við ríku- lega lausafjárstöðu og eru, að minnsta kosti enn sem komið er, búnir að fjármagna rekstur sinn langt fram í tímann. Mikið álag á skuldabréf ríkis- ins og bankanna er sérfræðing- um fjármálalífsins nokkur ráð- gáta og skiptar skoðanir um hvar grunnástæðuna sé að finna. Telja sumir hverjir vandfundna eina skýringu á háu álagi held- ur ráði þar samspil fleiri þátta, svo sem hraður vöxtur bankanna, viðkvæmni þeirra gagnvart ís- lensku efnahagslífi og ójafn- vægi þess sem leitt gæti til lak- ari gæða eigna í framtíðinni, auk þess sem horft er til stærðar bankanna miðað við ríkissjóð og Seðlabanka Íslands. ÓÁSJÁLEGIR HAGVÍSAR Stærð bankanna í hlutfalli við ríki og Seðlabanka er hins vegar sá þáttur sem margir horfa til sem skýringar á „íslenska álag- inu“. Bankarnir saman eru á við tífalda þjóðhagsframleiðslu að stærð og því ef til vill ekki að furða að erlendir sérfræðingar hnjóti um hlutföll sem slík. Velta þeir þá fyrir sér getu Seðlabank- ans til að standa að baki bönkun- um sem „lánveitandi til þrauta- vara“. Þegar rætt er um áhættu í rekstri banka er hún tvenns konar. Annars vegar er það gjald- þrotaáhætta (e. solvency risk) og hins vegar lausafjáráhætta (liquidity risk). Bankar eiga að gæta þess sjálfir að eiga nægt lausafé og haga sínum rekstri þannig, en þrjóti allt í þeim efnum eiga seðlabankar að koma að og veita lausafjáraðstoð með lánveitingum til þrautavara. Val Koromzay, hagfræðingur OECD sem í liðinni viku kynnti hér skýrslu stofnunarinnar um íslenskt efnahagslíf, segir stöðu Seðlabanka Íslands sem lánveit- anda bankanna til þrautavara vera alvörumál. „Ég velti fyrir mér hvort bankinn standi undir því hlutverki nú þegar,“ segir hann og boðar frekari umfjöllun í næstu skýrslu OECD. Ásgeir Jónsson, forstöðu maður greiningardeildar Kaupþings, segir ljóst að hækkun skulda- tryggingarálags bæði ríkis og banka megi að hluta rekja til vangaveltna á erlendum fjár- málamörkuðum um bakland ís- lensku bankanna. „Samt verður að hafa í huga varðandi ríkið að bæði matsfyrirtækin Standard & Poor‘s og Fitch hafa lækkað láns- hæfi þess og eðlilegt að álagið hækki af þeim sökum. Síðan skiptir líka máli að hagvísar hér líta margir ekki vel út í augum útlendinga, svo sem mikill við- skiptahalli, mjög hátt stýrivaxta- stig, auk þenslunnar og verð- bólgunnar sem hér hefur verið,“ segir hann, en kveður hækkun skuldatryggingarálags á bréf ríkisins mun meiri en hægt sé að skýra með þessum rökum. BAKLANDIÐ ÞARF AÐ BÆTA „Á síðustu mánuðum hafa Seðla- bankar ytra lagt mikið kapp á það að veita lausafé inn í bankakerfið. Til að mynda hefur bandaríski seðlabankinn víkkað út allar kröfur í endurhverfum lánaviðskiptum til þess að koma fjármálastofnunum til aðstoðar. Hið sama hefur Seðlabanki Ís- lands að vísu líka gert í jan- úar að einhverju marki en eðli málsins samkvæmt getur hann aðeins lánað út í krónum. Bróður- parturinn af lausafjárskuld- bindingum íslensku bankanna þriggja eru hins vegar í erlendri mynt og af þeim sökum ætti ís- lenski seðlabankinn erfitt með að lina lausafjárvandræði þeirra ef á reyndi. Þetta þýðir einfald- lega að íslenska bankakerfið hefur ekki sama bakstuðning og bankar á stærri myntsvæðum erlendis hvað varðar lánveiting- ar til þrautavara og það skipt- ir verulega miklu máli þegar lausafjáráhætta íslenska fjár- málakerfisins er metin af erlend- um aðilum. Þetta er hins vegar eitthvað sem íslensku bankarn- ir hafa lengi vitað af og þeir hafa því ávallt haft mun meira lausafé á bókum sínum en þekk- ist víða erlendis,“ segir Ásgeir og áréttar að með engum hætti geti lánveitingar til þrautavara kallast einhvers konar „pilsfalda- kapítalismi“ líkt og heyrst hafi í umræðunni. „Lánveitingar til þrautavara eru lausafjártrygg- ing sem seðlabankar allra landa veita og eru grundvallarástæða þess að ríki reka seðlabanka.“ Ásgeir segir ljóst að íslenski Seðlabankinn geti ekki nema að litlu leyti þjónað bönkunum hér sem lánveitandi til þrautavara. „Að því leyti til vantar íslenskt bankakerfi þennan bakstuðning og þetta er það sem aðild að Myntbandalagi Evrópu myndi breyta. Þá yrði Seðlabanki Ís- lands útibú frá Seðlabanka Evr- ópu og væntanlega með töluvert svigrúm til að beita lánveitingum til þrautavara, og þá í evrum.“ Hins vegar hafi bankarnir sterkt bakland þegar kemur að gjald- þrotaáhættu (e. solvency risk) enda hefur það komið skýrt fram í skýrslum og mati Moody´s. Ís- lenska ríkið er nánast því skuld- laust og getur hæglega komið með nýtt eiginfjármagn ef um allt þrýtur enda er þá um miklu lægri fjárhæðir að ræða en lausa- fjárskuldbindingar. Til lengri tíma litið segir Ásgeir að mikil- vægt sé að styrkja bakland bank- anna hérlendis. Aðrar lausnir en aðild að Myntbandalagi Evrópu, og þá væntanlega Evrópusam- bandsaðild á undan, segir Ásgeir vera að bankarnir flytji höfuð- stöðvar sínar og verði í raun er- lendir bankar, eða að samningar náist um bakstuðning með öðrum hætti. „Hvort sem það yrði með gjaldeyrisvarasjóði í yfirstærð eða einhvers konar yfirþjóðleg- um samningum.“ SAMKEPPNIN ER ÓVÆGIN Ingimundur Friðriksson seðla- bankastjóri gerði stöðu bankanna að umtalsefni í erindi sem hann flutti í Rótarýklúbbi Austurbæjar fyrir helgi. Með örum vexti síð- ustu ár og starfsemi víða um lönd segir hann bankana hafa treyst undirstöður sínar og dreift starfsemi. „Þeir eru alþjóðlegir bankar með höfuðstöðvar á Ís- landi og miklu síður en fyrr háðir efnahagslegri framvindu á Ís- landi,“ sagði hann og benti líka á að ólíkt því sem gerst hefði víða í Evrópu hafðu íslenskir bank- ar ekki þurft að afskrifa háar fjárhæðir vegna fjárfestinga í ótryggum skuldavafningum undir máls húsnæðislána í Banda- ríkjunum. Um leið fjallaði Ingimundur um tortryggni þá í garð íslenskra banka á erlendum markaði sem erfitt væri að skýra til hlítar og ylli því meðal annars að trygg- ingarálag á skuldir þeirra væri hærra en sambærilegra banka. Hann benti á að á liðnum árum hefðu bankarnir sótt mikið láns- fé á alþjóðlega skuldabréfamark- aði, auk þess sem þeir hefðu í sókn á nýja markaði eflaust ögrað keppinautum og mætt óvæginni samkeppni fyrir vikið. Þá kynni að skipta máli að bankarnir væru á jaðarsvæði og byggju því al- mennt við hærra álag en bankar í stærstu löndunum. „Þá skiptir stærð þeirra í samanburði við umfang þjóðarbúskaparins ef- laust einnig máli,“ sagði hann, en erindi hans fjallaði líka um greinargerið alþjóðlega mats- fyrir tækisins Moody´s með yfir skriftina „AAA-lánshæfis- einkunn Íslands á krossgötum“, en í því voru sérstaklega metnir burðir stjórnvalda hér til að tak- ast á við alvarlegt fjármála áfall. „Á það var bent að frekari vöxt- ur íslenska fjármálakerfisins á alþjóðavettvangi kynni hins vegar að reyna á þessa burði. Bent var á að kanna mætti mögu- leika á að efla gjaldeyrisforða Seðlabankans, leita eftir sam- starfi við seðlabanka í löndum þar sem íslenskir bankar eru um- svifamiklir og hugsanlega að efla eða styrkja lausafjárreglur sem gilda um bankana. Allt er þetta til skoðunar,“ sagði Ingimundur. NEITA AÐ LÁNA ÁN ÞESS AÐ SEGJA NEI Líklegt verður að teljast að smæð hagkerfisins í samanburði við umfangsmikinn rekstur stærstu fjármálastofnana landsins eigi sinn þátt í að ýta undir áhættu- fælni á erlendum fjármálamörk- uðum þegar kemur að skulda- bréfaútgáfu bæði ríkis og ís- lenskra banka. Hins vegar eru þeir til sem telja að skýringin á „Íslandsálaginu,“ kunni að vera einfaldari. Í lausafjárkreppunni hugsar hver um sig og erlendir bankar, sem annars hefðu keypt skulda- bréf, eru óviljugir til að lána frá sér peninga sem þeir kynnu sjálfir að þurfa á að halda. Ofur- hátt skuldatryggingarálag kann því að vera leið þessara banka til þess að segja nei án þess að segja það upphátt. Hækkun þessa álags hefur enda verið mikil og almenn í heiminum, þótt vissulega sé hún mismikil á einstaka banka. Ís- lensku bankarnir hafa enda ekki viljað gefa út skuldabréf á þeim kjörum sem bjóðast, né heldur hafa aðrir bankar vilja gera það. Þannig munu margir írskir og spánskir bankar nær alfarið komnir upp á Seðlabanka Evr- ópu með fjármögnun um þessar mundir. Íslenska ríkið hefur svo enga þörf fyrir slíka útgáfu og yrði líklega litið á það sem merki um örvæntingu og að hér væri allt að fara í kaldakol gengi það að slíkum afarkjörum á lána- markaði. Fremur er horft til þess að lausafjárkreppan gangi yfir á næstu mánuðum og lánakjör á erlendum fjármálamörkuðum komist í eðlilegt horf þegar sér fyrir endann á ótíðindum tengd- um bandarískum undirmáls- lánum. Tæpast er þó búist við að það verði fyrir mitt ár og jafn- vel búist við að aðstæður verði ótryggar fram á haustið. Verði frekari áföll gæti ástandið dreg- ist á langinn. Stóra spurningin er svo bara hver lausafjárstaða ís- lensku bankanna verður þegar kemur að viðsnúningi, því þó þeir hafi burði til að bíða verð- ur horft til hennar þegar að því kemur að þeir vilja gefa út skuldabréf. Noregur - ríkisskuldabréf Finnland - ríkisskuldabréf í erlendri mynt Svíþjóð - ríkisskuldabréf í erlendri mynt Tékkland Slóvakía Ítalía - ríkisskuldabréf í erlendri mynt Chile Malasía - ríkisskuldabréf í erlendri mynt Kórea Taíland - ríkisskuldabréf í erlendri mynt Mexíkó - ríkisskuldabréf í erlendri mynt Litháen - ríkisskuldabréf í erlendri mynt Eistland - ríkisskuldabréf í erlendri mynt Brasilía - ríkisskuldabréf í erlendri mynt Panama - ríkisskuldabréf Ísland - ríkisskuldabréf í erlendri mynt Kólumbía - ríkisskuldabréf í erlendri mynt Suður-Afríka - ríkisskuldabréf El Salvador - ríkisskuldabréf í erlendri mynt Lettland - ríkisskuldabréf í erlendri mynt Gvatemala - ríkisskuldabréf Tyrkland - ríkisskuldabréf í erlendri mynt Kasakstan - ríkisskuldabréf í erlendri mynt Argentína - ríkisskuldabréf í erlendri mynt AAA AAA AAA A A AA- A A- A+ BBB+ BBB+ A A BB+ BB+ A+ BB+ BBB+ BB+ BBB+ BB+ BB- BBB B 7,6 8,7 12,5 41,2 44,8 45,7 58,8 87,4 88,8 104,7 119,3 140 141,5 148 179,4 191,2 192,4 196,5 199 214,8 217,5 239,9 251,5 525,2 S K U L D A T R Y G G I N G A R Á L A G ( C S D ) Á F I M M Á R A S K U L D A B R É F V A L I N N A Þ J Ó Ð R Í K J A Skuldatryggingarálag á útgáfu íslenska ríkisins er há miðað við lánshæfisein- kunn þá sem ríkið hefur. Í samanburði þjóða má sjá að bréf ríkisins eru með álag á borð við þjóðir með mun lakara lánshæfismat, svo sem Kólumbíu, Lettland og Gvatemala. Hér til hliðar sést punktstaða álags á skuldabréf þjóðríkja eins og hún var undir lok síðasta mánaðar. Álag á bréf íslenska ríkisins hefur hækkað nokkuð síðan þá og er nú yfir tveimur prósentustigum (200 punktum). P U N K T S T A Ð A Í S A M A N B U R Ð I INGIMUNDUR FRIÐRIKSSON ÁSGEIR JÓNSSON Útlendingarnir horfa til baklands bankanna Seðlabanki Íslands kannar möguleika á að efla gjaldeyrisforða bankans, leita eftir samstarfi við seðlabanka í löndum þar sem íslenskir bankar eru umsvifamiklir og hugsanlega að efla eða styrkja lausafjárreglur sem gilda um bankana. Þetta kom fram í nýlegu erindi Ingimundar Friðrikssonar seðlabankastjóra. Óli Kristján Ármannsson veltir upp spurningunni um hvort smæð Íslands og Seðlabankans, í samspili við stærð bankanna, hafi orðið til að búa til „Íslandsálagið“ óskilgreinda. Miðlarar á erlend- um fjármálamörkuðum hnjóta gjarnan um hver muni verja íslensku bankana fari allt í kaldakol. Þá skiptir máli hver er „lán- veitandi til þrautavara“.

x

Fréttablaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Fréttablaðið
https://timarit.is/publication/108

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.