Tíminn - 23.05.1944, Blaðsíða 1

Tíminn - 23.05.1944, Blaðsíða 1
RITSTJÓBI: ÞÓRARINN ÞÓRARINSSON. ÚTGEFANDI: PRAMSÓKNARPLOKKURINN. ' PR2NTSMIÐJAN EDDA h.f. Símar 3948 og 3720. ! RITSTJÓRASKRIPSTOF0R: < ' v EDDUHÚSI Lindargötu 9A. > Síirar 2353 og 437? | ' AFGREIÐSLA, INNHEIMT. [ | OG AUGLÝSINGASKr.rrc:.OFA: ) i PDDUIIÚSI 'indargötu QA. i Síml 2323. ''________________I 28. árg. Reykjavík, þriðjudaginn 23. maí 1944 jErlent yfirlitt Noregur og Norðurlönd í blaði Norðmanna í London, „Norsk Tidend", birtist nýlega grein, sem var þýdd úr leyni- blaði, er kemur út í Noregi. í greininni er einkum rætt um afstöðu Norðmanna til nor- rænnar samvinnu eftir styrj- öldina. Má telja líklegt, þar sem greinin er þannig birt í tveimur norskum blöðum, að hún túlki nokkurn veginn hug Norð- manna í þessum efnum, bæði heima og erlendis. Hér á eftir birtist aðalefni greinar þess- arar: — Það er vitanlega ekki rfægt, eins og sakir standa, að marka í smærri atriðum utanríkis- málastefnu Norðmanna eftir styrjöldina. Enn eru svo mörg óviss. og óþekkt atriði í þvílík- um reikningsdæmum, t. d. frið- arsamningarnir, skipulagning hinna nýju alþjóðlegu samtaka og samlyndi og sambúð helztu stórveldanna. •Ýms einstök atriði virðast þó alveg augljós, t. d. mun Noregur ekki hverfa aftur til hinnar ein- angrunarsinnuðu hlutleysis- stefnu, er fylgt var fram til 1940. Það er einnig ljóst, að Noregur verður að vera í nánari sam- vinnu við mestu stórveldin, Bandaríkin, Rússland og brezka samveldið. Það er og sjálfsagt mál, að við gerum okkar bezta til að komið verði á alþjóðlegu réttarskipulagi. Þrátt fyrir þau breyttu við- horf, er enn kunna að skapast, má til viðbótar nefna nokkur atriði, sem sjálfsagt er að reikna með. Það éru t. d. landfræðileg aðstaða.' Landfræðilega — og sögulega — er Noregur hluti af Norðurlöndum. Því megum við eigi gleyma, þótt við við séum bæði Atlantshafs- og Norður- sjávarriki. Þótt athygli sé vak- in ájþessu, skal því engan veg- inn haldið fram að vinna beri að því að skapa öflugra bandalag norrænu þjóðanna, t. d. um ut- anríkismál, hermál, fjárhags- mál. Slik stefna yæri eigi byggð á raunsæi, án þess að orsakir þess sé nánar raktar. Góð sambúð þarf ekki áð vera það sama og náin samvinna. Noregur. getur ekki hætt að til- heyra Norðurlöndum. Við erum tengdir Svíum og Dönum land- fræðilega, sögulega, viðskipta- lega og menningarlega. Án til- lits til þess, hvert skipulag hinn- ar nýju alþjóðasamvinnu vefð- ur og hvort landfræðileg ríkja- bandalög hafa þar hlutverk að vinna eða ekki, er það augljóst mál að við verðum að finna hag- anlega lausn á hinum norrænu viðfangsefnum og treysta góða sambúð við næstu nábúaþjóðir okkar. Það er óþarft að ræða hér nánara um afstöðuna til Finn- lands og íslands, eins og hún er í dag-. Örlög Finnlands og hlut- deild í Norðurlöndum framtíð^ arinnar eru nú alveg á huldu. Landfræðilegar orsakir, auk ymislegs fleira, valda ,því, að sambúð íslands og Noregs hefir minni raunhæfa þýðingu. Grundvöllurinn fyrir gagn- (Framh. á 4. slðu) Seinustu Iréttir Á ftalíu heldur sókn Banda- manna áfram. Þjóðverjar hafa víða orðið að láta undan síga, þrátt fyrir feiknaharða mót- spyrnu. Sækja Bandamenn'bæði eftir Lirudalnum og vestur- ströndinni í áttina til Rómar. Mikið ber á Frökkum og ítölum í sókninni. Buizt'er við, að her Bandamanna við Anzio hefji þá og þegar sókn til aðstoðar herj- unum, er koma að sunnan. W Mesta kosníngaþátttaka á Islandí Að minnsta kosti 96°|0 kjósenda hafa neytt atkvæðisréttar í lýðveldískosningunum I 90 hreppum og einni sýslu haia allir greítt atkvæði Einsýnasta, fjölsóttasta og örlagaríkasta atkvæðagreiðsla á fslandi hefir farið fram þrjá síð- ustu daga — atkvæðagreiðsla, er leiðir til lykta meira en aldarlanga stjórnfrelsisbaráttu íslend- inga. Er henni svo til alveg lokið, þótt einn kjördagur sé eftir. Alls munu um 75 þúsundir hafa verið á kjörskrá, og er líklegt að eigi færri en 96 af hundraði atkvæðisbærra manna hafi greitt atkvæði. í níutíu hreppum, að minnsta kosti, og einni sýslu heilli, hafa allir naytt atkvæðisréttar síns. Talning atkvæða hefst ekki fyrr en í kvöld, að atkvæðagreiðslu er alls staðar lokið. Verða ,þær atkvæðatölur, sem fást um sinn, þó affeins bráðabirgðatölur, þar eð fólki, sem statt er fjarri heimkynnum sínum, hefir verið leyft að greiða atkvæði þar til í kvöld, og koma síðustu atkvæð- in vitaskuld ekki til réttrar kjörstjórnar fyrr en að nokkrum tíma liðnum. Utankj örf undaatkvæðagreiðsla fólks, sem ekki gerði ráð fyrir að verða statt heima kjördagana, hófst laugardaginn 22. apríl, og mun mega gera ráð fyrir, að um fimm þúsund manns hafi neytt atkvæðisréttar á þann hátt á öllu landinu. Heimakosningar fólks, er sakir sjúkleika, elli eða annarra óvið- ráðanlegra ástæðna, taldist ekki geta sótt venjulegan kjörstað hófust laugardaginn 13. maí, en engar skýrslur eru enn fyrir hendi um það, hve margir hafa kosið heima. Kosning- ar í sjúkrahúsum voru leyfðar nokkru fyrr. Almenn atkvæðagreiðsla á kjörstöðum hófst svo um land allt klukkan tíu' á laugardags- morgun. Var veður alls staðar sæmilegt og sums staðar ágætt. Fánar blöktu á stöngum á fjöl- mörgum húsum í Reykjavík og öðrum kaupstöðum landsins, og til sveita gat einnig að'líta fána við hún á bæjum, þar sem fán- ar og fánastengur voru á ann- að borð til. Um götur Reykja- víkúr gengu skátar með fána og lUðrasveit í broddi fylkingar. Það var þegar sýnt, er leið fram á daginn, að kjörsókn myndi mjög mikil, ekki sizt i sveitum og smákauptúnum, og um miðjan dag var tilkynnt, að hver einasti atkvæðisbær maður í nokkrum hreppum hefði greitt atkvæði. Voru á laugardags- kvöld fréttir komnar af fimm- tán hreppum, þar sem kosningu var lokið með þátttöku allra atkvæðisbærra manna, og geta þeir þó hafa verið fleiri. Víða annars staðar áttu aðeins einn eða tveir eða þrír menn eftir að kjósa og voru það þá oft annað tveggja erlendis eða þá sjúklingar, sem engin tök voru á að kysu. Um land allt var kosningaþátttakan að kvöldi laugardags orðin 40—100%. Hreppar þeir, þar sem kosn- ingu var pá lokið með þátt- töku hvers einasta atkvæðisbærs manns, voru Skeiðahreppur, Grafningshreppur og Sahdvik- urhreppur í Árnessýslu, Önguls- staðahreppur í Eyjafjarðarsýslú, Klofningshreppur, Hörðudals- hreppur, Haukadalshreppur og Hvammssveit í Dalasýslu, Sval- barðsstrandarhreppur, Ljósa- vatnshrejapur, Tjörneshreppur og Aðaldælahreppur í Suður- r ingeyjarsýslu, Fjallahreppur í Norður-Þingeyjarsýslu, Fells- hreppur í Skagafjarðarsýslu og Hvolhreppur í Rangárvalla- sýslu Kosning hófst að nýju klukk- an 10 á sunnudagsmorgun og var þá einkum ör í kaupstöðum landsins. Er kom fram um há- degi, fóru að berast fregnir um ýms fleiri byggðarlög, þar sem atkvæðagreiðslu væri lokið með þátttöku allra. Ekki löngu síðar fregnaðist, að allir kjósendur.í Dalasýslu nema tveir hefðu neytt atkvæðisréttar síns, og um kvöldið höfðu allir kjósendr í Vestur-Skaftafellssýslu nema þrír og allir kjósendur í Vestur- Húnavatnssýslu nema sex greitt atkvæði. Var þá kosningaþátt- takan orðin yfir 90'af hundr- aði í langflestum þeim kjör- dæmum, sem glöggar yfir- litsfregríir voru komnar úr. Yfir 90 af hundraði var þátttakan þá orðin, svo kunnugt væri hér syðra, í Suður-Þingeyjar- sýslu, Árnessýslu, Seyðisfirði, Siglufirði og Hafnarfirði, auk" Dalasýslu, Vestur-Skaftafells- sýslu og Vestur-Húnavatnssýslu. En að öllum líkindum hafa flelri kjördæmi verið búin að ná þessari kosningaþátttöku, um það bil er kjörstofum var lokað. í Reykjavík. var þátttakan við 90 af hundraði, og óhætt mun að fullyrða, aö hún hafi hvergi verið undir 80 af hundraði. Á mánudagsmorgun hófust kjörfundir að nýju í þeim kjör- deildum, þar sem til var hokk- ur nærstaddur maður, er eigi hafði neytt atkvæðisréttarins. Þegar. um morguninn bárust fréttir um enn fleiri hreppa, þar sem allir höfðu kosið, og um miðjan dag höfðu allir atkvæð- isbærir menn í einni* sýslu, I trn rás i n í 1 o f t 9 1 Vestur-Skaftafellssýslu, greitt atkvæði. Um sama leyti höfðu allir nema einn greitt atkvæði í Dalasýslu. í gærkvöldi var atkvæða- greiðslu lokið með þátttöku allra atkvæðisbærra manna í þess- um hreppum, auk þeirra fimm- tán, er áður var getið: Vatnsleysustrandar og Bessa- staðahreppum í Gullbringu- sýslu; Kj alarneshreppi i Kjós- arsýslu; Hvalfjarðarstrandar-, Skilmanna-, Innri-Akraness-, Leirár-, Andakíls-, Skorradals- og Reykholtsdalshreppum í Borgarfjarðarsýslu; Hvítársíðu- Þverárhl.- og Borgarhreppum í Mýrasýslu; Kolbeinsstaðahr., Staðar og Helgafellssveitum í Snæfellsness- og Hnappadals- sýslu; Laxárdals-, Miðdala-, Skarðs- og Saurbæjarhreppúm i Dalasýslu; Ketildala-, Suður- fjarða-, Rauðasands- og Tálknafjarðarhreppum'í Barða- strandarsýslu; Snæfjalla-, Ög- ur- og Reykjarfjarðarhreppum í Norður-ísafjarðarsýslu; Ytri- Torfastaða- og Fremri-Torfa- staðahreppum í Vestur-Húna- vatnssýslu; Ás-, Sveinsstaða- og Svínavatnshreppum í Austur- Húnavatnssýslu; Staðar- og Ripurhreppum i Skagafjarðar- sýslu; Grímseyjar-, .Árskógs-, Öxnadals- og Hrafnagilshrepp- um í Eyjafjarðarsýslu; Reykja- og ipárðdælahreppum í Suður- Þingeyjarsýslu, Presthóla-, Öx- arfjarðar- og Keldunesshrepp- um i Norður-Þingeyjarsýslu; Loðmundarfjarðarhreppi í Norð- ur-Múlasýslu; Geithellna-, Breiðdals-, Helgustaða-, Norð- fjarðar- og Mjóafjarðarhrepp- um í Suður-Múlasýslu; Bæjar- og Nesjahreppi í Austur-Skafta- fellssýslu; öllum hreppum Vest- ur-Skaftafellssýslu, Hörglands-, Kirkjubæjar-, / Leiðvallar-, Álftavers-, Skaftártungu-, Hvamms- og Dyrhólahreppum; Austur-Eyjafjallá-, Austur- Landeyja-, Vestur-Landeyja-, Djúpár-, Rangárvalla- og Land- mannahreppum A Rangárvalla- sýslu; Gaulverjabæjar-, Vill- ingaholts-, Hraungerðis- og Þingvallahreppum í Árnessýslu. Seint í gærkvöldi bættust við þessir hreppar: Eyrarbakka- hreppur, Árn.; Grindavíkurhr., Gullbringus., Fróðárhreppur, Eyrarsveit og Skógarstrarídar- hreppur, Snæf. Vafalaust hefir þó þessu marki verið náð í fleiri hrepp- um, þótt eigi væru komnar af því óyggjandi fréttir í gær- kvöldi, óg í fjöldamörgum hreppum voru það aðeins einn eða tveir menn, sem ekki höfðu greitt atkvæði. Kosningaþátttaka í einstök- um kjördæmum var, þegar síð- ast fréjtist í gærkvöldi, eins og hér segir: í Borgarfjarðarsýslu «6,4 af hundraði atkvæðisbærra manna, Mýrasýslu 99,2 af hundraði, Snæfeilsness- og Hnappadals- syslu 98,6, Dalasýslu 99,9, Barða- strandarsýslu 98,5, Vestur-ísa- fjarðarsýslu 98,0, ísafjarðar- kaupstað 94,2, Norður-ísafjarð- arsýslu 98,0, Strandasýslu 98,7, Vestur-Húnavatnssýslu 99,2, Austur-Húnavatnssýslu 98,0, Siglufjarðarkaupstað 98,2 (er hæstur allra kaupstaðanna), Akureyrarkaupstað 91,8 (þar hefir kjörsókn verið lökust á öllu landinu), Suður-Þingeyj- arsýslu 99,0, Norður-Þingeyjar- (Framh. á 4. slðu) 53. blað Á viðavangi „SIGUR" KOMMÚNISTA OG ÁKVÆÐISVINNA VIÐ VEGAGERÐ. Vegavinnudeilunni er lokið. Kommúnistar urðu þar að láta í minni pokann. Þeir urðu að falla frá forgangskröfunni, er átti að útiloka bændur frá vegavinnu. Jafnframt urðu þeir að láta undan þeirri ósk verka- manna, að þeir fengju að vinna 10 klst. dagvinnu í fjallvegum alla virka daga vikunnar. Þrátt fyrir þessa ósigra lát- ast kommúnistar vera hinir sig- urglöðustu. Það skal líka játað, að þeir haf a að einu leyti unnið sigur. Þeir hafa fengið að ráða kaupsvæðaskiptingunni. Afleið- ing hennar er hið mesta ósam- ræmi í kaupgjaldi vegavinnu- manna. V>5,avinnumenn í Kjós hafa miklu hærra kaup en vega- vinnumenn hinum megin Hval- fjarðar, vegavinnumenn í Mýra- sýslu hafa hærra kaup en vega- vinnumenn á Snæfellsnesi, vega vinnumenn í Vestur-Húna- vatnssýslu hafa lægra kaup en vegavinnumenn í Austur-Húna- vatnssýslu, og þannig mætti lengi telja. Ríkisstjórnin bauð fram sam- ræmdan kauptaxta við vega- vinnuna um allt land, en Al- þýðusambandið hafnaði þvi. Þess vegna hélzt þetta mikla misræmi vegavinnukaupsins. Það er á ábyrgð kommúnista einna. Þótt ekki fengist samræming kauptaxtans, er samt til örugg leið að bæta úr þessu öngþveiti. Það er ákvæðisvinna. Þar sem hún hefir verið reynd, hefir hún þótt gefast ágætlega, bæði fyrir verkamennina og ríkið, enda virðist hún henta vega- vinnunni ágætlega. Vegamála- stjóri hefir hins vegar verið tregur til að beita henni. Úr þeirri tregðu þarf að bæta. Með því móti væri vegavinnunni komið á stórum heilbrigðari grundvöll og útilokuð ýms á- greiningsefni, sem iðulega geta valdið talsverðum deilum, þótt óft séu þau smávægileg. KommUnistar ættu ekki að hafa á móti ákvæðisvinnunni. Rússar^hafa notfært sér hana i stórum angri. stíl með ágætum ár- Æskulýðsskólarnir í sveitunum Yfirlit um störf þeirra síðastliðinn vetur Bandamenn eru nú farnir að tala um innrásina i loftí. Loftsókn þeirra gegn stöðvum og samgbnguleiðum Þjóðverja í Norður-Frakklandi, Belgíu og Hollandi eykst stóðugt. Síðastl. laugardag sendu þeir 5000 flugvélar til árásar á þessar stóðvar. — Hér á myndinni sést hlaði af 2000 punda amerískum sprengjúm, sem mikið eru notaðar í þessum árásarferSum. — Tíminn birtir hér fréttaágrip frá héraðsskólunum, og bænda- og húsmæðraskólunum úti á landi, sem störfuðu s. 1. vetur. *Yfir- leitt voru skólarnir fullskipaðir, og varð víða að neita mörgum, hlaut hann líka verðlaun fyrir þekkingu í bókmenntasögu. En verðlaun fyrir kunnáttu í fs- landssögu hlaut Valdimar Ól- er sottu um skólavist. Sumir skolarmr eru þegar fuUskipaðír j afsgon fra Mosvöllum. verðlaun næsta vetur. Hvanneyrarskóli. Frá Hvann- eyrarskólanum luku 30 piltar burtfararprófi í vor. Hæsta einkunn (9,15) hlaut Jóhann Helgason frá Leirhöfn. 25 pilt- ar voru í yngri deild í vetur, sem halda áfram námi í sumar, og bættist þar einn við í vor. 60 nýir nemendur eru búnir að sækja um inngöngu 1 skólann næsta haust, en í hæsta lagi er húsrúm fyrir 30 þeirr'a. Reykholtsskóli. Þar stunduðu nám í vetur 103 nemendur þeg- ar flest var. 26 luku burtfarar- prófi úr eldri deild, en þegar próf fóru fram, voru nokkurir farnir Ur skólanum til þess að taka próf við aðra skóla. Hæst við prófið varð Þuríður Krist- jánsdóttir frá Steinum, Mýra- sýslu, 2. Sigurður Flosason, Hörðubóli, Dalasýslu og 3. Sig- urjóna Jónsdóttir, Enni, Skaga- firði. Fengu þau öll ágætis- einkun. Fæðiskostnaður varð á dag kr. 6,65 fyrir pilta, en kr. 5,50 fyrir stúlkur. Fjölda margir eru búnir að sækja um skólann næsta vetur og litur Ut fyrir að hann verði brátt fullskipaður. Staðarf ellsskólinn. Húsmæðra- skólanum að Staðarf elli var slitið um miðjan maí. 34 náms- meyjar stunduðu þar nám í vet- ur og varð að neita mörgum um inngöngu í skólann vegna rúm- leysis. Handavinnusýning var í skólanum að skólaslitum og sótti hana fjölmenni úr nálægum byggðum, er dáðist mjög að vinnuafköstum og vandvirkni námsmeyjanna. Ingibjörg Jó- hannsdó,ttir frá Löngumýri í Skagafirði, sem stýrt hefir skól- anum við góðan orðstír i sjö undanfarin ár,lætur nú af skóla- stjórn. Fæðiskostnaður náms- meyja varð kr. 4,60'á dag. Á annað hundrað umsóknir hafa nú þegar borizt um skólavist næsta vetur. , ' Núpsskóli. í skólanm stund- uðu 60 nemendur nám s. 1. vet- ur. Hæstur varð við burtfarar- próf Guhnar Ragnarsson frá Hrafnabjörgum í Arnarfirði og fyrir ástundun og siðprýði hlaut Sigurður Pálsson frá Eyrar- bakka. Fæði stúlkna varð kr. 4,43 á dag, en pilta.kr. 5,51. Ver- ið er að reisa kennara- og nem- endaíbúðir og hús fyrir böð, buningsklefa og hreinsunartæki við sundlaugina. Aðsókn er mikil fyrir næsta vetur. Reykjanesskóli. Þar voru 47 neniQndur í vétur og luku 12 þeirra burtfararprófi. Hæsta einkunn hlaut Erlingur Hall- dórsson frá Arngerðareyri, en næsthæsta Óli Jónsson, Eyri, ísafirði. Fæðiskostnaður stúlkna varð kr. 6,55, en pilta kr. 7,30. Reykjaskóli. Reykjaskóla í Hrútafirði var sagt upp fyrir nokkru. Brautskráðir voru 15 nemendur, en alls nutu 63 ung- lingar kennslu í skólanum í vet- ur. Fæðiskostnaður pilta var kr. 7,50 á dag, en fæðiskostn- aður stúlkna kr. 6,00. Reykja- skóli tók aftur til starfa síðastl. haust, en hann háfði eigi starf- að þrjú undanfarin ár, vegna (Frarrth. á 4. síðu)

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.