Tíminn - 26.03.1986, Blaðsíða 8

Tíminn - 26.03.1986, Blaðsíða 8
8 Tíminn Miðvikudagur 26. mars 1986 VETTVANGUR llillllllllllllllllllilllllil llllilll! lllllillllllílUlliilEíllllllllIIIÍllllllllllIilillll Safnahúsið Saga Safnahússins er samtengd sögu og menningu þjóðarinnar. Er bygging hússins nátengd upphafs- skeiði innlendrar landsstjórnar eftir síðustu aldamót. Má því segja að Inngangur Fyrir nokkru átti undirritaður þess kosta að flytja á Alþingi svofellda tillögu til þingsályktunar: „Alþingi ályktar að fela ríkis- stjórninni að gera Safnahúsið við Hverfisgötu í Reykjavik að dómhúsi fyrir Hæstarétt Islands er starfsemi Landsbókasafns og Þjóðskjalasafns flyst úr húsinu. Alþingi felur ríkisstjórninni jafn- frámt að hefja sem fyrst undirbúning að nauðsynlegum breytingum á hús- inu svo að það fái þjónað sem best hlutverki sínu sem dómhús Hæsta- réttar íslands." Fyrir liggur að Þjóðskjalasafn flyt- ur innan tíðar úr Safnahúsinu við Hverfisgötu í húsakynni Mjólkur- samsölunnar að Laugavegi 162 í Reykjavík, sem núverandi menntamálaráðherra hefur haft for- göngu um kaup á af stórhug og framsýni. Einnig er ljóst að Lands- bókasafnið flytur áður en langt um líður í Þjóðarbókhlöðuna, þó að fyrirsjáanleg sé nokkur bið þar á, vonandi þó ekki nema 2-3 ár í mesta lagi. Enn hefur ekki verið tekin ákvörðun um framtíðarnotkun þessa virðulega og merka húss sem ég hygg að hæfi Hæstarétti Islands vel. Því er þessi tillaga flutt. Núverandi húsnæði Hæstaréttar íslands Hæstiréttur fslands hefur lengi búið við alls ófullnægjandi húsakost og aðbúnað. Er vinnuaðstaða dóm- ara og starfsfólks vægast sagt slæm og langt frá því að teljast boðleg æðsta dómstól réttarríkis. Dómsalur rettarins er að vísu ágætur en öll önnur aðstaða til lítillækkunar, hvort heldur eru skrifstofur dómara og annars starfsfólks, skjalageymsl- ur eða annað. Er hreint með ólíkind- um hversu þröngur húsakostur Hæstaréttar er og kotlegur á allan hátt. Fullyrði ég að ekkert ráðuneyta stjórnarráðsins búi við jafn slæman húsakost og aðbúnað, þó að á þeim vettvangi sé oft kvartað. Hvet ég þá sem um þetta efast að kynna sér þessi mál af eigin raun. Hefur oft verið bent á laka aðstöðu dómsins hvað snertir mannafla, húsnæði, vinnuaðstöðu og nútíma tækjakost. Á sumar ábendingar um mannafla hefur verið hlýtt en aðrar alls ekki. Þannig hafa störf Hæstaréttar ís- lands gengið betur á seinni árum eftir fjölgun dómara og starfsliðs. Þrengsli og slæmur aðbúnaður hefur hins vegar stöðugt aukist. Bcr að hafa í huga í þessu sam- bandi að dómsvaldið er einn af þremur hyrningarsteinum íslenskrar stjórnskipunar ásamt löggjafarvaldi og framkvæmdavaldi. Að öllum þessum þáttum verður að huga vel. Til umræðu eru nú framtíðarhús- næðismál Alþingis og stöðugt er verið að bregðast við húsnæðismál- um einstakra þátta framkvæmda- valdsins. Þætti dómsvaldsins hefur hins vegar verið illa sinnt í gegnum árin. Er skemmst að minnast ályktun- ar Alþingis frá 29. apríl 1977 um undirbúning að byggingu dómhúss yfir héraðsdómstólana í Reykjavík, rannsóknarlögreglu ríkisins og embætti ríkissaksóknara. Engan árangur þeirrar samþykktar sjáum við enn hvað varðar héraðsdóm- stólana, nú tæpum 9 árum síðar. Ein af grundvallarforsendum þess að dómstóll vinni á skjótan, skilvirk- an og skipulegan hátt er að hann búi við góð starfsskilyrði og gott húsnæði. 1 flestum ef ekki öllum menningarríkjum er æðstu dómstól- um sýnd sú virðing að búa sem best að þeim í hvívetna. Mætti hér nefna mörg dæmi um virðuleg og glæsileg dómhús á Norðurlöndum, í Evrópu, Bandaríkjunum, Kanada og víðar. Er tillaga sú sem hér um ræðir skref í þá átt að koma húsnæðismálum og annarri starfsaðstöðu Hæstaréttar íslands í það horf er honum sæmir og í þá umgjörð er æðsti dómstóll ríkisins á skilið. Er víst að Safnahús- ið við Hverfisgötu í Reykjavík upp- fyllir þessar kröfur. Safnahúsið við Hverfisgötu. Jón Sveinsson: Tímamynd Sverrir J II m Safnahúsið verði hús Hæstaréttar Islands húsið sem slíkt beri glöggt merki um innlent framtak og þá reisn er ís- lenska þjóðin þráði og stefndi að á fyrstu árunum eftir aldamótin síð- ustu. Er hornsteinn var lagður að hús- inu sunnudaginn 23. september 1906 á ártíðardegi Snorrá Sturlusonar hafði Hannes Hafstein ráðhera m.a. þetta að segja um byggingu hússins: „Samkvæmt gamalli venju verður lógð niður ígrundvóll hússins skýrsla um byggingu þess. Hún er rituð á bókfell, sem ásamt gildandi banka- seðlum og póstmerkjum verður sett í loftþjett blýhylki, og hljóðar þannig: Hús þetta er byggt handa lands- bókasafni og landsskjalasafni ís- lands samkvæmt lógum um stofnun byggingarsjóðs og byggingu opin- berra bygginga, staðfestum 20. dag' októbermánaðar 1905 og erhyrning- arsteinninn lagður á dánarafmæli Snorra Sturlusonar 23. september- mánaðar 1906, á fyrsta ríkisstjórnar- ári Fredriks konungs hinn 8. - Ráð- herra Hannes Hafstein. - Landritari Klemens Jónsson. - Forsetar Alþingis Eiríkur Briem, Júlús Hafsteen, Magnús Stephensen. - Byggingar- nefnd kosin afAIþingi: Guðmundur Bjórnsson, Jón Jakobsson, Tryggvi Gunnarsson. - Teikning gerð af Magdalh Nielsen byggingarmeistara. - Verkið framkvæmt 'af Félaginu Vólundur - Umsjónarmaður við bygginguna F. Kjörboe bygginga- meistari. - Bókavórður landsbóka- safns settu Jón Jakobsson - Skjala- vörður landsskjalasafnsins Dr. Jón Þorkelsson. - Ætlast er til að aukið sé við bygginguna eftirþórfum síðar. - Mennt er máttur." Var húsið tekið í notkun 1908 en þann 28. mars 1909 er húsnæðið var formlega að fullu tilbúið til afnota sagði Jón landsbókavörður Jakobs- son meðal annars í ræðu: „Að síðustu skal ég faka það fram, að bygging þessi markar nýtt tímabil í byggingarsógu íslands: gleðilegt aðgeta sagtþað, að vegleg- asta og vandaðasta steinhús þessa lands er byggt eingöngu afíslending- um, undir forsjá íslenskra manna: því nær hvert handtak er íslenskt á Fyrri hluti húsi og munum. - Vonandi að landsjóður hætti að byggja nokkra opinbera byggingu úr tré." Svo sem fram kemur hér á undan hefur verið vandað til hússins á allan hátt og þjóðin lagt metnað sinn í að gera það sem best úr garði. Er húsið byggt af mikilli fyrirhyggju og mynd- arskap, reisn og virðuleik. NýtingíþáguHæsta- réttar íslands ' Undrun sætir hversu vel Safnahús- ið virðist geta þjónað kröfum Hæsta- réttar hvað innra skipulag og alla hönnun snertir. Stærsti salur hússins, núverandi lestrarsalur Landsbókasafns hentar einkar vel sem aðaldómsalur með möguleikum á aðstöðu fyrirdómara, ritara, málflutningsmenn og síðast en ekki síst góðri aðstöðu og nægu rými fyrir áhugasama áheyrendur, laganema og almenning. Skiptir hið síðasttalda ekki litlu máli í opnu lýðræðisþjóðfélagi. Öllu þessu má koma fyrir án verulegra breytinga. Þá getur t.d. lestrarsalur Þjóð- skjalasafns komið að góðum notum sem vinnuherbergi dómara og ýmsir möguleikar eru á að vera með annan minni dómsal en aðalsalinn vegna deildaskiptingar Hæstaréttar nú. Nauðsynlegt er einnig fyrir Hæsta- rétt að hafa í sinni umsjá fullkomið og aðgengilegt lagabókasafn, en forsenda góðra dóma er m.a. að dómarar eigi þess kost að afla sér upplýsinga og fróðleiks á auðveldan hátt af lagabókum og úr dómasöfn- um innlendum sem erlendum. Ýmsir möguleikar eru á að koma slíku safni fyrir með góðu og viðunandi móti á einum stað. Má m.a. nota innréttingar hússins í þessu skyni. Annarri aðstöðu réttarins er jafn- framt unnt að koma í gott horf, svo sem skrifstofum dómara, ritara og annars starfslið auk almennrar skrif- stofuaðstöðu og afgreiðslu, sem nauðsynlegt er hverjum dómstól. Loks er þess að geta að skjala- geymslur eru í húsinu nægar. Er brýnt fyrir Hæstarétt að hafa yfirráð yfir geymslum vegna málsskjala réttarins sem nauðsynlegt er að varð- veita. Þá þarf rétturinn á aðstöðu að halda til útgáfu Hæstaréttardóma, vinnsluþeirra.geymsluogdreifingu. Breytingar- Friðun hússins Ljóst er að gera þarf á húsinu nokkrar breytingar innandyra eða öllu heldur endurbætur og lagfæring- ar fremur en breytingar, vegna starf- semi dómsins. Breytingar þær sem hér um ræðir eru af þeim, sem skoðað hafa húsakynnin taldar óverulegar enda verður að gæta þess vel að húsið haldi sem best upp- haflegri gerð jafnt innan dyra sem utan. Húsið er friðað svokallaðri A-frið- un skv. þjóðminjalögum nr. 52 frá 1969 með ráðherrabréfi dagsettu 14. desember 1973. Skv. þessu er húsíð friðað í heild og allar breytingar á því óheimilar nema samþykki hús- friðunarnefndar komi til. Húsið get- ur því ekki nýst nema vissum stofn- unum í þjóðfélaginu. Stendur húsið að mínu mati næst Hæstarétti íslands hvað notkun snertir enda mjög litlu sem hreyfa þarf innan dyra til að þjóna kröfum réttarins. Utandyra þarf engu að breyta. Virðist húsið í mörgum tilvikum nánast sniðið að þörfum Hæstaréttar, þó að það hafi í upphafi verið byggt fyrir allt aðra starfsemi.

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.