Tíminn - 30.08.1989, Blaðsíða 13

Tíminn - 30.08.1989, Blaðsíða 13
Miövikudagur 30. ágúst 1989 Tíminn 13 MINNING Guðrún Jóhannsdóttir Fædd 15. janúar 1891 Oáin 21. ágúst 1989 Það var seint á árinu 1935 sem ég kynntist Guðrúnu Jóhannsdóttur, tengdamóður minni fyrst. Þá var hún kennari við Miðbæjarskólann og bjó á Óðinsgötu 15 með dætrum sínum Helgu og Unni. Ég átti heima hjá föðursystur minni sem bjó þar skammt frá og varð fljótlega næstum því daglegur gestur á Óðinsgötu 15 því ekki leið á löngu þar til við Helga ákváðum að ganga í hjónaband svo fljótt sem ástæður leyfðu. Næsta ár bjuggum við Helga í Hafnarfirði en árið 1937 fluttum við aftur til Reykjavíkur og þá var það að við tókum á leigu húsnæði í félagi við mömmu hennar næstu þrjú árin. Mér finnst alltaf að þetta hafi verið mikil hamingjuár. Þegar ég lít til baka finn ég að tengdamóðir mín hefur strax þegar við kynntumst reynst mér eins og besta móðir. Þó vantaði það ekki að hún var ekkert að leyna því ef henni þótti eitthvað miður fara. Ég man ekki til að ég hafi kynnst nokkurri manneskju sem var jafn hreinskilin og hún, hvorki karli eða konu. Og ég held að allir sem þekktu hana hafi einmitt metið mjög mikils þennan eiginleika í fari hennar, því að allt var af góðum huga sagt og gert. Guðrún Jóhannsdóttir var alin upp við fátækt, sem raunar var ekki einsdæmi á þeim árum. En dugnað- urinn og viljafestan var mikil. Ung lauk hún kennaraprófi í Reykjavík og kennari var hún í fjölda ára. Hún giftist Kolbeini Högnasyni, bónda og skáldi í Kollafirði árið 1914, en þau höfðu kynnst í Kennaraskólanum. Þau eignuðust fjögur börn: Helgu, Kolbein, Björn og Unni. Helga og Björn eru látin. Eftir 15 ára hjónaband slitu þau Guðrún og Kolbeinn samvistum og flutti hún þá til Reykjavíkur ásamt dætrum þeirra. Eftir það var hún kennari við Miðbæjarskólann í Reykjavík um þrjátíu ára skeið og naut sín mjög vel við það starf. Ég held það hafi verið árið 1948 sem hún eignaðist íbúð í Hamrahlíð 7 með ágætum stuðningi sona sinna. Þar bjó hún þangað til hún fékk inni á öldrunardeild Borgarspítalans síðla árs 1984. Þar hefur hún hlotið góða og þakkarverða aðhlynningu. Meðan við Helga bjuggum í Kollafirði var ég tíður gestur í Hamrahlíðinni og naut ég þar gest- risni og hlýleika sem löngum fyrr. Einnig voru börn okkar þar oft um lengri eða skemmri tíma og nutu þar umhyggju ömmu sinnar. Þessar línur eru settar á blað til að þakka henni að leiðarlokum fyrir allt sem hún hefur gert fyrir mig og mína fjölskyldu og ég hefi aldrei getað launað eins og vert væri. Guðmundur Tryggvason. Snemma morguns 21. ágúst sl. lést Guðrún Sigríður Jóhannsdóttir, fyrrum kennari, á Borgarspítalanum í Reykjavík. Hún var orðin 98 ára gömul, fædd 15. janúar 1891, hafði um árabil verið á öldrunardeild Borgarspítalans og beðið hvíldar- innar. Þessi síðustu ár bað hún löngum fyrir öðrum og einkum af- komendum sínum. Hún var einlæg í því eins og öllu sem hún hafði tekið sér fyrir hendur á langri ævi. Hún átti þessa óbifanlegu trú sem ham- ingjufólki er veitt. Sjálf var Guðrún afskaplega sterk, eins og saga hennar sýnir, enda varð síðasta lokastríðið strangt. Nú hefur hún loks fengið það sem hún bað. Guðrún fæddist að Stökkum á Rauðasandi og átti allan uppruna sinn á þeim slóðum. Móðir hennar var frá Hænuvík og faðir hennar úr Örlygshöfn en af Arnardalsætt í karílegginn. Reyndar fannst henni lítið til um ættfræði og taldi það miklar skröksögur. Hún var yngst fjögurra alsystkina og missti móður sína á öðru ári. Þá varð faðir hennar að bregða búi og skipta fjölskyld- kennari unni. Hann varð að fara um sveitina með dótturina vafða í sæng og biðja fólk ásjár. Loks kom hann þar í Hænuvík að öldruð hjón treystu sér til að auka ómegð sína. Þetta varð lán Guðrúnar og ævinlega blessaði hún nöfn þeirra Helgu Ölafsdóttur og Jóns Sigurðssonar í Hænuvík. Síðar settist faðir Guðrúnar að á Hnjóti í Örlygshöfn og kvæntist aftur og átti börn. í Hænuvík gekk Guðrún auðvitað að öllum verkum og er þess minnst að hún varð snemma svo nærsýn að hún varð að ganga alveg að kúnum þegar hún sótti þær til að þekkja þær frá hrossunum! Löngu síðar, þegar að síðasta sprettinum kom, gat hún setið uppi á Borgarspítalanum og lesið sálmana sína gleraugnalaust. Eftir að Guðrún óx úr grasi fór hún í vinnumennsku í sveitinni og var um tíma vinnukona á Patreks- firði. Þá voru eldri systkini hennar komin suður sum og þangað braust hún til að komast í skóla. Ungri stúlku í hennar stöðu voru tvær námsleiðir opnar og með harðfylgi þó, húsmæðraskólar og Kennara- skólinn. Hún vann fyrir sér með fiskvinnu og lauk kennaraprófi frá Flensborg 1908 og síðar kennara- prófi frá Kennaraskólanum 1912. Hún var kennari í Engihlíðarhreppi í Húnaþingi, í Hrunamannahreppi í Árnesþingi og á Kjalarnesi. Þegar' hún settist á Kennaraskólann var henni strax sagt að hún skyldi „ekki vænta þess að fá kennarastarf ef hún lærði ekki íslensku almennilega", en hún sagði „hardur" og „nordan" og allt annað upp á hreina vestfirsku eins og hún var eindregnust töluð í vestustu byggð Evrópu. Þetta „al- mennilega" mál lærði hún auðvitað og kenndi það síðan við virðingu og vinsældir. í skóla kynntist Guðrún Kolbeini Högnasyni frá Kollafirði á Kjalar- nesi sem síðar varð kunnur fyrir félagsmálastörf og kveðskap. Þau giftust 17. júlí 1914 og settust að búi í Kollafirði með Katrínu móður hans. Þau eignuðust fjögur börn: Helgu (18. ág. 1916) síðar húsfreyju í Kollafirði sem nú er látin, Kolbein (12. des. 1918) starfsmann kirkju- garðanna (áður bóndi í Kollafirði), Björn (6. jan. 1921) rafvirkja í Reykjavík sem nú er látinn og Unni (27. júl. 1922) kennara í Reykjavík. Aðrir afkomendur Guðrúnar eru nú um hálft hundrað talsins. Árið 1930 skildu þau hjónin og Guðrún settist að í Reykjavík og gerðist kennari við Miðbæjarskól- ann. Þar starfaði hún síðan meðan aldur leyfði. Það var ekki auður í garði og reyndi á kraftana á erfiðum árum. Á stríðsárunum bjuggu þær mæðgur í þægindalausum sumar- bústað í Fossvogi og þá var gengið í og úr vinnu og tekinn þvottur inn í laugar um helgar. Síðar kom hún yfir sig þaki við Hamrahlíð í Reykja- vík og átti þar myndarlegt heimili. Hún var langt á undan samtíðinni í sjálfstæði sínu sem kona og einstæð móðir og í lífsviðhorfum sínum. Hún þurfti ekki á rauðum sokkum að halda en hefði áreiðanlega veitt áhugasömum kynsystrum mikinn stuðning ef aldur og heilsa hefðu leyft. Guðrún var elsk að skáldskap og kunni ógrynni vísna og kvæða. Skáldin sem mest voru metin í bernsku hennar voru Sigurður Breiðfjörð og Kristján fjallaskáld. Kaupmannahafnarskáldunum, Jón- asi og öðrum, kynntist hún fyrst í skóla. En hún var vandlát og gekkst ekki upp við allt. Einn skólabróðir hennar var Þórbergur Þórðarson sem hún ævinlega kailaði: „Hann Bergur minn". Þau voru eiginlega vinir og Guðrúnar gætir í einu verki Þórbergs, en ekki varð húnaðdáandi meistarans fyrir það! Á Kollafjarð- arárunum kynntist hún Halldóri Guðjónssyni ungum, en í hennar augum var hann ætíð: „Hann Dóri minn; hann er eitthvað að skrifa, mikil ósköp"! Sá sem þessi orð skrifar kynntist Guðrúnu best í uppvextinum þegar honum var unglingi komið til hennar vetrarpart og nokkuð þótti við liggja að reyna að koma honum til manns. Og meira á ég henni að þakka en rakið verður að sinni. Hún gekkst ekkert upp við það að vera kölluð amma og fannst einhver ellikeimur að því. Hún hafði verið kölluð „Dadí" á barnamáli og það nafn áttum við að nota. Hún hafði gott fyrir öllum, og ég minnist þess að nokkrum sinnum hafði hún mig hjá sér í skötu á Þorláksmessu. Þá bauð hún gjarna gömlum Vestfirðingum og Breiðfirðingum, sérstaklega kvæðamönnum og fræðimönnum af alþýðustétt, sem kunnu að meta lostætið og ég fékk að vera með til að læra af „mönnum sem mark er takandi á". Guðrún mótaðist af landinu og samfélaginu þar vestra. Þessari manngerð verður ekki lýst nema menn hafi landslagið í Rauðasands- hreppi fyrir augum, vindinn og sjávar- föllin. Það er ekki þýlyndið á þeim bæjum. Lífsafstaða hennar var alveg á hreinu. Hún lifði við einfalda siðfræði og einfalda lífsháttu og þannig vildi hún hafa það. Hún var algerlega hreinskilin við alla, háa sem lága og lét engan eiga neitt hjá sér. Hjá henni fengu allir að heyra það sem hún vildi sagt hafa og urðu að taka því. Aldrei vissi ég til að hún níddist á neinum eða neinu, og ekkert mátti hún aumt sjá. Hún stóð alveg á eigin fótum og kunni ekki að lifa öðruvísi. Hún var algerlega skuldlaus að öllu leyti og gersamlega heiðarleg. Hreinlyndi var megin- einkenni hennar. Að leiðarlokum verður það hreinlyndið sem skærast lýsir af í minningunni. Það og allt annað vil ég þakka fyrir hönd þeirra sem eiga henni lífið að launa. .Itiii Sigurðsson. Elsku Dadí! Ég byrjaði víst á því að kalla þig þessu Dadí-nafni, er mér sagt. Ég man það ekki sjálf ég var svo lítil þá. En það festist við þig og þú vildir láta kalla þig þessu gælunafni, en ekki ömmu og síðan kölluðu flestir þínir afkomendur þig Dadí. Mér finnst ég eiga henni Dadí minni svo ótal margt að þakka. Við höfum átt heilmikið saman að sælda á hennar löngu ævi. Margt rifjast upp í huga mér, nú þegar hún er dáin. Ég man eftir ferðum út í „Nes" eins og hún kallaði það. Það var Kársnesið í Kópavoginum. Þar átti hún sumar- bústað í nokkur ár. Þar í kring voru berjamóar í þá daga, því þetta var eitt af fyrstu húsunum sem þar var byggt. Það var li'ka gaman að fara með henni Dadí í „Fjörðinn" með Hafn- arfjarðarstrætó til Jónu frænku. Við heimsóttum líka Fríðu frænku á Njálsgötuna og fleiri staði þar sem hún bjó. Fríða og Jóna voru alsystur hennar Dadí. Þegar Dadí amma mín kenndi í Miðbæjarskólanum fékk ég oft að koma með henni í skólann. í mörg ár gekk hún í íslenskum búningi á hverjum degi við kennsluna. Ég veit að hún var strangur kennari, en ég hugsa að nemendur hennar hafi almennt borið virðingu fyrir henni og þótt vænt um hana. Hún bar sérstaklega fyrir brjósti þá sem minna máttu sín. Margar hlýjar minningar á ég frá heimilinu hennar í Hamrahlíðinni, þar sem hún bjó í um það bil 40 ár. Ég dvaldi þar oft hjá henni um lengri eða skemmri tíma sem barn og unglingur. Þar var alltaf gott að vera. Dadí þótti vænt um blóm og allan gróður og vildi hafa sem mest af því í kringum sig bæði innan húss og utan. í góðu veðri fór hún eldsnemma á morgnana út í garð og óð í dögginni eins og hún sagði sjálf. Hún átti líka mikið af bókum, þar á meðal voru margar skemmtilegar og góðar barnabækur, sem mikill feng- ur var að komast í. Litlir krakkar, sem komu í heimsókn gátu haft nóg að sýsla við meðan þau stönsuðu hjá henni, því hún átti alltaf nóg af kubbum og öðrum leikföngum, sem gaman var að dunda með. Ég er henni Dadí, ömmu minni ævinlega þakklát fyrir að hafa kvátt mig til þess að fara út í fóstrunámið. Það var mitt gæfuspor. Hún vissi sjálf, hvað það er mikilvægt að gera sér grein fyrir því hvað maður ætlar að leggja fyrir sig í lífinu og afla sér menntunar til þeirra hluta. Síðustu 6 árin áður en ég gifti mig og stofnaði 'mitt eigið heimili leigði ég hjá henni í Hamrahlíðinni. Þá keypti ég mér eitthvað af húsgögnum í herbergið, sem ég hafði. Hún lagði nú ekki blessun sína yfir þessa „heymeisa" eins og hún kallaði hús- gögnin, gamla konan. Þetta var ekki eftir hennar smekk. Hún var vön að segja sína meiningu á hlutunum hreint út við hvern sem var. Það vissu allir sem þekktu hana. Þó að við hefðum ekki sömu skoðanir á hlutunum gekk okkur bara vel að búa saman, við virtum hvor aðra. Síðast en ekki síst vil ég minnast síðustu áranna sem Dadí amma mín lifði. Heimsóknirnar til hennar á Öldrunardeild Borgarspítalans, þar sem hún dvaldi í tæplega 5 ár, hafa verið mér mikils virði. Það var gott að koma til hennar og fá að launa henni örlítið brot af öllu því, sem hún gerði fyrir mig, fyrr og síðar. Ég vil nota tækifærið og þakka öllu starfsfólkinu á Öldrunardeild- inni sem hefur annast hana af ein- stakri hlýju og kostgæfni. Dadí, amma mín var trúuð kona og treysti á forsjón Guðs. Hún var fyrir löngu farin að þrá að komast til hans. Nú er hún hjá honum og ég veit að henni líður vel. Dúna ARNAÐHEILLA Karl Sveinsson Níutíu ára var á höfuðdag, 29. ágúst, Karl Sveinsson, Laugar- nesvegi 106, fyrrum bóndi í Hvammi á Barðaströnd. Karl fæddist á Stóra-Kambi í Breiðuvík á Snæfellsnesi og voru foreldrar hans hjónin Sveinn Klem- ensson frá Gröf í Miðdölum og Þuríður Halldórsdóttir frá Leys- ingjastöðum í Hvammssveit. Árs- gamall fluttist hann með foreldrum sínum að Faxastöðum í Breiðuvík og ólst þar upp í stórum systkina- hópi. Af systkinum hans er nú aðeins Guðbjörg á lífi en hún dvelur á vistheimilinu Seljahlíð. Sextán ára að aldri réðst Karl í vinnumennsku og var síðan við öll algeng störf til sjós og lands í nærfellt tvo áratugi. Karl hóf búskap 1932 og bjó þá fyrst á Breiðabólstað og Innra-Leiti á Skógarströnd en fluttist síðan 1936 að Brjánslæk á Barðaströnd. Arið 1941 fluttist hann að Hvammi í sömu sveit og bjó þar allt til hann lét af búskap 1972. Þá lá leiðin til Reykja- víkur þar sem hann vann hjá Sindra- smiðjunum til ársloka 1979 að hann dró sig í hlé af vinnumarkaðnum. Karl kvæntist í desember 1935 Hákoníu J. Gísladóttur frá Hvammi á Barðaströnd, dóttur hjónanna Gísla Gíslasonar og Salóme Guð- mundsdóttur. Hákonía og Karl eiga fjögur börn sem öll búa í Reykjavík, Þuríði, Gísla, kvæntan undirritaðri, 90ára Kristjönu, gifta Birni Pálssyni og Svein. Barnabörnin eru fimm. Framanskráð upptalning segir ekki mikið um manninn Karl. En í mínum huga er hann einn af þessum dæmigerðu aldamótamönnum sem trúðu á ærinn auð þessa lands ef menn kynnu að notfæra sér hann. Þess vegna fólst mikið af hans ævi- starfi í því að byggja upp og rækta jörðina. En það fólst einnig í því að beita sér fyrir framförum á félagsleg- um vettvangi þegar hann var til slíks kvaddur af samferðamönnum sínum. Þannig vann hann í stjórnum ræktunarsambands og búnaðarfé- lags fyrir sína sveit og sem fulltrúi á aðalfundum Búnaðarsambands Vestfjarða og Stéttarsambands bænda. Og þannig vann hann einnig í stjórnum Kaupfélags Flateyjar og Kaupfélags Patreksfjarðar og sem fulltrúi á aðalfundum Sambands ís- lenskra samvinnufélaga. Og þannig vánn hann sem hreppsnefndarmaður og oddviti í Barðastrandarhreppi. Væntanlega hefur sumum hinna yngri samstarfsmanna Karls þótt hann nokkuð aðgætinn því hann mun jafnan hafa lagt til að ekki væri meiru eytt en aflaðist hverju sinni. Og þessi viðhorf eru reyndar mjög rík hjá Karli enn þann dag í dag en hann er vel ern og fylgist náið með þjóðmálunum. Karl hefur jafnan fylgt Framsókn- arflokknum að málum og fundið í stefnu flokksins margt sem fellur að lífsskoðunum hans. A þessum tímamótum sendi ég Karli tengdaföður mínum bestu af- mæliskveðjur. Ágústa Ilóliu.

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.