Tíminn - 17.02.1990, Blaðsíða 6

Tíminn - 17.02.1990, Blaðsíða 6
HELGIN Laugardagur 17. febrúar 1990 Guðni Ágústsson alþingismaður, nýkjörinn bankaráðsformaður Búnaðarbankans ferðast með rútu úr og í vinnu: „Fyrirgreiðslan er hluti af starf inu" Það eru liðin tœplega þrjú ár síðan Guðni Agústsson var kjör- inn á þing. Hann hetur þrátt fýrír stutta setu á Alþingi vakið nokkra athygli, nú síðast fýrír að gagnrýni á lífeyríssjóðakerfið í kjölfar þingsályktunartillögu, þar sem hann og fleiri leggja til að núverandi kerfi verði aflagt. Hann var fyrír skömmu kjörínn í bankaráð Búnaðarbankans og settist þar beint í sœti formanns. Velgengnin virðist þó ekki hafa stigið Guðna mikið til höfuðs, a.m.k. ferðast hann á virkum dögum á milli Selfoss og Reykja- víkur með rútu, til vinnu og heim aftur. „Ég var kosinn á þing árið 1987 og taldi þá að ég yrði a.m.k. að búa hér í Reykjavík yfir veturinn. Fyrsta þingið leigði ég hér og Hkaði það ekki alls kostar, því að allt mitt líf er fyrir austan fjall. Þetta var mikil röskun hvað fjölskylduna varðaði og um leið og maður losnaði úr vinnu var maður kominn austur. I fyrra breytti ég um stefnu og ákvað að ferðast á milli Selfoss og Reykjavíkur, í og úr vinnu. Eg hef auðvita alltaf vitað að Hell- isheiðin getur verið farartálmi og oft erfitt fyrir einn mann að aka hana á hverjum degi, ekki síst í ófœrðinni og snjónum í fyrra. Samt hef ég gert þetta, en að vísu ferðast mikið með rútunni sem gengur á milli. Kannski eru rútur allt of Htið notað- ar, ég segi alla vega fyrir mig að mér finnst þetta ákaflega notalegur ferðamáti. Sofum saman á leiðinni í bœinn „Ég geng út á horn á götunni minni á Selfossi að morgni til, tek þar rútuna og sit í henni til Reykjavíkur og hef ekkert fyrir hlutunum. Með þessu móti finnst mér ég Hka vera nœr fólkinu sem ég er að berjast fyrir. Þetta er ekkert mál. Mér Hkar miklu betur að sofa fyrir austan fiall og vera hjá mínu fólki. — Þú verður ekkert fyrir ónœði á leið- inni? „Þetta er mjög einfalt. Á morgnanna er fólk að fara til vinnu hér, það vinna tölu- vert margir frá Selfossi og Hveragerði í Reykjavík. Á morgnanna sef ég með þessu fólki, það er vœrð yfir mönnum, þeir setjast í sœtin og sofna gjarnan, þó við spjöllum alltaf eitthvað saman öðru hvoru. Á heimleiðinni er meira talað sam- an. Maður hefur heilmikil samskipti út úr þessu og hittir margt fólk í gegnum þessar ferðir og það er ekkert annað en ánœgju- legt." Vissulega kveið ég fyrir bankaráðinu — Þú varst kosinn í bankaráð Búnaðar- bankans fyrir skemmstu og tókst þar við formennsku. Fylgja þessu embœtti ekki talsverð völd? „Um leið og maður tekur við jafn mik- ilvœgu starfi og formennsku í bankaráði er maður að taka á sig mikla ábyrgð. Vissulega kveið ég fyrir því að taka við jafh áberandi starfi og umdeildu, og ekki síst að verða formaður strax. Hins vegar hefur sá kvíði hingað til reynst ástœðu- laus. Búnaðarbankinn hefur á að skipa prýðilegu starfsfóUci um allt land. Þarna eru hœfir menn sem hafa stjórnað þessum banka faglega og með mér í bankaráðinu hið mœtasta fólk, þannig að fyrstu skrefin hafa verið léttari en ég átti von á. Búnað- arbankinn tekur faglega á málum og þar hafa menn ekki tamið sér að leysa mál í fjölmiðlum. Ég vona að það breytist ekki. Bankar eru þannig stofnanir að það geng- ur ekki upp, mér finnst sumir aðrir þrœða þann hœttulega stíg." — Þegar rœtt er um alþingismenn sem kosnir hafa verið í valdamikil embœtti eins og þú núna, dettur fólki oft i hug orð- ið „fyrirgreiðslupólitík. Hvert er þitt álit á fyrirgreiðslupólitík? „Ég held að það sé nauðsynlegt í stjórnmálum að veita fólki eðlilega fyrir- greiðslu. En menn rugla hlutunum dálítið saman. Það er verið að tala með svívirðu um fyrirgreiðslustjórnmálamenn. Ég kann ekki við það, enda held ég að ákveðin fyr- irgreiðsla sé mjög eðlileg. Fólk kemur með alls konar erindi til þingmannsins síns, hann þekkir oft betur leiðirnar í kerf- inu, hvort sem það er bankinn, ríkið eða annað. Hann noer miklu frekar taki á mál- inu, þekkir embœttismenn og getur greitt úr málum, þannig að mer finnst öll fyrir- greiðsla af því tagi nauðsynlegur þáttur í þingmannsstarfinu. Eg rek erindi fyrir fólk, en mér dertur ekki í hug að reyna að gera hið ómögu- lega. Þegar ég fœ mál í hendurnar vil ég Ijúka því, ef það er óframkvœmanlegt stendur fólk frami fyrir því að þetta er ekki hœgt og ekki forsendur fyrir því að koma erindinu neitt áleiðis." Fyrirgreiðslan er hluti af pólitíkinni „En sá stjórnmálamaður sem slœr á brjóst sér og segir „ég stunda enga fyrir- greiðslu", hann á ekkert erindi í pólitík. Þetta er bara liður í samskiptum við fólkið í kjördœmunum og ég held að hver þing- maður hafi gott af því að hlusta á og kynn- ast vandamálum fólks. Setja sig inn í þau og reyna að greiða úr ef hœgt er, bœði fyr- ir einstaklingum og fyrirtœkjum í sínu kjördœmi. — Þú hefur vakið nokkra athygli að undanförnu, vegna máls sem þú flytur ásamt þingmönnunum Alexander Stefáns- syni og Stefáni Guðmundssyni, þar sem gerð er tillaga að mjög róttœkum breyt- ingum á lífeyrissjóðakerfinu. Þið leggið til að núverandi kerfi verði lagt niður og hver og einn eignist sinn eigin eftirlaunasjóð. Af hverju er þetta mál flutt? „I mörg ár, og löngu áður en ég kom inn á þing, hefur mér fundist að lífeyris- sjóðirnir vœru á villigötum. Þeir eru dýrir, þeir eru margir og mér hefur fundist að fólk viti yfir höfuð mjög lítið um hver rétt- ur þess innan kerfisins er. Um þetta mál hafa mjög margir launþegar rœtt við mig. Ég kem úr þeirra röðum, þessi mál hafa bœði verið rœdd á fundum launamanna og eins hafa menn rœtt þetta við mig eins- lega. Lífeyrissjóðirnir hafa verið gagnrýndir í gegnum árin. Ég minnist þess að Björn Pálsson á Löngumýri gerði það með at- hyglisverðum hœtti í kringum 1970 og benti á hvað þeir yrðu dýrir í rekstri og hve fólk fengi lítið úr þeim til baka. Um- rœðan varð hvati til þess að ég fór að hugsa í alvöru um nýjar leiðir og þá kom upp þessi hugmynd um eigin eftirlauna- sjóði, þar sem hver maður á sína eingin eftirlaunabók í banka sem hann safiiar inn á. Mér finnst reyndar að ég eigi engan einkarétt á þessari hugmynd, mér finnst þetta vera hugmynd fólksins. Eru lífeyrissjóöirnir stór- tœkustu eríingjar á íslandi? Auðvita gerði ég mér grein fyrir því að hér var við stóran vanda að etja. Það er tvennt sem menn verða aðallega að hafa í huga varðandi hlutverk lífeyrissjóðanna. Það er í fyrsta lagi að safna peningum til elliáranna og í öðru lagi að veita ákveðna tryggingu. Ég hef lagt til að tryggingar- þátturinn verði leystur í gegnum Trygg- ingastofnun ríkisins. Á hinn bóginn er hugmyndin sú að þegar einstaklingurinn fer út á vinnumarkaðinn, byrji hann að safna inn á sinn eigin reikning sem sé ávaxtaður í bankakerfinu. Hlutfallið yrði það sama og það er nú, 10% prósent af launum og sá sparnaður myndi skila sér mun betur til baka en í núverandi Hfeyris- sjóðakerfi. Ennfremur rœði ég um að eftirlauna- sjóðir verði erfðafé. Mér finnst að Hfeyris- sjóðirnir viðurkenni ekki lengur að söfn- unarþátturinn lagður fyrir til elliáranna. Ég vil nefna tvö dœmi sláandi dœmi, sem gerðust nýverið. Hjón sem bœði höfðu greitt í Hfeyrissjóð fórust bœði fast að því komin á ellilaun. Þar erfir lífeyrissjóður- inn allan þeirra söfnunarþátt, 20 — 30 milljónir eftir minum útreikningum. Ann- að dœmi eru um ungan bónda fórst ókvœntur og bamlaus fyrir skömmu síð- an. Hafði verið í búskap með foreldrum sínum, en skráður einn fyrir öllu búinu og greitt í sinn lífeyrissjóð af öllum afurðum í fimmtán ár. Sjóðurinn erfði þetta fé. Ég spyr, hefði ekki verið nœr að söfnunar- þátturinn hefði komið öldruðum foreldr- um bóndans til eignar sem erfðafé, heldur en að falla að öllu vandalausu fólki til sem erfðafé, eða því fólki sem á aðild að sjóðn- um?" Stefnir í gjaldþrot kerfisins „Ég held að menn verði nú að vakna upp við þessa umrœðu. Vandinn er þessi; eftir um það bil tuttugu til þrjátíu ár verða ekki 26.000 íslendingar á eftirlaunaaldrí eins og þeir eru núna, heldur 50.000.Þá verður sama hlutfall á vinnumarkaði og nú. Haldi svo fram sem horfir stefnir í gjaldþrot sjóðanna. Mér finnst mjög áberandi hvað magrir af forystumönnum lífeyrissjóðanna snúast öndverðir gegn hugmyndinni um eigin eftirlaunasjóð einstaklinga. Mér heyrist að þeir tali minnst um söfnunarþáttinn í dag, heldur að lífeyrissjóðirnir séu fyrst og fremst tryggingarfélög. Eins finnst mér fréttamenn hafa verið fálátir gagnvart þessu máli. Það er engu líkara en að reynt hafi verið að einangra þessa hugmynd, hún er ekkert vinsœl af þessu mikla valdi í íslensku samfélagi í dag, þó að ég finni það hvar sem ég fer að fólkið tekur undir hana." Ég tel þetta hámark fyrirhyggjunnar — Þú kvartar yfir viðtökum fjölmiðla, en hverjar hafa verið viðtökur hér á Al- þingi? „Ég er búinn að tala fyrir málinu í þing- inu og fékk þar bœði undirtektir og and- spyrnu. Það vakti athygli mína að sá sem harðast barðist gegn þessum hugmyndum var sjálfstœðismaðurinn Guðmundur H. Garðarsson. Hann taldi okkur vera með þessu að tala fyrir máli sem vóeri hámark auðhyggjunnar, en ég hef aftur á móti tal- ið málið hámark fyrirhyggjunnar. Hann talaði einn sjálfstœðismanna í þessari umrœðu. Sjálfstœðismenn héldu aftur á móti á dögunum lokaða ráðstefhu um framtíð Hfeyrissjóðanna. Morgunblað- ið birti frétt frá fundinum og þar finnst mér að fram komi sannleikurinn í málinu. Það er vitnað til rœðna þriggja manna. Pétur H. Blöndal formaður Landsamtaka lífeyrissjóða sagði á þessum fundi það sama og ég hef verið að hamra á, að lífeyr- issjóðimir verði gjaldþrota, nema að menn fari nýjar leiðir. Hann segir að eigi lífeyr- issjóðimir að standa verði að hœkka ið- gjöldin úr 10% upp í 17% af öllum laun- um í almennum lífeyrissjóðum og í opinbera Hfeyrissjóðakerfinu í 25 - - 30%. Þannig á að mœta vandanum sem er fram- undan telurhann. GuðmundurH. Garðars- son talaði einnig á fundinum og mér fannst, eftir þvi sem sagt var frá í rœðu hans, hann Htið tala um áhyggjur sínar af þeim sem verða aldraðir. Hann var eins og keisararnir í lífeyrissjóðunum fyrst og fremst að lýsa því hvað sjóðurinn sinn œtti orðið mikið af eignum. Hann talaði um að þeir œttu í svo og svo mörgum bönkum, í fjárfestingarfélaginu Féfangi, hlutabréf i Flugleiðum og fleira og fleira. Þórarinn V. Þórarinson hafði þó kjark til þess að taka á málunum af fullri hrein- skilni ,og sagði meðal annars að það vœri skelfileg staða að fólk greiddi inn í sjóði peninga sem að það vissi fyrir að það fengi ekkert úr þegar það vœri fullorðið. Hann sagði að það vœri eins gott, ef menn ekki toekju á þessum vanda, að leggja þetta kerfi niður strax. Enda er það svo að sjóðirnir eru að molna innan frá. Talið er að 15 — 20% þeirra sem eru á vinnumark- aðinum greiði ekki í Hfeyrissjóð og það eitt segir sína sögu." Árni Gunnarsson

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.