Tíminn - 17.02.1990, Blaðsíða 12

Tíminn - 17.02.1990, Blaðsíða 12
Tískublað frú Söru Hale m, "**¦'$: iX^J-'U'. -\! ¦ ¦^^¦:/C>.á:Yo^t^;';^;v;>-,jí| .; Tískublöð eiga sér langa sögu, en hér verður sagt frá blaði sem naut mikillar hylli í Bandaríkjunum á síðustu öld og ritstjóra þess, sem var gagnmerk kona, frú Sarah Joseph Hale Þetta blað var Godey's Lady's Book og hefði varla orðið svo áhrifaríkt sem raun varð á ef ekki hefði verið lítil samkeppni og mjög tryggir áskrifendur. En blaðinu var prýðilega tekið þegar frá byrjun, 1830, og það varð hrein véfrétt í Bandaríkjunum hvað málefhi tísk- unnar snerti allt fram til um 1870. Þá tóku ýmsir keppinautar að koma til sögunnar og þótt þeir hermdu eftir Godey's hvað efnistök varð- aði, þá juku þeir á fjölbreytnina og tóku mikinn fjölda áskrifenda frá eldra blaðinu. Á fyrstu árunum eftir 1830 hafði stofnandi blaðsins, Louis B. Godey, einbeitt sér að birtingu smásagna, framhaldssaga og ritgerða, sem flestar voru stolnar úr enskum tíma- ritum. En svona efhi höfðaði til kvenna á þessum tíma, þótt það vœri (eða kannske af því að það var) afar rómantiskt og mundi hálf broslegt í augum nútímamanna. Það átti enn lítið skylt við neins konar tísku, þótt Godey's hefði birt fyrstu tískuteikninguna í júlí 1830, en henni fylgdu engar skýringar eða athugasemdir. Slíkar myndir héldu áfram að birtast á stangli nœstu árin og voru eins og flest annað efni tek- ið traustataki úr evrópskum blöð- um. Sarah Joseph Hale veröur ritstjóri En í janúar 1837 varð Sarah Jos- eph Hale (1788 — 1879) ritstjóri blaðsins og senn tók það að bera merki skoðana hennar. Hún hafði það að leiðarljósi að gera blaðið sannamerískt og þótt fjölbreytni skyldi höfð að leiðarljósi þá yrði áhersla lögð á þœtti sem yrðu til að auka sjálfstœði og þroska kvenna. Frú Hale var afar athyglisverð kona og það eru hrein fádœmi hverju hún fékk afrekað. Þegar hún varð ritstjóri var hún snauð ekkja með fimm börn á framfceri sínu og hafði enga sérstaka menntun að baki. Samt tókst henni að skapa sér glœstan feril á vettvangi blaða- mennsku og skapa sér sess í sög- unni og tíiiuim þegar það var nœr ógjörningur fyrir konur að sjá sér farborða upp á eigin spýtur. Hún var eindregin kvenréttindakona og hvikaði hvergi 1 þeim málum, sem hún bar fyrir brjósti. Hún stofnaði hreyfingu sem barðist fyrir því að ,J>akkargjörðardagurinn" svo- nefndi yrði almennur frídagur og átti mikinn þátt í stofnun Vassar — menntaskólans, sem var fyrsti menntaskólinn er œtlaður var kon- um. Þá vann hún af alefli að því að Bunker Hill minnismerkið yrði reist og Mount Vernon yrði gert að þjóðgarði. í leiðurum í blaði sínu ritaði hún einarðlega um réttinda- mál kvenna og barðist gegn marg- víslegu, félagslegu óréttlœti. Þetta tókst henni án þess að nokkur blett- ur félli á hana sem virðulega hefð- arfrú í skilningi Viktoríutímans. Það var vel af sér vikið. Nýtttískublað Stuttu eftir að frú Hale gerðist ritstjóri Godey's Lady's Book tók hún að ráða innlenda teiknara til þess að endurgera erlendar tísku- teikningar. Árangurinn varð sá að Tímaritið „Godey's Lady's Magazine" undir stjórn kven- skörungsins Söru Joseph Hale var einrátt á sviði tísk- unnar í Banda- ríkjunum Wd valdaíöku Victoríu íEng- landi féllu pilsin nidur að gólfi og hattarnir komu í veg fýrír ósiðlátlegar augnagotur. Þannig áttu böm og fullorðnir að klœðast umjólin áríð 1862. Krínólinan iað- löguðu formikom áný til sögunnar með endurvakn- ingu franska hirðlífsins hver mynd var var samsett úr fleiri en einni teikningu og stundum að hluta notaðar fyrirmyndir, sem voru nokkurra ára gamlar. Myndirnar voru handmálaðar í lit og skyldu þœr kynna lesendunum hvað hœst bœri á sviði tískunnar. Sum voru þessi klceði svo íburðarmikil að hœpið er að margir lesenda hafi getað efnt saman i þau, sérstaklega ýmis samkvœmisföt. Þá voru leið- beiningar óljósar um hvaða efhi hentuðu til saumanna og þeir litir sem mœlt var með í leiðbeiningum samsvöruðu ekki nœrri alltaf litn- um á teikningunum. En þrátt fyrir þessa ágalla fullnœgðu myndirnar draumum margra amerískra kvenna. Sé lesið á milli linanna verður vart við að tiskumál voru ekki uppáhaldsefni frú Hale. Hún segir lesendum sínum að fyrirspurnum um þau efhi beri að senda „ritstjóra tískuefnis", en ekki til sín. En hún hafði verslunarvitið í lagi og vissi hve miklu tískan skipti konur. Þeg- ar frá leið fór þetta efhi líka að svara kröfum tímans betur. Blaðið birti nú einfaldaðar og ólitaðar myndir af því er nýjast var í Evr- ópu. Nú bar mest á ýmsum klœðn- aði til daglegra nota og greinagóðar skýringar fylgdu. Victoríustíll Síðustu ár fjórða tugar fyrri ald- ar mörkuðu endalok hins siðklass- iska rómantíska stíls. Victoria kom til ríkis í Englandi. Krýning þessar- ar viðkvœmnislegu unglingsstúlku setti imyndunaraflið á hreyfingu. Konur dýrkuðu hana og reyndu að herma eftir klœðaburði hennar og fylgdust með hverju hennar skrefi. Sarah Joseph Hale réði fréttaritara handa Godey's i London, frú Lydiu H. Signourey, sem sendi skilmerki- legar og reglubundnar fregnir af há- tigninni í London. En Victoria hafði verið alin upp í ströngum mótmœl- endaanda af þýskœttaðri móður sinni og þvi sniðgekk hún íburðar- mikinn og litskrúðugan klœðnað. Fór það því svo að senn hvarf allt skraut úr tískunni. Öll áhersla var lögð á einfaldleika og hófsemi, sem endurspeglaði kvenlegar dyggðir. Um 1840 féll pilsfaldurinn alveg niður að gólfl og huldi ökla og fœt- ur að fullu. Ermarnar urðu svo þröngar að að þœr hömluðu veru- lega hreyfmgum handleggjanna. Strengd magabelti og þröngar treyj- ur fóru að tíðkast, svo útlínur kvenna minntu nú á gotneska boga. Hattarnir voru þannig í laginu að horfa varð beint fram og því komið i veg fyrir ósiðlátlegar augnagotur. Vakning í París Þessi klœðaburður var við lýði allt til þess er þau Napóleon III og Eugenia keisaradrottning endur- reistu hið glœsilega, franska hirðlíf. Keisaraynjan var smekkvis og skartgjörn og hafnaði victoríönsku tískunni. Fredrick nokkur Worth, Englendingur, sem varð höfundur frönsku tískulinunnar árið 1858. út- vegaði Eugeníu og vinum hennar dýrðleg slá og kjóla úr úrvalssilki, sem allra handa bryddingar gerðu enn fegurri og við bœttust fjaðrir, blúndur og skrautblóm. Nú var hœtt að klœðast einu pilsinu yfir annað og farið að nota nýja gerð af krín- ólínum þess í stað. Fram á sjöunda áratug aldarinn- ar gátu fáar amerískar konur leyft sér að eignast föt eftir frönsku tíks- unni. Þótt Godey's birti nokkrar myndir af þvi tagi, þá var þar um.að roeða einfaldaðar gerðir, dregnar í New York eða Fíladelfiu. Um 1865 fóru pilsin að verða þrengri. Nokk- urn tíma leyfðist að draga pilsið ögn upp fyrir undirpilsið í þvi skyni að auðvelda gang og var því haldið uppi með sérstöku bandi. Nœrfatabylting Á bilinu 1837 — 1869 áttu margar breytingar sér stað á félags- legu, stjórnmálalegu og menningar- legu sviði og margar tœkninýjungar komu fram. Þar á meðal var saum- vélin og sniðabcekurnar. Þessar uppfinningar ýttu brátt undir fjölda- framleiðslu. Þótt póstpöntunarlistar kœmu til sögunnar seint á öldinni bauð Godey's upp á póstpöntunar- fyrirgreiðslu einnig. Fyrir lága þóknun gátu lesendur tilgreint hvað þeir vildu fá og Godey's reyndi að koma til móts vð óskir þeirra. Á þessum árum tók nœrklœðn- aður að skipta miklu meira máli en fyrrum. Fram til 1830 höfðu konur ekki verið í öðru en þunnum serk nœst sér, sem einnig gegndi hlut- verki náttkjóls. En smátt og smátt komu allra handa nœrföt fram á sjónarsviðið, einföld i fyrstu en urðu smám saman margbrotnari. Eftir borgarastriðið tók ameriskt þjóðfélag skjótum breytingum. Ný skipan var á öllum sviðum, tœkni og iðnvœðing þandist út og fram kom ný stétt rikisfólks og ný borg- armenning. Þar með fóru konur úr efnaðri manna stétt að gera meiri kröfur til tískublaðanna og kröfðust sömu gœða og sjá mátti i Evrópsk- um blöðum. Ný blöð komu fram, svo sem Peterson's og Graham's og þar með fór Godey's að þykja sveitalegt og gamaldags. Því miður áttaði frú Hale sig ekki á þessu, hún sem þó hafði barist fyrir menntun og réttindum kvenna. Hún skildi ekki að eftir borgarastriðið höfðu konur tekið að hugsa um útlit sitt og velHðan í auknum mœli og áhuga- svið þeirra lágu nú víðar en áður. Godey hélt þó áfram að gefa blaðið út fyrir síminnkandi lesenda- hóp fram til 1877, en þá var blaðið selt. í desember það ár ritaði frú Hale sinn siðasta leiðara, en hún stóð þá á nírœðu. Nýju eigendumir fluttu ritstjórnina til New York. Þeir gáfu blaðið út fram til aldamóta, en tókst aldrei að ávinna því þann ein- staka sess, sem það hafði notið með amerískum konum á tímabilinu 1830—1860.

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.