Tíminn - 24.02.1990, Blaðsíða 1

Tíminn - 24.02.1990, Blaðsíða 1
25.-26. FEBRÚAR1990 Hjúskaparstríð blinda prestsins Um miðbik átjándu aldar var prestur sá í Keldnaþingum á Rangárvöllum, sem Ormur Snorrason hét. Hann þótti góður kennimaður, þótt ekki værí hann mikill lærdómsmaður og gat hann sér hinn besta orðstír. Hann átti nokkur böm sem upp komust, en hér getum við aðeins tveggja sona hans, Vigfúsar og Gríms. Séra Vigfús Ormsson hugðist 84 ára gamall kvænast tvítugrí stúlku. En þar með fór allt í bál og brand Vigfus fór til náms í Skálholts- skóla og varð ungur að aldri prestur að Ási í Fellum, en þjónaði síðan Val- þjófsstaðarprestakalli langa ævi. Hann gerðist brátt búhóldur mikill og um- bótamaður í búnaði, auðugur að lönd- um og lausum aurum og einn mesti fjárbóndi sem verið hefur í þessu landi fyrr og síðar. Framan af bjó hann að Valþjófsstað, en fluttist gamall að Arnheiðarstöðum. Kona séra Vigfusar hét Bergljót, dóttir séra Þorsteins Stefánssonar, prests á Krossi í Landeyjum. Móðir hennar var dóttir séra Hjörleifs Þórð- arsonar á Valþjófsstað. Hinn sonur séra Orms, sem hér hefur verið nefndur til sögu, Grímur, gerðist bóndi á Seljalandi í Fljótshverfi. Hann átti að konu Halldóru, dóttur séra Þorláks Sig- urðssonar á Prestsbakka á Síðu, systur Katr- ínar þeirrar sem hvarf gjafvaxta frá Prestsbakka og fannst aldrei síðan. Dóttir þeirra hjóna hét Hallgerður, fædd við nýstorknaða hraunstrauma Skaftárelda. Faðir hennar dó er hún var barn að aldri, og var þá það ráð tekið að senda hana austur í Fljótsdal, hinum auðuga foðurbróður sínum til halds og trausts. Það hefur þeim mun fremur þótt ráð að prestshjónin á Val- þjófsstað höfðu reynst mörgum um- komulausum börnum haukur í horni og veitt þeim uppeldi. Hallgerður Grímsdóttir gerðist kvenna fríðust og er ekki ósennilegt að prestur hafi ætlað þessari ungu frændkonu sinni álitlegt gjaforð og virðulegt hlutskipti. En þar runnu stjórntaumarnir honum úr greipum. Um þessar mundir var í Fljótsdal vinnumaður, ættaður austan úr Skrið- dal, Arni Stefánsson að nafhi. Felldu þau saman hugi og^ varð Hallgerður vanfær af völdum Arna og ól honum dóttur vorið 1813. Var hún skírð Guð- ný. Nokkru síðar voru þau Arni og Hallgerður gefin saman í hjónaband, því ekki tjóaði á móti því að risa, og fluttust þau síðan í húsmennsku niður á Reyðarfjörð. Eftir það voru þau í nær tvo áratugi á ýmsum stöðum um Reyðarfjörð og Fáskrúðsfjörð eignuðust allmörg börn. og Blindi presturinn Af séra Vigfúsi Ormssyni er það að segja að hann missti sjónina er hann gerðist gamlaður. Hann var ern eigi að síður og gekk að þeirri vinnu er honum hentaði og hafði mikla um- sýslu, en embættisstörfín hvíldu mest á aðstoðarpresti hans, séra Stefáni Arnasyni frá Kirkjubæ, sem gengið hafði að eiga eina af dætrum séra Vig- fiisar og fengið prestssetrið, Valþjófs- stað, til ábúðar. Synir séra Vigfusar, Einar og Guttormur, voru orðnir fulltíða menn, vaskir og at- hafnasamir og höfðu samlög um bú með foður sínum á Arn- heiðarstöðum. Árið 1828andaðist maddaman, Bergljót Þorsteinsdóttir, 67 ára að aldri. Séra Vigfus var þá orðinn 77 ára gamall, alblindur og fótfuinn. Mun flestum hafa þótt sem nú mundi senn lokið sögu þess gamla hefðarklerks og ekki annað eftir en lognværÍT ellidagar. Svo horfði líka hin fyrstu misseri eftir lát Bergljótar sem það myndi eftir ganga. En nú bar svo til að séra Vigfus minntist hinnar fríðu og fongulegu frændkonu sinnar, sem ung hafði ver- ið falin honum á hendur, þegar hún missti forsjá sína suður í eldsveitun- um. Hún bjó nú í fátækt með manni sínum í Fáskrúðsfírði — þeim sem hún hafði tekið fram yfir efhaðari og farsæli brúðguma, er prestshónin hefðu haft á takteinum handa henni. Vorið 1832 fékk séra Vigfiís þau hjón, Arna Stefánsson og Hallgerði, til sín að Arnheiðarstöðum með fjögur börn. Nítján ára blómarós Ekki verður um það dæmt hvort séra Vigfusi hefur í upphafi veriannað og meira í hug en að afla sér vinnuhjúa og búa þessari fjölskyldu góða vist. En óvenjuleg saga var það sem spratt af komu þessa fólks í Fljótsdalinn. Elsta barn þeirra Hallgerðar og Arna, Guðný, var nitján ára er hún kom í Arnheiðarstaði. Hún var fríð sýnum, eins og hún átti kyn til. Þess naut séra Vigfus samt ekkí vegna Reis séra Vigfús ríðandi úr sæti sínu og fálmaði sig að predikun- arstólnum. blindu sinnar, þótt hann hafi getað gert sér í hugarlund að þar væri komin eft- irmynd móðurinnar, Hallgerðar hinnar fbgru, sem í æsku brosti við fóstra sín- um á Valþjófsstað. En annað var það sem ekki gat farið fram hjá séra Vig- fusi: Guðný Árnadóttir var gáfuð, skáldmælt og svo hraðkvæð að fáir stóðu henni á sporði. Hún hefur seinna verið nefnd Skáld -Guðný. Og hvort sem aðdragandinn hefur verið langur eða skammur, þá er skemmst af því að segja að séra Vigfus, steinblindur og kominn á níræðisaldur, einsetti sér að eiga Guðnýju. Engin vitneskja er til um það hvernig Guðnýju gast að þessari fyrir- ætlun, en vafalaust hefur hún kosið að hlíta forsjá foreldra sinna, en þau aftur viljað geðjast gamla prestinum. Hall- gerður Grímsdóttir var bróðurdóttir hans og hún átti honum fósturlaun að gjalda. Loks hefur svo þessi fjöl- skylda, sem barðist í bókkum, séð hylla undir trygga lífsaðstöðu, er þá var mest metið, þegar hjúskaparmál- unum yrði til lykta ráðið. í vonum var mikill arfúr, en leiðin að þeim auði

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.