Tíminn - 16.06.1990, Blaðsíða 8

Tíminn - 16.06.1990, Blaðsíða 8
8 .TíffTínn " Láugardágur,16. júní 1990 AÐ UTAN í Frakklandi, eins og annars staðar, fer nú fram heilmikil endur- skoðun á því sem gerðist þar í landi meðan á hernámi Þjóðverja stóð. Frakkar hafa borið sig borginmannlega og talið sér trú um að þeir hafi sýnt landi sínu og þjóð mikla trúmennsku og ekki látið glepjast af yfirráðum og yfirburðum Þjóðverja á sínum tíma. En við nánari athugun kemur í ljós að tiltölulega fáir Frakkar veittu hernámsliðinu viðnám og býsna margir gerðu sér far um að vin- gast við og hafa samvinnu við sigurvegarann. Um þessar mundir birtist í Der Spiegel greinaflokkur eftir franska sagnfræðinginn Henri Amouroux, sem hefur viðað að sér miklum heimildum um þessi ár og hvatt landa sína til að senda sér dagbækur, bréf og frásagnir sem þeim liggur á hjarta frá þessum tíma. Honum hefur orðið svo mikið ágengt í heimildaöfluninni að bindi ritverksins eru orðin átta í tveggja milljóna upplagi og áætl- ar höfundurinn að þau verði orðin 10 áður en lýkur. Meðal þess efnis sem fylgir greinaflokknum í Der Spiegel er fra- sögn af afstöðu hátískuheimsins í Paris á hernámsárunum og lát- um við hana fylgja. Voru „svörtu árin" í tískuheiminum svo ýkja svört? Síðari heimsstyrjöld og hernámsár Þjóðverja eru enn alltaf kðll- uð „svörtu árin" í annálum franska tískuheimsins. En þessi skil- greining er, eins og svo margt annað frá þessum árum, hrein þjóð- saga. I nýútkominni bók eftir frönsku konuna og þjóðfélagsfræð- inginn Dominique Veillon, „La mode sous l'Occupation", kemur skýrt fram að stóru tískukóngarnir komust mjög vel frá þessum árum. Á fyrstu mánuðum striðsins, áður en Þjóðverjar lögðu undir sig Paris, áttu fulltrúar glæsibragsins sín stefnumót í kjallara Hótel Ritz. Þangað flúðu þeir fögru og þeir auðugu þegar aðvörunar- flautur boðuðu komu óvinaflugvéla. Þar héngu rándýrir loðfeldir á veggjum, svefnpokarnir komu frá hinum dýrselda söðlasmið Hermés. Innan um öll herlegheitin spásséruðu hefðardömurnar í nýjasta fatnaðinum sínum, s.s. hinum eftirsótta þriskipta búningi frá Elsu Schiaparelli — síðbuxum, blússu og blágrænum regn- frakka, sem var fóðraður fjólubláu flóneli. Innan um mátti líka sjá Rauða kross búning með glæsilegri slá, saumaðan eftir máli fyrir tískumeðvitaða aðstoðarsfúlku hjá Jeanne Lanvin. Og margar gasgrimanna, sem skylda var að hafa hjá sér, voru fóðraðar með silkisatíni. Franska hátískan lifði góðu lífi á hernámsárunum Umþessar mundir er mikið um upprifjun áþví sem gerðist á stríðsárunum síðari og nægirþar að minna á íslensku sjónvarpsþættina sem sýndir hafa verið að undanförnu. Þó að umfimm áratugir séu liðnir síðan þessi ósköp áttu sér stað er greinilegt að margir eiga enn um sárt að binda og verða aldrei samir menn aftur. Sennilega eigaþeir erfiðast með að sætta sig við afleiðingar þessara ára sem sakaðir voru, réttilega eða ranglega, um einhvers konar samvinnu við erkifjandann, þýsku nasistana. Fórnarlömb þeirra aftur á móti komu út úr stríðshörmungunum meðpálmann i höndunum. Skylda tískukónganna að standa vörö um stöðu Parísar í tískuheiminum Strax í stríðsbyrjun bundust hátískukóngar Parisar samtökum sem kynntu af óþreytandi áhuga hagsmunamál sín. Þeirra eina baráttumál var að halda áfram að sauma dýra klæðnaði og sjá til þess að ekki einu einustu mínútu félli i gleymsku orðstír lúxusat- vinnugreinarinnar þeirra. Hátíska Parisar stóð nefhilega á hátindi 1939. Þá apaði allur heimur aðeins eina tískufyrirmynd, stílinn frá Paris. Nú urðu tískukóngarnir að horfast í augu við þá hættu að í striðsringulreiðinni yrðu þeir að láta í minni pokann fyrir ýmsum frávikum mismunandi þjóða. Reyndar þjáðust sumir tískukóng- arnir þegar af þeirri tilhugsun, að Bandarikjamenn kynnu að skapa sér eigin tísku, án þess að þar gætti Parisaráhrifa. Lucien Lelong tískukóngur brýndi sitt fólk og sagði að hvað sem það kostaði yrði það að verja franska hátísku með kjafti og klóm. Sá munaður sem í henni fælist væri ekki aðeins þjóðinni mikilvæg atvinnugrein heldur þjóðleg skylda að viðhalda stöðu Parísar í tískuheiminum. Með þvílíkri hvatningu gerðist Lelong forystu- maður í sveit frægra starfssystkina s.s. Jeanne Lanvin, Maggy Rouff, Elsa Schiaparelli og Marcel Rochas, en enn þann dag í dag fá nöfh þeirra fortíðardýrkendur til að þurrka hrifhingartárin úr augunum. Aðeins Coco Chanel hafði flutt sig suður á bóginn þeg- ar Þjóðverjar nálguðust París. Þannig efhdu hátískukóngarnir til sýningar á nýju hausttískunni eins og venjulega í gylltum sölum sínum rétt eftír að stríðið braust út i september 1939. Það voru bara hershöfðingjafrúmar á gull- stólunum i fremstu röð sem voru vottur þess að handan spegla- veggjanna væri striðsundirbúningur í fullum gangi. Þær prjónuðu úr dauflituðu ullargami hermannahúfur á meðan sýningarstúlk- urnar snerust fyrir framan þær í fatnaði sem gefin voru nöfn eins og„Leyfi" og, .Leyniþjónusta" og litimir voru kallaðir t.d. ,^vlagi- not blátt" og „flugvélagrátt". Og ekki vantaði viðskiptavinina í þrengingum stríðsáranna Varla hafði fyrr verið skrifað undir vopnahlé eftir ósigur Frakka 1940 en viðskiptavinirnir sneru aftur til Parísar eftir að hafa sleg- ist í för með öðrum flóttamönnum frá borginni á sínum tíma í lím- ósínunum sínum undir stjóm einkennisklæddra bílstjóra. Konum- ar mátuðu nú kjólana hjá Ninu Ricci, sem þær höfðu pantað áður en þær lögðu á flóttann. Ninu Ricci fannst þetta mjög hughreyst- andi. Og ekki vantaði dömumar tækifæri til að sýna nýju kjólana sína. Bókarhöfundur segir áfallið við ósigurinn ekki hafa orðið ríka fólkinu til trafala til lengdar. Tryggustu viðskiptavinir hátískuhúsanna komu úr röðum grei- fynjanna, prinsessanna og barónessanna. En Ieikkonur eins og Ar- letty og Mistinguett létu ekki heldur sitt eftir liggja. Kvikmynda- stjarnan Danielle Darrieux lét eitt sinn taka af sér mál fyrir 10 kjóla í einu. Síðar bættust í viðskiptavinahópinn vinkonur auð- ugra stríðsgróðamanna — Frakka sem áttu í ábatasömum við- skiptum við þýska hemámsliðið. Viðeigandi umgerð um klæðin fögru var t.d. tískuveitingahúsið Maxim's á rue Royal, veðreiðavellir, veitingahúsið Fouquet's á Champs Elysées, Grand Hótel í Cannes og Hotel du Parc í Vichy, þar sem voru sérlega áberandi gimsteinar og dýrir loðfeldir, að sögn bókarhöfundar. En á samkvæmalista hátískukvennanna var líka að finna móttök- ur, bókmenntakvöld og viðhafharveislur. Á einni slíkri, til styrkt- ar vetrardagskránni í Parísaróperunni, var tekið til þess hvað síði fjólublái flauelskjólHnn söngkonunnar Lucienne Boyer vakti mikla athygli. Dömurnar fylltu „þjóðræknis- skylduna" í hátískuf ötunum Dýru kjólamir fengu nefnilega ekki bara að njóta sín svolítið skömmustulega í laumi, heldur í skærri birtu ljóskastara. í dag- blöðunum birtust ekki aðeins myndir af fyrirsætum að sýna sköp- unarverk meistaranna, heldur líka af fínum frúm á frumsýningum klæddar sýnishomum hátískunnar. Dömumar voru hvattar til að „fylla þjóðræknisskyldu sína" og halda áfram að vera glæsilega klæddar. Þekktur dálkahöfundur skoraði á lesendur að „snúa bak- inu við hófsemistískunni". Auðvitað reyndu hátískukóngarnir að laga list sína að þörfum erfiðari lífsskilyrða. Þeir hönnuðu hagnýtar gráar draktir, víða frakka með hettum og ekki síst ftæga litla svarta kjólinn. Buxna- pils nutu mikilla vinsælda eftir að reiðhjól urðu hin almennu far- artæki. Hugmyndaauðgi tískuhönnuðanna fékk að leika lausum hala þegar hattar voru annars vegar og Parísardömurnar tóku opn- um örmum vöru sem var óskömmtuð. Hattarnir voru yfirfullir af blómvöndum, grænmetisbeðum, slaufum og andafjöðrum. Minnstu hattarnir voru sniðugastir og sagði einn aðdáenda þeirra að þeir gætu jafhvel líkst hreiðri kólibrifugla. Höfundur títtnefhdrar bókar, Dominique Veillon, hefur á undan- fömum árum rannsakað öll þau skjöl sem varða hátiskuheiminn á þessum áram en henni tókst ekki að finna minnstu merki um and- spymu í tískuandrúmsloftí Parísar. Þvert á móti. Hún segir að að- lögunarhæfhi tiskukónganna hafi í sumum tilfellum jaðrað við samvinnu við óvininn. Þá á hún fyrst og fremst við Jacques Fath sem var viðstaddur allar fransk-þýskar hátíðir ásamt Genevieve konu sinni en varð engu að síður mesta tískustjarna Frakklands, ásamt Dior, eftir striðið. Eftir frelsun Frakklands var þessum full- trúum rikidæmis hlíft við öllum refsiaðgerðum eins og áður.

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.