Tíminn - 07.07.1990, Blaðsíða 1

Tíminn - 07.07.1990, Blaðsíða 1
T 7.-8. JÚLÍ1990 rv-»'~-.'T o fornöldinni fastur Sennilega hafa fá þjóðskálda vorra veríð svo vel að nafnbótinni „heimsborgari" komin og Grímur Thomsen. Hann ólst upp menntaðist við góð efni og á löngum feríi í dönsku utanríkisþjónustunni átti hann samskipti við fleirí persónur af háum stigum, en sennilega nokkur af löndum hans á þeirrí tíð. Að þessu leyti minnir hann á ýmsa „aristókrata" í hópi skálda og andans manna annarra Evrópuþjóða t.d. Englendinga. Slíkur feríll hefur og sjálfsagt átt þátt í að hann þótti nokkuð hofmóðugur og ekki við al- þýðuskap, eftirað hann fluttist alkominn heim. Eins var kveðskapur hans ekki alltaf á færí óvalinna að skilja. En víst er um að heimsmaðurinn var öðrum glöggskyggnari á öríög þjóðar sinnar og rætur menningar hennar. Fáum hefur auðnast að endur- lífga dulmagnaðan anda heiðninnar í Ijóði sem honum. Hér verður nú stiklað á stóru um feríl hans, og erfrásögnin byggð á umfjöllun Magnúsar Jóns- sonar, dr. theol. tón :cc Atti að verða „eitthvað extra" Grímur Thomsen er fæddur að Bessastöðum á Álftanesi 15. maí 1820. Foreldrar hans voru Þorgrímur Tómasson, er kallaði sig Thomsen, gullsmiður, úrsmiður, bóndi og skólaráðsmaður, mikill búhyggju- maður, og kona hans, Ingibjörg Jóns- dóttir, gáfuð kona og metnaðarrík, systir Gríms amtmanns á Möðruvöll- um. Var á orði haft að hún hefði gifst af skynsemi frekar en ástum og ekki laust við, að arntrnannssysturinni þætti ekki fullkosta. Eftir 6 ára sam- búð fæddist þeim sjötta barnið, sonur er hlaut nafn móðurbróðurins, og hefur víst átt að hefja þennan legg ættarinnar svo að ekki stæði öðrum að baki. Ber allt uppeldi Gríms þessa skýrt vitni. Benedikt Gröndal segir í Dægradvöl um Grím: „Ég fann þá þegar, að hann átti að verða eitthvað extra — en fluggáfaður var Grímur." 17 ára stúdent Hann er látinn í kennslu til orðlagð- asta gáfumanns, séra Árna Helgason- ar, í stað þess að setja hann i skólann, sem var þarna við bæjarvegginn. Og þegar í ljós kemur að hann er gæddur óvenjulegum gáfum og tekur stúd- entspróf 17 ára, er hann sendur utan og og látinn hafa búnað allan og fjár- hag betri en tíðkaðist. Grimur á og sjálfur prýðilega vel heima í þessu hlutverki. Hann verður þegar á unga aldri öðrum ólíkur, umgengst aðra menn meira en títt var um íslenska stúdenta, hitnar ekki mjög af áhuga- málum þeirra, þó að þar væri þá óvenjulega mikil vakning, og eyðir fé meira en aðrir, án óhófs i nautnum, eyðir því að það að vera í þeim fé- lagsskap sem er í eðli sinu fjárfrekur. Hann er með heldri mönnum og sem- ur sig að þeirra háttum. Gullsmiður- inn á Bessastöðum sættir sig við þetta. Hann vildi sýna mági sínum á Möðruvöllum, hvort systir hans væri ekki fullvel gefin og kona hans kann því vel. Grímur stefhir hátt, þó að nokkuð væri annars á reiki um áttina. Doktor í Byron Nærri má geta að Grími var ætluð embættisbrautin upp til hæstu met- orða og átti hann því að nema lög. En frá því mun hann fljótt hafa horfið. Hann las bókmenntir og heimspeki af kappi. Fór hann og mjög snemma að bera við að yrkja, þó að hann færi hægt af stað. Fjórum árum eftir að Grimur kom til háskólans, 1841, svaraði hann verðlaunaspurningu um bókmenntir Frakka og hlaut önnur verðlaun. Var sú ritgerð síðar aukin og gefin út. Árið 1845 lauk Grimur meistaraprófi með ritgerð um Byron, er þótti svo veigamikið verk að hann hlaut fyrir hana doktorsnafhbót níu árum síðar. Þá fékk hann og styrk til utanfarar og fór víða, en dvaldist mest í París og London. Var ferða- styrkur hans óvenju hár, en entist Grimi þó ekki, og var Þorgrímur fað- ir hans enn að greiða skuldir hans. En JL Æ- il m VJBvmhW^ \ - Æ wm BJHV9 W^.^M ' ¦' - ¦ ¦ ¦'..'.' í..; '-'•.'^.••. •- ,í-: :J;;v;:V , ¦ |P"fl Stórbóndinn, skáldið og alþingismaðurínn á Bessastöðum, Grímur Thomsen. Sagt f rá Grími Thom- sen, hinum sérlundaða „artistókrat" í hópi ís- lenskra þjóðskálda hér gerðist það sem sjaldan skeður, Grímur launaði ofeldið og varð flest- um sínum samtíðarmönnum fremri að mennt allri. Hann lýkur fyrstur ís- lendinga prófi í samtímabókmennt- um og sýnir með ritgerðum sínum að hann er jafht heima í frönskum sem enskum bókmenntum. Hann var og vel lesinn í fornum fræðum, grískum og latneskum, og varð brátt einn kunnasti gagnrýnandi samtíðarbók- mennta skandinaviskra. Kunnugt er og að hann mat H.C. Andersen að verðleikum er um hann var deilt, þó að ofsagt sé að hann hafi kennt Dön- um að meta ævintýraskáldið mikla. Hann var einnig vel heima i fornum ljóðum norrænum og sótti þangað mikið. Og svo vel kunni hanna að meta samtíðarljóð íslensk að eitt af fyrri kvæðum hans er snilldarkvæðið um Jónas Hallgrímsson, „listaskáldið góða", sem hann svo nefnir, og ekki hefir síðan niður fallið. Sýnir það og náin tengsl við Fjölnismenn, að hann yrkir eftir þrjá þeirra. Kynlegt og óvenju- legt um íslending En nú hefst nýr þáttur í æviferli Gríms. Foreldrar hans hafa sjálfsagt glaðst yfir frægð hans og gengi, en vafalaust hafa þau ætlað honum ann- að en bókmenntafrægð eina. Og sjálfur fer Grímur nú að finna fyrir þvi að hann þarf eitthvað meira. Hann vill sækja á brattann á veraldar vísu. Hefðu honum sennilega opnast dyr til frama hér heima, en hann var nú orðinn svo mikill heimsborgari og svo hagvanur innan um heldri menn ytra og svo ólíkur samlöndum sínum að hann réðst í það að brjóta sér braut í Danmörku. Bar þá svo við að frels- ishreyfingar miklar gengu um löndin og meðal annars Danmörku. Notaði hann þennan byr til þess að sigla inn i utanríkisráðuneytið danska. Starf- aði hann við sendisveitir Dana í Belgíu og Englandi. Varð „kansel- listi" í ráðuneytinu 1848, fulltrúi 1856 og skrifstofustjóri 1859. Um- gekkst hann nú ráðherra og háaðal og sjálfan konung og hirð hans, en heið- ursmerki hlóðust á hann og nafhbæt- ur. Þótti þetta allt saman kynlegt og næsta óvenjulegt um íslending. Þor- grímur faðir hans lifði það að sjá þennan dýra son sinn setjast í virðu- legt embætti (hann dó 1849), og móðir hans, sem vafalaust hefur unn- að honum heitast allra og viljað metnað hans mestan, sá hann á hraðri leið upp í æðstu valdastöður. Hún dó 1865, áður en hin nýju veðraskipti urðu er sópuðu Grími út af þessari braut og inn á síðasta áfangann af ævi hans, bóndastöðuna á Bessastöðum. Ekki verður með vissu sagt hvernig Grími sjálfum gast að þessu töfra- spili. Ýms ljón hafa verið á frama- vegi hans. Hann var, þrátt fyrir yfir- burði á mörgum sviðum, útlendingur og rótlaus í Danmörku. Og þó að var- lega megi álykta af ummælum hans í kvæðum, þar sem beiskju kennir út af þvi sem orðið var, má þó ætla að þetta glæsilíf hafi ekki svalað öllum þorsta hans. Þrátt fyrir góð embætti hafði hann ekki efhi á að kvænast og koma fram með þeirri rausn sem hann vildi og stöðu hans hæfði nema taka sér konu til fjár, og úr því varð ekki. Tíðar ferðir hans til íslands sýna hvar hugurinn bjó, en um þriggja áratuga skeið, sem hann bjó síðar á íslandi, fór hann aldrei utan. Er þetta næsta íhugunarvert og bend-

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.