Tíminn - 02.08.1990, Blaðsíða 8

Tíminn - 02.08.1990, Blaðsíða 8
8 Tíminn Fimmtudagur 2. ágúst 1990 AÐ UTAN Sovéskir hermenn halda heim á leið frá Ungverjalandi: Hirða það sem er nýtilegt og krefjast skaðabóta fyrir hitt Sovésku hermennirnir eru nú sem óðast að yfirgefa Ungverjaland og skilja eftir sig merki eyðileggingarinnar. Þeir rffa niður allt sem nýtilegt er og taka með sér, og krefjast að auki 2,5 milljarða rúblna fýrir byggingar og samgöngu- og fjarskiptakerfi sem þeir skilja eftír sig en engin þörf erfýrir. Yfirvöld í Kreml og Búdapest eru komin f hár saman yfir greiðslu fyrir skaðann. Frá þessum samskiptum segir í Spiegel fyrir skemmstu. Rússnesku ungliðasveitirnar við Mosonmagyarovar, rétt við austur- rísku landamærin, þurftu aldrei að berjast hetjubaráttu fyrir fólk og föð- urland. Samt sem áður líta herbúð- irnar þeirra nú út eins og þar hefðu harðir bardagar geisað. Gapandi gluggar, þar sem m.a.s. karmarnir eru ekki lengur til, góna út á vegi og æfingarvelli þar sem úir og grúir af brotajárni og steinrústum. A hertækjageymslum hanga hurðir skakkar á lömunum. Á stöku stað minna útmáð einkenn- isorð með kýrilsku letri enn á fyrr- verandi íbúa, sem hafa yfirgeflð fyrr- um híbýli sín í rústum eftir niðurrif. Viðurstyggð eyðileggingarinnar blasir alls staðaryið þar sem sovéska herliðið yfirgefur nú bækistöðvar sinar í Ungverjalandi. „Ef þið eruð að leita að Rússum, skuluð þið einfaldlega fylgja reyk- skýjunum," er ráðleggíng þeirra sem fylgjast með. Hvar sem sovéskar hér- deildir búa sig uridír.að háfa.sig á brott, brenna þær allt það sefri þær geta ekki eða vilja elcki hafa með- ferðis, s.s. gamla olíu, bíldekk og plastdót. Iðulega logar eldur í þess- um ruslahrúgumyikum saman. Brottflutningur rúss- neskra eigna þess viröi aö losna viö herliðið Múrsteinshús hafa verið tekin niður stein fyrir stein, allt níður að undir- stöðum, og steinunum hlaðið á fleka til brottfiutnings. Hermenn hafa tekið niður steypu- fleka úr mannhæðarháum múrum, jafhvel grafið upp stuðningsgrind- umar og búið allt undir brottflutning. I bækistöðinni í Debrecen reyndu þeir m.a.s. að taka upp margra tonna þunga steypubútana úr lendingar- brautinni og hótuðu, þegar það tókst ekki, að sprengja herstöðina þar i loft upp ef ungversk yfirvöld greiddu ekki fyrir hana. Ungverjar segja Rússana taka allt með sér sem ekki er múr- eða naglfast, en þeir segja það þess virði til að losna við sovéska herliðið. Yfirvöldum í Búdapest finnst líka brottfluhiingur allra færanlegra eigna réttmætur. Fyrir 30. júní 1991 eiga „Sovétríkin að hafa flutt brott ftá Ungverjalandi hersveitir sínar og vopn, þ.m.t. hemaðartækni, allan stríðsbúnað, birgðir og persónulegar eignir, frá kjallara upp í þak". Með þessum orðum umskrifar Antal Ann- us yfirhershöfðingi, stjómarsendi- fulltrúí sem hefur eftirlit með brott- flutningi sovésku hersveitanna og einnig ráðuneytisstjóri í vamarmála- ráðuneytinu, í samkomulagi sem undirritað var 10. mars sl. i Moskvu. 90% hersveitanna eiga að vera farin í febrúarlok 1991 70% hersveitanna eiga að hafa yfir- gefið Ungverjaland í árslok 1990 og 90% í lok febrúar 1991. Þar er um að ræða 50.000 hermenn, þar í viðbót jafnmarga fjölskyldumeðlimi og óbreytta starfsmenn. 27.000 skrið- drekar, flutningatæki og hemaðar- tæki verða að komast til síns heima í Sovétríkjunum, og auk þess 560.000 tonn af ýmsu efhi. Flutninga- og hleðsluáætlanir fyrir allt í allt 1769 jámbrautarlestir, hver um sig með marga tugi vagna, eru gerðar í smáatriðum. Eins og er gengur allt nákvæmlega skv. áætlun, að sögn yfirhershöfðingjans. Hann bætir reyndar við orðinu „enn", sem sýnir að hann hefur áhyggjur af töf- um sem kunna að verða á þessu risa- stóra verkefhi. Ungverjar fylgjast gaumgæfilega með hverju skrefi Sovétmanna. mm ImM v3v ¦£ Sovésku hermennimir rífa niður og flytja brott með sér það sem nýti- legt er. Hitt skilja þeir eftir og er heldur ókræsilegt um að litast í yfir- gefnum herbúðum þeirra. Ráðuneytisstjórinn og yfirhershöfð- inginn dregur fram tölvuútskrift úr skjalabunkanum sínum og les upp talnaraðir: í morgun kl. átta höfðu 236 lestir farið úr landinu. í augna- blikinu er verið að umhlaða tvær lestir við landamæri Ungverjalands og Sovétríkjanna, fimrn flutninga- lestir eru þessa stundina á leiðinni austur um Ungverjaland, þrjár lestir verða hlaðnar í dag. Sérhver hermaður, sérhver vagn, sérhver skriðdreki er talinn. „Við viljum jú ekki að eitthvað týnist," er skýring hershöfðingjans á smá- smugulegu eftirlitinu. Líka er til- kynnt um alla flutninga frá Sovétríkj- unum til Ungverjalands. Tortryggni herðir eftirlit Vestrænir stjórnarerindrekar urðu að róa fokvond ungversk heryfirvöld þegar eftirlitsmenn rikisjámbraut- anna skýrðu frá því í vor að Sovét- menn flyttu nýja hermenn til lands- ins. „Það er bara reglubundin afleys- ing þeirra sem gegna herskyldu," skýrði herfulltrúi frá Nató út fyrir ungverskum hershöfðingja. „Hver ætti annars að koma öllu draslinu út úr landinu, ef þeir fengju ekki nýja menn í stað þeirra sem fara?" Alls staðar ríkir tortryggni. Mesta deilan er nú í uppsiglingu. Sovét- menn krefjast a.m.k. 2,5 milljarða rúblna fyrir öll þau verðmæti sem þeir telja sig skilja eftir í Ungverja- landi. Nýlega afhentu Sovétmenn Ung- verjum 16 af alls 6000 hemaðar- mannvirkjum, sem jafhvel Annus þykir ógnarhá tala. Yfirvöld i Búda- pest hafa engan veginn yfirsýn yfir fasteignir sem Sovétmenn hafa hag- nýtt, þar sem „við höfum hingað til ekkert notað okkur fullveldi okkar", segir ráðuneytisstjórinn og harmar áratugalangt aðgerðaleysi kommún- istastjómarinnar. Þess vegna er það að honum virðist engin önnur leið fær en að búa til lokauppgjör um hve mikið hver þarf Á flóamörkuöum í Búdapest er mikið úrval einkennishúfa og annars búnaðar sovéskra her- manna. M.a.s. eru þar til sölu vopn úr vopnabúri sovéska hersins. Hermennirnir búa sig undir léleg lífskjör heima fyrír eft- ir bestu getu. að borga hverjum. Annus segir: „Við viljum gera það sem rétt er og ekki fara fram á neitt óréttmætt." Til þessa hafa yfirvöld i Moskvu hreinlega vísað öllum óskum Ung- verja frá. í júnílok hótaði m.a.s. Mat- wej Burlakow yfirofursti því að stöðva brottflutninginn ef Ungverjar borguðu ekki tafarlaust. „Samkomu- lag er yfirleitt ekki í sjónmáli," segir Annus um þvermóðsku Rússa. Hvert var ástand lands og eigna 1957? I neyð sinni hafa Ungverjar nú aug- lýst í dagblöðum eftir nýtingarsamn- ingi frá 1957, í því skyni að geta gert sér grein fyrir því í hvaða ástandi sumar fasteignimar voru þá. Flestar umræddar fasteignir voru þó á sínum tíma einfaldlega teknar eignamámi. Síðar skuldbundu Sovétmenn sig aft- ur og aftur til að halda byggingum vel við. Það er þetta loforð sem yfir- völd í Búdapest setja nú traust sitt á. Svo mikið er vist að skaðinn er stór- kostlegur, jafhvel skv. þeim hógværa mælikvaða sem gestgjafalandið leggur: Það vill einungis meta ástand innrértinga bygginganna miðað við það sem ungverski herinn býr við. En samanburðurinn getur ekki orðið annað en ákaflega óhagstæður Moskvumönnum. Ástand bygginganna í herbúðum ungverska hersins í Retsag er lýta- laust, engin sprungin gluggarúða, enginn fuinn gluggakarmur eða göt- ótt hurð. Tæknisvæðið er pússað og snyrtilegt og enginn olíupollur, sem getur mengað grunnvatnið. Alger andstæða er nærliggjandi svæði sovéska hersins. Sambýlishús liðsforingjanna eru talsvert nýrri en þau í Retsag, en hafa látið á sjá og eru í niðurníðslu. Á margsprungnar rúð- umar i rispuðum gluggakörmum hefur verið límdur blaðapappír í stað gluggatjalda. Veggimir bera víðast hvar merki leka. Hermennirnir í ókunnuglegu umhverfi og menningu Ekki er búist við að þær eignir sem skilað verður síðar verði í viðlíka slæmu ástandi og þær sem nú hafa aftur komist í hendur heimamanna. Nú er verið að hreinsa og mála byggingar, fullvissa sovéskir full- trúar Ungverja um. í reyndinni eru sumar viðgerðimar verri en engar. T.d. eru forhliðar fal- legu, gömlu búgarðabygginganna í herbúðunum í Komarom horfhar undir þykka kalkhúð, sem rúss- nesku hermönnunum hefur tekist að klína yfir allt, þ.m.t. dyr og glugga. Ekki er það eingöngu gamansemi aðkomumannanna sem ræður slæmu ástandi margra bygginga. Það voru einfaldlega gerðar of miklar kröfur til hermannanna, sem oft og tíðum voru komnir frá af- skekktum sovétlýðveldum í Asíu í algerlega framandi umhverfi og menningu. I landi sem þeir vissu ekkert um nema nafhið gátu þeir ekki fundið sig heima né álitið sig bera ábyrgð á neinu. Oft má sjá þá þegar þeir gefa til kynna með handapati að þeir séu villtir og viti ekki einu sinni nafhið á staðnum sem þeir búa á, og þaðan af síður að þeir geti skrifað það. Jafnvel fábreytt og niðurnídd húsakynni sovéska hersins i Ung- verjalandi eru í mörgum tilfellum margfalt þægilegri og íburðarmeiri en þeir geta látíð sig dreyma um að búa við í blásnauðum heimkynnum sínum. Brottflutningurinn frá Ung- verjalandi er í þeirra augum brott- rekstur frá paradís. Og þeir vilja taka með sér það sem nýtilegt er. Hermennimir klifra yfir múrana umhverfis herbúðimar með hluta af einkennisbúningum og vopnabúnaði til að „selja fyrir rúbl- ur". Ekki vilja þeir ganga um hliðin með þennan feng sinn. Á svarta markaðnum er jafhvel að finna vopn úr vopnabúri sovéska hersins. Liðsforingjarnir taka þátt í ólöglegum viðskiptum. Heilu vöru- bílahlössin af áfengi rata leið sína í einkaveislur. Einn hersveitarforingi seldi jafhyel glænýja foringjabílinn sinn með fullkomnum sendistöðv- arbúnaði. „Það sem við höfum ekki þörf fyrir borgum viöekki" Það er líka deilt um nýjar bygg- ingar, sem rússnesku hermennimir hafa reist án þess að skeyta um byggingarreglur á staðnum. Það eru fyrst og fremst þessar bygging- ar sem Sovétmenn taka nú niður, eftir að lögfræðingar ungversku stjómarinnar hafa hótað þvi að skv. ungverskum lögum gæti Moskva orðið að bera kostnaðinn af því að koma svæðinu í upprunalegt horf. Ósnortin gefa ungversk yfirvöld Sovétmönnum m.a.s. tveggja kosta völ, að rífa niður sjálf tilskipuð hemaðarmannvirki, eins og hin fjölmörgu niðurgröfhu flugvéla- skýli á herflugvöllum, sem Moskva vildi selja dýrum dómum, eða að afhenda Ungverjum þau gegn gjaldi fyrir niðurrifið. Ungverja- land vill afvopnast og hefur enga þörf fyrir hernaðaruppbyggingu lengur. „Og það sem við höfum ekki þörf fyrir borgum við ekki," er stutt og laggott svar vamarmála- ráðuneytisins.

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.