Tíminn - 18.08.1990, Blaðsíða 6

Tíminn - 18.08.1990, Blaðsíða 6
Tíminn 6 Laugardagur 18. ágúst 1990 Tíixiinn MALSVARI FRJALSLYNDIS, SAMVINNU OG FELAGSHYGGJU Útgefandi: Framsóknarflokkurinn og Framsóknarfélögin í Reykjavlk Framkvæmdastjóri: Ritstjórar: Aðstoðarritstjóri: Fréttastjórar: Kristinn Finnbogason Indriði G. Þorsteinsson ábm. Ingvar Glslason Oddur Ólafsson Birgir Guðmundsson Stefán Ásgrímsson Auglýsingastjóri: Steingrlmur Glslason SkrifstofurLyngháls9,110 Reykjavík. Síml: 686300. Auglýslngasíml: 680001. Kvöldsíman Askrift og dreifing 686300, ritstjórn, fréttastjórar 686306, Iþróttir 686332, tæknideild 686387. Setning og umbrot: Tæknideild Tlmans. Prentun: Oddi h.f. Mánaðaráskrift kr. 1000,-, verð I lausasölu kr. 90,- og kr. 110,- um helgar. Grunnverð auglýsinga kr. 660,- pr. dálksentimetri Póstfax: 68-76-91 Þjóöarsátt Verðlagsstjóri lét svo um mælt á blaðamanna- fundi í vikunni að verðbólguhugsunarháttur ís- lendinga sé á undanhaldi. Formaður Bandalags starfsmanna ríkis og bæja, Ögmundur Jónasson, staðfestir það í viðtali við Þjóðviljann, að launafólk gerir sér grein fyrir að minnkun verðbólgu, þ.e.a.s. eðlilegt verðlag og viðráðanleg verðlagsþróun, er raunveruleg kjara- bót, sem leggur grundvöll að því að hægt sé að tryggja til frambúðar kaupmátt launa. Ögmundur Jónasson kallar þetta „skynsamlega kjarabaráttu" og varar við því að menn gerist svo uppnumdir af „formi" að þeir komist aldrei að því að skoða „inn- takið". Með þeim orðum beinir hann sýnilega spjótum að þeim, sem hafnað hafa þjóðarsátt um samstiga þróun efnahags- og kjaramála og bera fyrir sig formrök fremur en efnis, gera kjarabaráttu að lagaþrætum umfram það sem þörf er á fyrir rétt- lætis sakir. Þjóðarsátt um efnahags- og kjaramál byggist á víðtæku samkomulagi valda- og áhrifaafla þjóðfé- lagsins. Eins og upphaf samkomulagsins verður rakið til sameiginlegs skilnings þjóðfélagsaflanna á nauðsyn efnahagslegrar jafnvægisstefnu, stendur og fellur árangur hennar með því að öll þessi valda- og áhrifaöfl standi saman um framkvæmd hennar. Engum blöðum er um það að fletta að þau víð- tæku samtök launþega sem standa að þjóðarsátt- inni, hafa staðið vel við sinn hlut. Ríkisvaldið hef- ur gætt síns hlutar, þ. á m. á þann hátt sem valdið hefur deilum og ásökunum um að hafa beitt of ströngum valdboðum eins og þeim sem felast í bráðabirgðalögum um efnahagsmál frá 3. þ.m. Ríkisvaldið hefur einnig sýnt vilja sinn í verki með því að Verðlagsstofnun sé virk í að fylgjast með verðlagshækkunum og að haldnar séu reglur um verðbreytingar á vörum og þjónustu. Launþega- hreyfingin hefur komið myndarlega til liðs við verðlagsyfirvöld með því að fylgjast af sjálfsdáð- um með verðlagsþróun og hvatt launþega og neyt- endur til þess að vera á varðbergi fyrir sitt leyti. Allt hefur þetta borið þann árangur sem verðlags- stjóri hefur orð á að verðbólguhugsunarháttur hér á landi sé á undanhaldi. Verðlagsyfirvöld hafa skýrt frá því að þau muni herða aðgerðir sínar til þess að milliliðastéttin í landinu framfylgi settum reglum um verðlag og verðmerkingar. Þótt vert sé að veita því athygli að almennt hefur verðlagsþróunin verið hagstæð síð- ustu mánuði, sem bendir til þess að aðilar á þjón- ustu- og viðskiptasviði gæti skyldu sinnar sam- kvæmt þjóðarsátt, eru til undantekningar sem hafa verður gætur á. Opinbert verðlagseftirlit er nauð- synlegt og því betur sem það er rækt því fremur getur almenningur treyst störfum Verðlagsstofn- unar. Grundvöllur þjóðarsáttarinnar má ekki bresta. s 'TRIÐIÐ við Persaflóa er fyrirferðarmesta fréttaefhi fjöl- miðla heimsins um þessar mund- ir. Alþjóðlegar fréttastofhanir éins og Reuterfréttastofan, sem íslensku blöðin styðjast mest við, senda daglega út faðmslengdir af fréttaskeytum og skýringum at- burða á styrjaldarástandi þessa heimshluta, svo að ekki skortir efhi til að moða úr og bera fyrir blaðalesendur hér sem annars staðar í veröldinni þar sem Reut- ersfréttir eru aðaluppspretta vitn- eskju um gang mála í heiminum. Síst er ástæða til að efast um sannleiksgildi þessara frétta, því að vafalaust er að alþjóðlegu fréttastofurnar vanda til fréfta- flurnings af stóratburðum eins og þeim er unnt. Blöð og aðrir fjöl- miðlar geta því með góðri sam- visku og sæmilegri dómgreind nýtt sér þá námu sem frértasend- ingar Reuters og annarra alþjóða- fréttastofa eru. Hins vegar duga þess háttar daglegar fréttir, sem auk þess hættir til að verða að sí- bylju, ekki til þess að kynnast ná- ið heildarumgerð hvað þá bak- sviði atburða í fjarlægum heims- hlutum, þótt afburðarás frá ein- hverju tilteknu tímamarki sýnist skýr og augljós. Þetta hefur kom- ið vel fram í þeim átökum sem hófust með innrás íraka í Kúvæt. Umfjöllun þeirra stjórnmála- manna sem mest ber á í hinum vestræna heimi, pólitískum for- ingjum iðnveldanna, er öll á þá leið að gera sem mest úr þeim sérstaka viðburði þegar írak lagði Kúvæt undir sig á einum sólar- hring og telja síðan dagana frá þeim ákveðna degi og rekja at- burðarás þeirra. Síst er ástæða til að gera lítið úr innlimun Iraka á Kúvæt eða hættunni af því að ír- aksher ráðist inn í Saudi-Arabíu og önnur nálæg lönd. Þvert á móti hlýtur það að vekja ógn og áhyggjur um þróun heimsmála ef styrjaldarástandið versnar og stríðsátök breiðast meira út. Saddam einangraður Ekkert vafamál er um upptök þess stríðsástands sem nú hefur skapast við Persaflóa. Þau eru bundin við innrás Iraka í smá- furstadæmið Kúvæt og líkurnar fyrir því að þeir réðust einnig inn í Saudi-Arabíu, sem er víðlent land og ekki jafnauðsigrað og hið fyrrnefhda smáríki, þótt liðsmun- ur herja sé mikill. Þrátt fyrir þau sannindi, að írak er skuldum vaf- ið og nánast á gjaldþrotsbarmi eftir átta ára styrjöld við íran, er hitt jafhvíst að Irakar ráða yfir öflugum herstyrk. Þeir hafa bol- magn til þess, ef þeir eru látnir óáreittir um herfarir, að leggja fleiri lönd undir veldi sitt en eitt smáríki. Þeim hlýtur því að koma það allra verst ef stórveldin sam- einast um að hindra stríðsrekstur þeirra eins og nú er komið á dag- inn. írökum gat ekki komið á óvart að Bandaríkjamenn létu til sín taka ef þeir reyndu að gera að veruleika þá stórveldisdrauma, sem einvaldsherra landsins, Saddam Hussein, hefur lengi alið með sér. írökum mátti einnig vera það ljóst að fleiri stórveldi yrðu til þess að fylgja fordæmi Banda- ríkjamanna og raunar allur hinn vestræni heimur, enda hefur það komið á daginn. Hins vegar gat Saddam Hussein að einhverju leyti lifað í von um að Sovétríkin hefðu sig lítið í frammi, sem þó hefur ekki orðið reyndin, því að þau taka þátt í að fordæma hernaðarstefhu hans og stöðva viðskipti við írak. Þar er um stefhubreytingu að ræða, því að Sovétríkin hafa verið öflugir pólitískir bandamenn íraka og stuðlað að uppbyggingu Iraks- hers. Þegar svo bætist við, að mörg Arabaríkja hafa snúist leynt og ljóst gegn írökum má sýnt vera að hringurinn þrengist um þá og rekur þá út í einangrun sem þeir geta varla staðist til lengdar. Þannig hefur verið þjarmað að Irökum með beinum hernaðarleg- um viðbúnaði og viðtæku við- skiptabanni, sem verkar eins og stríðsaðgerð sem það líka er. En hafi Saddam Hussein gert sér rangar hugmyndir um viðbrögð heimsins gagnvart hernaðarbrölti sínu er ástæða til að minnast þess að á þeim árum sem hann átti í stríði við Irana naut hann marg- háttaðs stuðnings þeirra sem nú hafa snúist gegn honum. Hin risa- vaxna hernaðaruppbygging í Irak gat ekki orðið nema fyrir það að Irökum bárust vopn og herbúnað- ur víða að, ekki síst frá Sovét- mönnum og Frökkum, og honum tókst að útvega peningalán í stór- um mæli frá vestrænum þjóðum, að ekki sé minnst á hin auðugu olíuríki Araba. Þar á meðal veitti Kúvæt honum 15 milljarða doll- ara vaxtalaust lán til þess að standa undir kostnaði við herbún- að og styrjaldarrekstur. Þótt öll þessi aðstoð vestrænna ríkja og Arabalanda kæmi írökum vel meðan á íransstríðinu stóð, kom að skuldadögum. Olíuframleiðsla íraka stóð ekki undir þessum skuldum. Þess vegna tóku þeir að krefjast þess af öðrum olíufram- leiðsluríkjum að olíuverð yrði stórhækkað og gerðu sig líklega til þess að knýja það fram með góðu eða illu. Þess vegna létu þeir til skarar skríða gegn ná- grannalandinu Kúvæt, sem þeir auk þess töldu sig hafa ástæðu til að gera upp sakir við vegna óljósra landamæra og umdeilan- legra olíulinda á landamærum ríkjanna. Bandarískt-breskt _______olíustríð______ Með því að rekja þræði hins nýja Persaflóastríðs á sem einfaldast- an hátt frá því ,að írakar gerðu innrás í Kúvæt fyrir hálfum mán- uði má atburðarásin teljast auð- skilin, þ. á m. íhlutun Bandaríkja- manna og annarra vesturvelda. Aftur á móti er yfirsýn um bak- svið þessara atburða miklu flókn- ari og segir ekki nema hálfa sögu af ástandi mála í Miðausturlönd- um í heild. Þetta heimssvæði er suðupottur ófriðarástands, sem á sér margbrotnar ástæÓur, þar sem heimaþjóðirnar einar valda ekki öllu, heldur hafa blandast í þær sakir utanaðkomandi áhrif og af- skipti stórvelda og iðnrikja með ýmsum hætti, pólitískt, hernaðar- lega og sögulega. Saddam Hus- sein hefur ekki verið einn um að standa í styrjöldum á liðnum ár- um og áratugum. Ekki hefur ísra- el farið með neinum friði né Ar- abaríkin gagnvart ísrael, því að þar í milli hefur ríkt stríðsástand í meira en 40 ár og reyndar miklu lengur. Líbanon hefur verið þjak- að af borgarastyrjöld og innrás- um í hálfan annan áratug án þess að á því sjáist nokkur lausn. Afg- anistan telst einnig til þessa heimshluta og hefur logað í borg- arastyrjöldum og fyrir tilverknað innrásar Sovétmanna í landið. Þótt hernaði þeirra sé lokið ríkir enginn friður í því landi. Yfir- standandi Persaflóastríð er því ekki á neinn hátt upphaf ófriðar í þessum heimshluta, það er í raun- inni ekki annað en viðbót við það sem er og hefur verið. Að vísu má finna Persaflóastríðinu sínar sér- ástæður, enginn vafi er á að þær snerta hagsmuni vestræns heims með sérstökum hætti. Þess vegna verður þetta stríð allt meira í munni en ástæða hefur þótt til um aðrar styrjaldir og stríðsástand á þessum slóðum. Persaflóastríðið er í raun og veru bandarískt og breskt olíustríð. Þess vegna er það fréttnæmt. r Ofriður um allan heim Miklu víðar um heim verður það fyrir að mannskæðar styrj- aldir séu viðvarandi með öllum sínum hörmungum, ekki síst í Afríkulöndum, einnig í Róm- önsku Ameríku. Þess háttar stríð eru ekki mikið i fréttum. Okkur er svo gjarnt til að telja það frið- artíma þegar ekki er ófriður í Evr- ópu, að menn vita varla af því hvernig friðarmálum er komið annars staðar á heimsbyggðinni. Þaðan af síður gera menn sér grein fyrir stjóraarháttum og mannréttindaástandi í fjarlægum heimsálfum, þar sem ógnarstjórn og einræði ríkir og ekkert lát er á. Þó eru til um þetta greinargóðar upplýsingar frá Amnesty Interna- tional — Alþjóðasamtökum um sakaruppgjöf og mannréttindi. Samtökin gefa út árlega skýrslu um ástand mannréttindamála í heiminum og þræða að segja má þau ríki sem eiga aðild að Sam- einuðu þjóðunum. Skýrslur Amnestysamtakanna eru fróðlegar á fleiri en einn veg. Þær geyma ekki eingöngu kerfis- bundið staðreyndatal um mann- réttindi í stafrófsröð eftir heiti þeirra ríkja sem ástæða hefur þótt til að nefna í sambandi við mann- réttindabrot og meðferð pólit- ískra fanga. Þar sem hér er um að ræða ríki sem eiga aðild að Sam- einuðu þjóðunum virðast 9 af hverjum 10 þessara ríkja gerast sek um meiri eða minni brot á mannréttindum samkvæmt stöðl- um Amnestysamtakanna. Að ein- hverju leyti kunna þessir staðlar að vera strangari en ýmsir telja réttmætt, en í höfuðatriðum eru

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.