Tíminn - 01.09.1990, Blaðsíða 8

Tíminn - 01.09.1990, Blaðsíða 8
8 Tíminn Laugardagur 1. september 1990 [Í!>A ¦¦ : -. ¦ ¦ :•"¦¦¦. ' '¦ ' : . ; : :!.'V Steingrímur J. um deilu sína við Jón B.: Ekki alvarleg tíðindi Gustur hefur leikið um Steingrím J. Sigfússon landbúnaðar- og samgönguráðherra um nokkurt skeið. Er það einkum vegna orðahnippinga hans og Jóns Baldvins í fjölmiðlum. Þær orðahnippingar hafa helst orðið út af drögum að nýjum búvörusamningi, sem boða m. a. róttækar breytingar í kindakjötsframleiðslu. Þau hafa mikið verið til umræðu í vikunni og voru eitt helsta viðfangsefnið á aðalfundi Stéttar- sambands bænda sem lauk á Reykjum í Hrútafirði í gær. Steingrímur er í helgarviðtali Tímans að þessu sinni, til að ræða þessi mál og fleiri. - Deila ykkar Jóns Baldvins hefur vakið athygli og margir átta sig ekki á hvern hátt ber að rúlka hana. Menn geta að sjálfsögðu leikið sér að því að túlka þetta út og suður. Staðreyndin er sú, að hér hefur komið til ákveðinna orða- hnippinga í nokkrum málum, sem fyrir til- viljun ber upp á sama tíma. Ef hvert mál fyrir sig hefði komið upp einangrað og með lengra millibili, þá er ég ekki viss um að menn hefðu tekið mikið eftir því þó við Jón Baldvin værum eitthvað ósammála. Það er ekkert sérstakt samhengi þarna á milli enda eru þetta óskyld mál. Ég held að við séum báðir menn til að taka málefha- lega afstöðu til hlutanna og af því ráðast málalyktir. Ég held að þama séu ekki nein alvarleg tíðindi á ferðinni. En vissulega er þarna um að ræða mikilsverð hagsmuna- mál og um slík mál geta orðið meiri átök heldur en smámál. Samningur Jóns B. kom á óvart - Er andstaða ykkar við samning utanrík- isráðherra við eigendur Islenska Aðalverk- taka aðeins „búvöruútbrot", eins og kom fram hjá Jóni Baldvin í DV á fimmtudag? Nei, mér finnst það nú skætingslegt hjá Jóni, ástæðulaust og út í hött að gera slíku skóna, enda verið að tefla saman alls óskyldum málum. Viðbrögð okkar við þessum samningi mótuðust einfaldlega af því, að málið komst ekki á dagskrá ríkis- stjórnarinnar fyrr en hálfum mánuði eftir að utanríkisráðherra undirritaði samning- inn, án þess að við óbreyttir ráðherrar hefðum hugmynd um að slíkt væri á dag- skrá. Hinir stjómarflokkamir áttu enga að- ild að þessum viðræðum og þess vegna kom niðurstaðan fullkomlega á óvart. Við biðum hins vegar með yfiriýsingar um málið, og biðum einnig eftir að það kæmist á dagskrá ríkisstjórnarinnar. Þá kom til snarpra orðaskipta um málið og vinnu- brögðin, þar sem meðal annars fjármála- ráðherra benti á hvort ekki hafi verið ástæða til að fjármálaráðuneytið ætti aðild að samningagerðinni frekar en t.a.m. for- maður fjárveitinganefhdar - sem einnig er í Alþýðuflokknum. í málefhisamingi þessarar samsteypu- stjómar ólíkra flokka, var sérstaklega kveðið á um þessa hluti. Málið var því við- kvæmara en ella; að ráðherra eins flokks- ins ásamt flokksbræðrum sínum í lokuðum hópi leiða þetta mál til lykta. Þessi sami ráðherra hafði uppi býsna sver ummæli um vinnubrögð mín við búvörusamninginn. Ég gat þar af leiðandi auðvitað ekki annað en bent á að hann taldi sig þess umkominn, að vanda um við mig fyrir m.a. skort á samráði, sem er að vísu úr lausu lofti grip- ið eins og ég hef gert ítarlega grein fyrir. Einnig gagnrýndum við efhislega niður- stöðu samningsins, en í stjórnarsártmála var gert ráð fyrir að öll þessi mál yrðu tek- in til endurskoðunar á kjörtímabilinu. Ég hef alla tið verið þeirrar skoðunar, að það bæri með einum eða öðrum hætti að draga hagnaðinn af þessari starfsemi inn í at- vinnuuppbyggingu á Suðumesjum, nýta hann til að mæta yfirvofandi samdrætti í framkvæmdum hersins og undirbúa brott- for hans. Við hefðum gjarnan viljað taka þátt í umræðu og skoðun á því, hvort sú niðurstaða sem fékkst var endilega sú besta sem hægt var að fá. Koma t.d. aðrar leiðir til greina, til þess m.a. að ná þessum griðarlega hagnaði, sem þama hefur safn- ast upp í skjóli einokunar, sem ríkið hefur afhent þessum aðilum, og veita honum í at- vinnuuppbyggingu. Það hefði til dæmis komið til greina, ef ekki næðust ásættan- legir samningar um uppskipti á þessum hagnaði, væri ríkið ekki tilbúið til að tryggja þessum aðilum áframhaldandi eignarrétt, svo talað sé hreint úr. í því ljósi hlýtur ríkið að hafa nokkra samningsstöðu. Ég hefði viljað sjá samtímis verða til nið- urstöðu í þessu máli og öflugan atvinnu- þróunarsjóð fyrir þetta svæði. Spurning um þjóönýtingu - Hyggist þið leggja til einhverjar breyt- ingar á samningnum þegar hann verður kynntur fyrir Alþingi? Nú, get ég ekki svarað því og okkur hefur ekki gefist mikill tími til að ræða málið í ljósi þessarar niðurstöðu. Menn eru ekki endilega ósáttir við þá breytingu að ríkið nái þama meirihluta, svo langt sem það nær. Það hefur lengi verið álit okkar margra að ríkið ætti að eiga þessa starf- semi, en það er ekki sama hvemig það er gert. Hin hliðin á því máli er sú, það er ver- ið að borga út úr fyrirtækinu gríðarlegan arð, óheyrilegar fjárhæðir liggur mér við að segja, sem verða teknar út á næstu fimm árum. Ég set auðvitað stórt spurningar- merki við það, hvort ekki sé með einum eða öðrum hætti hægt að þjóðnýta, a.m.k. einhvern hluta af þessum mikla uppsafn- aða gróða, í þetta verkefhi sem ég nefhdi áðan. Best hefði verið að slíkt tækist með frjálsum samningum. Ef þeir voru ekki í boði þá held ég að það hefði átt að skoða til þrautar hvort stæðist að þjóðnýta að ein- hverju leyti þennan hagnað. Nú geri ég ráð fyrir því að margir sjái á því tormerki og fljótt á litið gæti það sýnst erfitt eins og frá málunum var gengið. En ekki gerir það söguna betri, ef kemur svo í ljós að þama hefur myndast stjómarskrárvarinn gróði þessara fjölskyldna og dótturfyrirtækis Sambandsins gegnum einokunaraðstöðu gagnvart hermanginu. Álver á Keilisnesi veldur umhverfisröskun - Eftir þér hefur verið haft í DV að þú munir aldrei samþykkja álver á Keilisnesi. Hversu mikið kapp leggur Alþýðubanda- lagtö á að álver verði byggt úti á landi? Eg vil fyrst taka fram, að sú fyrirsögn sem er höfð eftir mér í DV er blaðsins en ekki mín. Hins vegar er orðrétt haft eftir mér, að þingflokkur Alþýðubandalagsins hefur með samþykktum talað mjög skýrt, að staðsetning álvers megi ekki verða til þess að.auka byggðaröskun. Menn geta spurt, hvað staðsetning álvers á Keilisnesi þýði, sem liggur nokkrum kilómetrum sunnar en Straumsvík. Okkur sýnist óhjá- kvæmilegt að viðurkenna þá staðreynd, að Keilisnes er að sjálfsögðu innan atvinnu- sóknar höfuðborgarsvæðisins. Það er nán- ast hverfandi munur á því hvort talað er um Straumsvík eða Keilisnes. Þess vegna sýnist okkur blasa við, að ef sú ákvörðun yrði tekin, þá muni umsvifin sem hér sköpuðust og viðbótarþennsla á svæðinu hafa mjög alvarleg áhrif, bæði bein og óbein. I öðm lagi, sem er ekkert síður mikilvæg- ara, myndu sálrænu áhrifin af þeirri ákvörðun gagnvart landsbyggðinni vera rosaleg. Það yrði nánast rothögg ef stjóm- völd, þrátt fyrir allar ræður og hátíðlegheit- in um vilja til þess að tryggja jafhvægi í byggð landsins og snúa þar vöm í sókn, hefðu það síðan allt saman að engu þegar svo stór ákvörðun ætti í hlut. Varðandi Suðumesin, þá vil ég gera greinarmun á annars vegar að byggja álver á Keilisnesi, sem yrði sjálfsagt að verulegu leyti mannað Reykvíkingum og fólki héð- an af höfuðborgarsvæðinu, s.b.r. Straums- vík og ef menn væru að tala um að stað- setja svona fyrirtæki eiginlega á Suður- nesjum, eins og ég kýs að kalla það. Þ.e.a.s. á svæðinu milli Keflavíkur og Sandgerðis, þar sem heimamenn stæðu miklu betur að vígi gagnvart vinnu o.s.fr. Ég óttast, að miklu minni búbót verði fyrir sjálf Suðumesin, ef álverið verður staðsett svo nærri Reykjavík sem Keilisnes er. Auk þess sem Suðurnesin hefur verið það land- svæði sem hefur komið fast á eftir Reykja- vík hvað varðar fólksfjölgun, þó mér detti ekki í hug að neita því að þar sér að ýmsu leyti blikur á lofti nú. Ég tel þess vegna vænlegra að gripa til miklu sértækari ráða gagnvart Suðumesjunum sjálfum og byggðarlögunum þar. Við emm ekki einir um þessa skoðun al- þýðubandalagsmenn, þó við höfum kannski af mestri einurð borið hana fram. Ég hygg að þeir séu æði margir þingmenn landsbyggðarinnar í öllum flokkum, nema ef vera skyldi Alþýðuflokknum, sem eru sama sinnis. Einnig held ég að þjóðin skilji nauðsyn þess, að þetta mál verði ekki til þess að hella olíu á hinn mikla eld byggða- röskunar, sem bmnnið hefur, og við verð- um að slökkva hann. Það er ekkert síður hagsmunamál höfðuðborgarsvæðisins, sem verður fyrir ýmsum útgjöldum ef byggðaröskun og fólksflótti heldur áfram. Eg hygg að mesta umhverfisröskunin, sem orðið gæti, af einni tiltekinni staðsetningu, væri einmitt sú ef álverið yrði í nágrenni höfuðborgarsvæðisins. Mikil áhersla á búvörusamning - Hversu mikla áherslu leggur þú á að gengið verði frá nýjum búvömsamningi í þessari rikisstjóm? Ég hef ósköp einfaldlega verið að vinna að þessu máli eins og lög bjóða. Það er langæskilegast að niðurstaða fáist á þessu hausti, þannig að menn séu a.m.k. því nær, að grundvöllur liggi fyrir. Best væri ef hann væri staðfestur og lagabreytingar ættu sér stað í vetur. Ég get fært fyrir því mörg efnisleg rök að þetta sé nauðsynlegt og æskilegt. Ef við settumst núna niður og hefðumst ekkert að frekar, eins og mér virðist sumir leggja til, þá yrðu þræðirnir væntanlega ekki teknir upp fyrr en á miðju næsta ári. Þá er um eitt ár til stefhu þar til framleiðsla utan búvöru- samnings kemur í sláturhús. Það liggur í hlutarins eðli og þeir sem eitthvað þekkja til búskapar vita, að það er of stuttur tími. Menn geta engar ákvarðanir tekið um sinn búskap, fjárfestingar eða framtíðina. I sauðfjárrækt t.d. er framleiðsluferlið mjög langt og kostnaður fer að falla til jafhvel einu og hálfu ári áður en hún skilar sér. Þetta eiga menn að þekkja sem aldir eru upp á íslandi, nema þeir hafi dvalist í öðr- um hugarheimi. Þolinmæði þrautir vinnur allar I öðm lagi tel ég æskilegt að það komist á hreint, um hvaða grundvöll bændur og nú- verandi stjómvöld geta samið. Þó að við höfum það þannig, sem er að mörgu leyti skynsamlegt, að opnunarákvæði séu í samningnum til handa stjómvöldum á nýju kjörtímabili. Umræðan, eins og hún gaus upp fyrir nokkrum dögum síðan, hafði það aðal tromp að það væri siðleysi að binda hendur næstu ríkisstjómar og Alþingis. Það hlægilega við umræðuna var að þá höfðum við í marga mánuði rætt málin á þann veg að um ótímasettan samning yrði að ræða, með endurskoðunar- og uppsagn- arákvæðum. Það lá sem sagt þegar fyrir og ef menn hefðu bara haft í sér þolinmæði til að bíða og kynna sér hvað þama var á ferð- inni, þá hefðu menn ekki þurft að rjúka i fjolmiðla og geysa þar. Það er síðan áhugavert út frá stjórnsýslu- legum vinnubrögðum, að ráðherra skuli allt í einu fá þessar fyrna miklu áhyggjur af því að einhver ákyörðun skuli binda hend- ur í framtíðinni. Ég bið menn að hugleiða hvað stjómvöld em að gera nánast daginn út og inn. Við erum sífellt að taka ákvarð- anir sem skuldbinda langt fram í tímann, meðal annars Jón Baldvin sjálfur. Hann hafði aldeilis ekki áhyggjur af því þegar hann afhenti íslenskum Aðalverktökum einkaréttinn, að hann var að gera það til fimm ára eða í meira en allt næsta kjör- tímabil. Þá voru ekki áhyggjurnar eða sið- leysið. -Núertþúnýkominnaf fundimeð bændum á Reykjum. Átt þú von á þvi að þeir samþykki nýjan búvörusamning eins og hann er nú kynntur? Eg er sannfærður um að bændur og for- ystumenn þeirra gera sér mjög vel grein fyrir því í hversu alvarlegri stöðu málin eru. Við getum ekki haldið áfram að rúlla vandanum á undan okkur, það mun verða verst fyrir landbúnaðinn, bænduma, neyt- endur og alla landsmenn. Versta leiðin er að stinga höfðinu í sandinn. Núna höfum við lagt fram grundvallarat- riðin, þ.e.a.s. sett ákveðinn ramma utan um^ framleiðsluna, sem miðar við innanlands- þarfir, og aðlagar hana á tiltölulega skömmum tíma. Jafhframt á að reyna að gera breytingar á kerfinu sem lúta að hag- ræðingu og gera landbúnaðinn í stakk bú- inn til að mæta breyttum aðstæðum. Koma fyrir meiri hvata í kerfið. Það stenst ekki til lengdar að stunda framleiðslustarfsemi, nema unnt sé selja hana með fullnægjandi hætti. Bændur skilja vandann Þó illa gangi núna í útflutningi á dilka- kjöti, þá er ég þeirrar skoðunar að menn eigi ekki að gefast upp, heldur að vera sí- fellt vakandi yfir möguleikum sem kunna að opnast. Ég varpaði fram þeirri hugmynd á fundinum á Reykjum, hvort ekki væri rétt að hrinda af stað verkefni, þar sem hvert meðalstórt sauðfjárbú legði fram t.d. einn dilk ókeypis. Hráefnið yrði síðan not- að í útflutningstilraunir, sem staðið yrði að með skipulegum og markvissum hætti. Þannig hefðu menn kannski nokkra tugi tonna af kindakjöti sem hráefni í slíkar til- raunir á hverju ári. Hvernig fannst þér bændur taka þínum boðskap á Reykjum? Ég átti ekki von á neinum húnahrópum, eða gleðibrosum þegar við vorum að ræða þessi mál. Hins vegar ræddu menn þetta í hreinskilni og af alvöru. Menn em ekki í neinum blekkingarleik, rætt er um stað- reyndir og það er bæði jákvætt og mikil- vægt. Við erum að takast á um tilvist þessar- ar greinar sem sjálfstæðrar atvinnugreinar. Hermann Sæniundsson.

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.