Tíminn - 04.03.1992, Blaðsíða 2

Tíminn - 04.03.1992, Blaðsíða 2
2 Tíminn Miðvikudagur 4. mars 1992 Bresku neytendasamtökin hafa fýlgst með framþróun einkavæðingarinnar: Einkavæðing einokunar er neytendum óhagstæð „Reynslan hér heima og erlendis sýnir að einkavæöing einokunar- ryrirtækja þjónar ekki hagsmunum almennings," segir Jóhannes Gunnarsson, formaöur Neytendasamtakanna, m.a. í samtali við Neytendablaðið. Blaðið hefur reynt að kynna sér skoðanir á því hvernig til hefur tekist í Mekka einkavæðingarinnar, Bretlandi. En þangað hafa einkavæðingarhugmyndir gjarnan verið sóttar síðasta áratuginn. Bresku neytendasamtökin, Con- sumers Association (CA), telja mjög óljóst hvort og þá hvernig einkavæðing ríkisfyrirtækja í Bret- landi hefur skilað sér í lægra verði eða bættri þjónustu til almennra neytenda. Segja samtökin dæmi um það að neytendur þurfi nú að greiða hærra verð fyrir lakari þjón- ustu einkafyrirtækja. Þetta eigi einkum við um fyrirtæki, sem halda þeirri einokunaraðstöðu sem þau höfðu þegar þau voru f eigu ríkisins. Bresku neytendasamtökin líta svo á að það skipti ekki megin- máli hver eigi fyrirtækið eða hvernig, heldur sé það fyrir mestu að heilbrigð samkeppni ríki á hverju sviði. í þessu efni hafa íslendingar öðl- ast lærdómsríka (og dýra?) reynslu í Bifreiðaskoðun íslands, sem for- ystumenn Neytendasamtakanna telja dæmi um það hvernig ekki á að fara að því að einkavæða opin- bera starfsemi. Frá því fyrirtækið tók til starfa í ársbyrjun 1989 hafa Neytendasamtökin ítrekað gagn- rýnt hækkanir á gjaldskrám þess. Hverjar eru líkurnar á að gjaldskrá- in verði lækkuð án þess að til sam- keppni komi? spyrja Neytendasam- tökin, sem tekið hafa afstöðu gegn því að einokunarfyrirtæki verði seld einkaaðilum. Að fenginni reynslu telur CA (bresku neytendasamtökin) að meginmálið sé ekki einkavæðing, heldur aukin samkeppni. En jafn- vel þar sem einkavæðing hafi átt að ýta undir samkeppni hafi hún alls ekki alltaf náð til almennra neyt- enda. Þar, sem náðst hefur lækkun á verði eða bætt þjónusta, segir CA þann árangur ekki síst að rekja til þess að opinberir eftirlitsaðilar hafi knúið fyrirtækin til að bæta sig. Breska símafyrirtækið, vatnsveit- ur og gasveitur eru nefnd sem dæmi um þetta. f greinum þar sem fyrirtækin keppi um hylli neytenda, hafi einkavæðingin skilað neytendum áþreifanlegum árangri. Urval og verð símatækja hafi t.d. batnað til muna. Hvort orsökin sé fremur einkavæðingin en aukin sam- keppni, segir CA þó erfitt að meta. CA bendir líka á ýmis áhyggjuefni, sem fylgja kunni einkavæðingu, m.a. aðgang að þjónustu einka- væddra fyrirtækja. Talsverð hækk- un hefur t.d. orðið á aðgangi að þjónustu símafyrirtækisins og benda kannanir CA til þess, að margir þeirra, sem eru símalausir, séu í þeirri aðstöðu vegna þess að þeir hafi ekki efni á að fá sér síma. Margt þykir einnig benda til þess að fleiri Bretar hafi orðið fyrir því að lokað var fyrir gasið, vatnið og rafmagnið hjá þeim eftir að fyrir- tækin voru einkavædd. CA lýsir einnig áhyggjum vegna öryggis, áreiðanleika og aðgangs að þjón- ustu á dreifbýlli svæðum, sem og almennt fyrir þá sem hafa litla kaupgetu. Allt hefur þetta komið til umræðu vegna einkavæðingar í Bretlandi. Neytendablaðið rifjar upp að skoð- anir hafa verið mjög svo skiptar meðal þeirra bresku íhaldsmanna sem lagt hafa leið sína hingað, m.a. til erindaflutnings um árangurinn af einkavæðingu stjórnar Thatch- ers. Sumir sjá ekkert nema kosti við einkavæðingu, aðrir bæði kosti og ýmsa galla. Neytendablaðið bendir líka á það, að kaupendur opinberra fyrirtækja muni að öllum líkindum gera kröf- ur um töluvert meiri arðsemi held- ur en gert hefur verið. Þannig megi t.d. Ieiða líkum að því að eftir sölu á Sementsverksmiðju ríkisins til einkaaðila mundu arðsemiskröfur hinna nýju eigenda leiða til verð- hækkana á sementi. Hið sama ætti vitaskuld við eftir einkavæðingu, t.d. Rafmagnsveitnanna eða Hita- veitu Reykjavíkur. -HEI Sæðingar til kyn- bóta á hrossum? Stjórn Búnaðarfélags íslands beinir því til Búnaðarþings að það taki til at- hugunar hvort ekkí sé tímabært aö heíja sæðingar hrossa hér á landi, sem þátt í kynbótastarfí í hrossarækL Því er einnig beint til þingsins að það fjalli um hvernig æskilegast sé að standa að slíkri starfsemi. Á síðustu tveimur áratugum eða svo hafa miklar framfarir átt sér stað er- lendis við sæðingar hrossa. Nú er til að mynda fanghlutfallið svipað við sæð- ingar, þar sem vandað er til fram- kvæmdarinnar, og við náttúrulega pörun hrossa. Hingað til hefur aðal- lega verið um að ræða sæðingar með fersku sæði, en á síðustu árum hefur tækni við djúpfrystingu hestasæðis verið stórbætt. Eftir því sem tækni við sæðingar hrossa hefur batnað hefur notagildí þeirra í hrossaræktarstarfi aukist. Um nokkurt árabil hafa hrossa- sæðingar verið töluvert notaðar við ræktun erlendra hrossakynja, einkan- lega þá við ræktun veðhlaupahrossa og annarra þeirra hrossakynja þar sem hver einstaklingur er mjög verðmikill. Sæðið er þá iðulega flutt um langan veg, jafnvel á milli heimsálfa. Enn sem komið er hafa sæðingar ekkert verið notaðar í kynbótastarfi hér á landi, en nokkrar tilraunir hafa verið gerðar með sæðingar. Umræður hafa farið fram um það síðustu ár hvort tímabært sé að hefja slíkar sæð- ingar og hvernig sé best að standa að þeim. Ekki er verið að ræða um að sæðingar hrossa skipi svipaðan sess í kynbótastarfi í hrossarækt og í naut- griparækt. Til þess séu þær of kostnað- arsamar og erfiðar í framkvæmd. Sá möguleiki er fyrir hendi að flytja út hestasæði og selja það dýru verði erlendis. Með því móti væri hugsan- lega hægt að styrkja hestasæðingar fjárhagslega hér á landi. -EÓ Áfengisvamaráð stendur fyrir samkeppni meðal grunnskóla á landinu. Iðunn Steinsdóttir hefur af því tilefni samið leikrit: Leikrit Iðunnar á að vekja til umhugsunar Áfengisvarnaráð hefur ákveðið að gangast fyrir samkeppni meðal grunnskóla landsins, og hefur í því skyni fengið Iðunni Steins- dóttur til að semja leikrit og hefur handrit af leikritinu verið sent til skólanna. Markmiðið með sam- keppninni er að vekja ungmenni og foreldra þeirra til umhugsunar um notkun áfengis og annarra vímuefna og afleiðingar þeirrar notkunar. Þátttökurétt eiga allir grunnskólar á landinu. Samkeppnin er tvíþætt. Annars vegar verður þeim grunnskóla veitt verðlaun, sem skilar besta ár- angri við flutning leikritsins, og hins vegar sá skóli, sem skilar bestri tillögu um hvernig best sé að nýta leikritið til umhugsunar, kennslu og umræðu, þannig að sem flestir hafi bæði gagn og gam- an af. Verðlaun er vegleg, en fyrstu verðlaun fyrir fyrri hlutann eru 100.000 krónur og að auki viður- kenningarskjal og myndbands- upptökuvél frá Japis, og fyrir síð- ari hlutann 50.000 krónur fyrir þrjár bestu tillögumar. Leikrit Iðunnar hefur hlotið nafnið „Föstudagur hjá smáfugl- unum". Aðalpersónan er ung- lingsstrákur nú á tímum. Að sögn Iðunnar er lögð áhersla á þann tví- skinnung, sem fullorðið fólk ástundar. ,Aðalpersónan má ekki halda partí, en foreldrarnir sjálfir gera það og því gildir ekki það sama fyrir unglinga og fullorðna. Ég var í dálitlum vandræðum með þátt unglinganna í leikritinu, því það er hálf kjánalegt að fólk um fimmtugt sé að skrifa unglinga- mál. Ég fékk því þrjá unglinga mér til hjálpar. Þau sátu hjá mér heilan dag og lásu yfir og hjálpuðu mér að breyta orðalagi í leikrit- inu," sagði Iðunn Steinsdóttir. Iðunn sagði að strax í upphafi hefði verið lögð áhersla á að ekki Iðunn Steinsdóttir, höfundur „Föstudagur hjá smáfuglunum". Tfmamynd Aml BJarna yrði um predikun að ræða, heldur yrði hlutunum velt upp til um- ræðu. Áhorfendur geti hins vegar sjálfir velt því fyrir sér hvort partí þar sem áfengi flýtur um allt og allt fullt af hassi sé eftirsóknarvert. Leikritið tekur um 40 mínútur í flutningi, en í því eru söngvar við lög eftir Jóhann Morávek. Gert er ráð fyrir að nemendur æfi leikritið og sýni það á árshátíð eða á ann- arri skemmtun á vegum skóla síns. Að auki yrði sýningin tekin upp á myndband, sem skólarnir senda inn til Áfengisvarnaráðs, til þátttöku í báðum hlutum sam- keppninnar fyrir 31. desember 1992, en þeir grunnskólar, sem ætla að taka þátt í fyrri hluta hennar, þurfa að tilkynna það til Áfengisvamaráðs fyrir 15. apríl. -PS Tillaga um að ráðunaut- ar sinni atvinnuráðgjöf Lðgo hcfur verið fram tillaga á Búnaöarþingi um að ráðunautar stuðli að þjónustu við nýsköpun í atvinnustarfsemi í sveitum lands- ins. Flutníngsmenn tillögunnar eru Annabella Harðardóttir og Ág- ásta Þorkelsdéttir, Ágústa og Annabella hafa elnnig íagt fram tillögu um lögverndun starfsheit- isins bóndi, svo og um aukna þátttöku kvenna í ábyrgðarstöð- um innan félagskerfis landbúnaö- arins. f greinargerð með fyrri tillög- unni seglr að gera þurfi betur i at- vinnusköpun í sveitum, nú þegar samdráttur er í hefðbundnum bú- Því sé rétt aö þegar verði hafin skipuleg menntun ráðu- nauta til þess að sinna atvinnu- ráðgjöf á vegum leiðbeiningaþjón- ustu Iandbúnaðarins. Á vegum Stéttarsambandsins og Fram- kiðnisjóðs hefur starfað atvinnu- ráðgjafi, en hann var ráðinn til tveggjaára. -EÓ Leikfélag Akureyrar: Tjútt og tregi Á föstudags- og laugardagskvöld nk. verða síðustu sýningar á söng- leiknum Tjútt og tregi eftir Valgeir Skagfjörð. Um fimm þúsund manns hafa nú séð söngleikinn, en vegna mikillar eftirspurnar var bætt inn ofannefndum sýningarkvöldum. Söngleikurinn gerist rigningasum- arið mikla áriö 1955, bæði í Reykja- vík og úti um land. Margar og fjöl- breytilegar persónur koma við sögu og tónlistin er í anda tímabilsins.

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.