Tíminn - 03.08.1994, Blaðsíða 6

Tíminn - 03.08.1994, Blaðsíða 6
Miðvikudagur 3. ágúst 1994 Hússein Jórdaníukon- ungur, afkomandi Múhameös spá- manns, kann ab telja endurheimt helgra staöa íJerúsalem nauösynlega til aö tryggja framtíb œtt- ar sinnar. í lússéin konungur hefur margar gildar ástæður til að semja frið við ísrael. Sú mikil- vægasta af þeim ástæðum er kannski viðvíkjandi konungi sjálfum, sögu ættar hans, ósigr- um hennar, mistökum, draumi. Drauminum um uppreisn fyrir konung og ætt hans." Svo skrifaði Cordelia Edvardson, fréttaritari Svenska dagbladet í ísrael, rétt áður en þeir Hússein Jórdaníukonungur og Yitzhak Ra- bin, forsætisráðherra ísraels, und- irrituðu í Washington yfirlýsingu um að formlegu stríösástandi milli ríkja þeirra, sem staðið hefur frá stofnun ísraelsríkis hins nýja fyrir 46 árum, sé lokið. Rábamenn helgra borga Hússein og hans frændur teljast komnir af Múhameð spámanni, gegnum Fatímu dóttur hans og Ali bræðrung hans, fjórða kalífa Arabaveldis. Ættkvísl Múham- eðs hét Hasjimítar, svo heitir og ætt Hússeins og við Hasjimíta er ríki hans kennt. Langafi Hús- seins, sem hét sama nafni, var fursti yfir Hedjas með tveimur helgustu borgum íslams, Mekku og Medínu. Sumir fræðimenn telja að sú ætt hafi ráöið þar löndum nokkurnveginn sam- fleytt frá því á 10. öld. Þau yfirráð fengu bráðan endi 1924, er Abdul Aziz ibn Abdul Rahman al Saúd (þekktari sem Ibn Saúd), fursti yfir Nadjed (Najd), lagði undir sig Hedjas. Nokkrum árum síðar skírði þessi Haraldur hárfagri Arabíu, sem þá hafði á valdi síriu mikinn meirihluta skagans, ríki sitt eftir ætt sinni — Saúdi-Arabíu. Eftir að hafa ráðið í um 1000 ár borgunum helgu, upphafslandi íslams og föðurlandi spámanns- ins, forföður Hasjimítaættar, varð valdamissir þessi henni gíf- urlegt áfall. Ættin fékk að vísu konungdóm yfir tveimur ný- stofnuðum ríkjum, írak og Jórd- aníu, en þeirri grein hennar er írak stýrði var útrýmt í byltingu þar 1958. Og oftar en einu sinni mun minnstu hafa munað að eins f æri í Jórdaníu. En eftir fyrsta stríð ísraels og araba 1948 fékk Jórdanía ráð yf- ir Austur-Jerúsalem og þar með Musterishæð, þar sem standa íslömsku helgidómarnir Mosk- an á klettinum og al-Aqsa. Þetta varð Hasjimítum mikil sárabót, því aö næst Mekku og Medínu er Jerúsalem helgasta borg í ís- lam. Helgi Jerúsalem í augum múslíma kemur einkum til af því, að í þeim sið er haft fyrir satt að Múhameð hafi eitt sinn ferðast þangað frá Mekku að næturlagi í fylgd Gabríels engils og stigið síðan til himna af Musterishæð. Loforð um útstrikun skulda Moskurnar á Musterishæð urðu gimsteinarnir í kórónu Hasjim- íta. 1951 var Abdullah konungur, afi Hússeins, myrtur á þrepunum upp að Moskunni á Klettinum af Paléstínumanni, sem taldi kon- ung svikara við málstað araba, vegna leynilegra viðræöna hans við ísraela. Þar var Hússein, spn- Arafat heilsar Hillary Rodham Clinton: hvorugur þeirra Hússeins og Rabins vill fá honum ráb yfir Musterishœb. Konungsdraumur Hússein: draumur um uppreisn œttar. arsonur konungs, nærstaddur, og má vera að af þeim sökum nafi hann tengst helgidómunum þar sérstökum tilfinningaböndum. En 1967, í sexdagastríðinu, her- tók ísrael Austur-Jerúsalem. Hús- sein konungur missti þó aldrei að fullu ítök sín á umræddri hæð, helgri í augum þrennra trúar- bragða. Hann ræður talsverðu í stofnun þeirri íslamskri, sem sér um rekstur og viðhald á moskun- um tveimur. Hússein tók að nokkru svari ír- aks eftir innrás þess í Kúveit, sér og fátæku ríki sínu, sem sárlega er komið upp á efnahagsaðstoð er- lendis frá, til stórra vandræða á al- þjóðavettvangi. Liðveisluna við Saddam Hussein hafa Saúdar aldrei fyrirgefiö Jórdaníukonungi, og aldrei mun raunar hafa gróið um heilt með þeim og Hasjimít- um frá áður áminnstum atburð- um á þriðja áratugi aldarinnar. Hússein konungur hefur því trúlega ekki talið sig hafa efni á að hafna friðarsamkomulagi við ísrael. Bandaríkin lögðu fast að honum að sættast formlega við ísrael og eru sögð hafa lofað honum að skuldir Jórdaníu við Bandaríkin, sem nema milljarði dollara, yrðu afskrifaðar í stað- inn. En jafnframt er talið að kon- ungur geri sér vonir um að ná auknum ítökum á Musterishæð í krafti samkomulagsins. Hassan krónprins, bróðir konungs, gaf nýlega í skyn í viðtali við norska blaðið Aftenposten að Jórdanía vildi vera með í ráðum um mót- BAKSVIÐ DAGUR ÞORLEIFSSON un palestínsks ríkis eða sjálf- stjórnar fyrir Palestínumenn, ekki síst viðvíkjandi Jerúsalem. Draumur um frið- samlegan sigur Á bak við þetta liggur, skrifar Cordelia Edvardson, draumur Hússeins konungs um að ná aft- ur hinum helgu stöðum í Jerú- salem með friðsamlegu móti. Yasser Arafat, leiðtogi PLO, krefst þess að Austur-Jerúsalem verði höfuðborg palestínsks rík- is. Það tekur ísrael ekki í mál og Hússein varla heldur. Hann get- ur vart hugsað sér, skrifar Cor- delia, að þurfa aö biðja Arafat leyfis að heimsækja helgidóm- ana, sem hann teíur nátengda ætt sinni að fornu og nýju. Komist hefur á kreik sögusögn um að ísraelsstjórn hafi á prjónun- um tillögu til lausnar á vandanum viðvíkjandi helgidómum Jerúsal- emborgar. Sú tillaga kvað vera á þá leið að ísrael afsali sér ráðum yfir íslömskum og kristnum helgi- dómum þar. Kirkja helgrar grafar og moskurnar á Musterishæð skuli fengnar stofriun er Jórdanía, Mar- okkó, Saúdi-Arabía, Palestínu- menn og Páfagarður hafi umsjón með í sameiningu. Hvort þessir aðilar sættast á þetta er annað mál. Hvað Hús- sein konungi viðvíkur, er líklegt að hann geri sér vonir um að við endurheimt helgra íslamskra staða í Jerúsalem fyrir ætt hans muni vegur hennar í íslams- heimi aukast mjög. Þar meö kynni hún að endurheimta að miklu leyti þá viröingu, sem hún missti 1924 og 1967. Konung og þá frændur kann að gruna, að sú virðingarendurheimt sé nauð- synleg trygging fyrir því að þeir haldi ríki sínu til frambúðar. ¦

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.