Tíminn - 10.11.1994, Blaðsíða 4

Tíminn - 10.11.1994, Blaðsíða 4
 Fimmtudagur 10. nóvember 1994 ífftflHIMftlMT STOFNAÐUR 1 7. MARS 1 91 7 Útgáfufélag: Tímamót hf. Ritstjóri: )ón Kristjánsson Ritstjórn og auglýsingar: Stakkholti 4, 105 Reykjavík Inngangur frá Brautarholti. Sími: Símbréf: Pósthólf5210, 631600 16270 125 Reykjavík Setning og umbrot: Mynda-, plötugerb/prentun: Jæknideild Tímans Isafoldarprentsmibja hf. Mánabaráskrift 1550 kr. m/vsk. Verb í lausasölu 150 kr. m/vsk. Sighvatur sefur í himinsæng Forvarnir- bestu sparnaðar- aðgerðirnar Útgjöld vegna slysfara eru gífurleg í þjóðfélaginu. Áætlað hefur verið að kostnaður samfélagsins af þessum sökum sé 10 milljarðar króna árlega. Það er því til mikils að vinna að minnka þennan kostnað, þó aðeins sé litið á hann frá hörðu fjár- hagslegu sjónarmiði. Það er þó ekki nema hluti af málinu. Hörmungar þær, sem slysum fylgja, eru verstar. Fjárhagsmál eru í öðru sæti. Hins vegar er hér um miklar fjárhæðir að ræða og forvarnir, sem draga úr slysum, eru ómetanlegar tilfinningalega, en mælanlegar fjárhagslega. Eitt besta dæmið og ljósasta um forvarnir er sú löggjöf og það starf sem unnið hefur verið í því að tryggja notkun bílbelta. Árangurinn hefur orðið feiknamikill. Bílbelti í framsætum bifreiða voru lögboðin árið 1987 og viðurlög samþykkt 1989. Belti í aftursæt- um voru lögboðin árið 1990. Talið er að notkun beltanna sé nú 85%. Tölur eru til um að alvarleg- um mænuslysum og heilaskemmdum hefur fækk- að um 50-60% á síðustu árum, sárum og brotum um 50%, andlitsáverkum um 50% og augnslys eru nær horfin. Þetta er áþreifanlegur og fullkomlega marktækur árangur í umferðinni, sem ætti að vísa veginn á fleiri sviðum. Allir þekkja það forvarnarstarf sem unnið er í tób- aksvörnum. Þar hefur náðst marktækur árangur, en því miður segja tölur að nú sígi á ógæfuhliðina hjá ungu fólki á ný og reykingar vaxi í yngri ald- urshópum. Um 15% 15-16 ára pilta reyktu árið 1989, en nú er hlutfallið komið í 31%. Sömu breyt- ingu má sjá allt upp í 20 ára aldur. Árið 1989 var hlutfallið hjá stúlkum hærra, en það hefur einnig hækkað á þeim árum sem liðin eru síðan. Það er því ljóst að reykingar unglinga hafa vaxið verulega á ný, og er brýnt verkefni að bregðast við. Skað- semi reykinga og mikill kostnaður af þeim fyrir heilbrigðiskerfið er löngu þekkt staðreynd. Þann 1. janúar næstkomandi taka gildi lög um Slysavarnaráð. Hlutverk þess er að ráðleggja stjórn- völdum í forgangsröðun forvarna í heilbrigöismál- um og standa fyrir rannsóknum á þessu sviði. Öflugar forvarnir í heilbrigðismálum eru árang- ursríkasta sparnaðarleiðin. Upplýsingar og fræðsla um hollustu og heilbrigbi og leiðir til að forðast slysfarir eru afar brýn. Þess vegna þarf að efla og skipuleggja vel starf þeirra stofnana, sem að þess- um málum vinna, og beina því í árangursríkan far- veg. Verkefnin blasa alls staðar við og nútíma þjóð- félag er þannig að upplýsingar komast ekki áleiðis nema með öflugu kynningarstarfi. Sighvatur Björgvinsson heil- brigbisrábherra, tryggingaráb- herra, vibskiptarábherra og ibn- abarrábherra rekur raunir sínar í breibsíbuvibtali í Alþýbublabinu í fyrradag af slíkii mæbu og til- finningaþunga ab helst er saman ab jafna hinu sígilda verki Goet- hes um raunir hins unga Wert- hers. í Raunum hins mibaldra Sighvats kemur þab vel fram hversu ómögulegt þab er ab vera krati á íslandi í dag. í forsíbuinn- gangi ab vibtalinu segist Sig- hvatur gjarnan vilja fá abgang ab sameiningu jafnabarmanna meb þeim Olafi Ragnari, Jó- hönnu, og flokkslausum félags- hyggjumönnum eins og Óg- mundi Jónassyni (Eggert Hauk- dal og Salóme?). Heilbrigbisráb- herra segist meira ab segja vonast til ab samfylking á vinstri vængnum „og myndun stórs og sterks jafnabarmannaflokks verbi ab veruleika í nánustu framtíb". Þab sé hins vegar raunalegt til þess ab vita ab þetta félagshyggjufólk vilji hvorki tala vib sig né Alþýbuflokkinn. Sig- hvatur segir raunar ab þeir, sem nú standa fyrir tilraunum um sameiningu félagshyggjuafl- anna, séu ekki nógu miklir fé- lagshyggjumenn sjálfir, því þeir vilji ekki ganga skilyrbislaust í ESB. Þess vegna getur Sighvatur eiginlega ekki tekib þátt í sam- einingu félagshyggjuaflanna, þó hann gjarnan vildi, og hver veit nema Sighvatur og hinir alþýbu- flokksmennirnir verbi ab stofna sína eigin samfylkingu og sinn eigin stóra og „sterka jafnabar- mannaflokk". I þab minnsta virbast örlögin ekki hafa skapab honum og samfylkingaröflum félagshyggjunnar ab fá ab njót- ast, frekar en gerbist í ástar- raunasögu Goethes. Má ekki ráða krata og ekki ekki ráoa krata En þab er ekki eins og þab séu nægar raunir ab vilja í samfylk- ingu um abild ab ESB meb gall- hörbum andstæbingum ESB úr hópi jafnabar- og félagshyggju- manna. Sighvatur má líka búa vib spillingarumræbu, sem aub- GARRI vitab er öll byggb á miklum mis- skilningi. Sighvatur segir ab þab sé orbib svo erfitt ab skipa menn í stöbur, ab þab hálfa væri nóg. „Þab er alveg sama hvaba full- trúa mabur skipar. Þab er rábist á mig ef ég skipa krata," segir ráb- herrann, „og þab er líka rábist á mig ef ég skipa ekki krata," bætir hann vib í raunasögu sinni. Svona getur nú lífib farib meb bestu drengi og Garri láir Sig- hvati ekki þó mæbutóns gæti þegar hann lýsir þessari ómögu- legu stöbu sinni. Þegar vib allar þessar raunir bætist síban ab ófarir flokksins, upphaf þeirra og endir er í raun eintómur per- sónulegur misskilningur og sam- komulagsleysi milli Jóns Bald- vins og Jóhönnu og engra ann- arra, þá er ekki ab furba ab hib mikla foringjaefni Sighvatur ger- ist raunamæddur. Allt gæti verib svo gott í Alþýbuflokknum ef ékki væri fyrir persónulegan ágreining Jóns og Jóhönnu, sem endabi meb brotthvarfi Jóhönnu og fylgishruni flokksins í skob- anakönnunum. Kratísk mæöu- söngvasveit Vissulega er þab rétt hjá Sighvati ab þab er raunalegt hlutskipti ab vera alþýbuflokksmabur á þess- um síbustu og verstu tímum, og trúlega er þab líka ástæba þess ab Sighvatur er orbinn forsöngvari í hinni kratísku mæbusöngva- sveit. En blúsinn felur líka oft í sér fyrirheit og svo er einnig nú. Alþýbublabsblús Sighvats frá því í fyrradag er ekki hægt ab skilja öbruvísi en sem ábendingu um ab flokkurinn hafi valib sér ranga foringja, sem séu búnir ab klúbra því sem hægt sé ab klúbra. Hins vegar sé hann, blús- söngvarinn sjálfur, brúbguminn sem sefur í himinsæng, en gæti hins vegar „sungib sönginn bjarta / um ljóbsins eilífa land / langt bak vib sæinn svarta", ef Sóley sólufegri, félagi í Alþýbu- flokknum, vekti hann og setti í formannsstólinn. Garri Ógnin í réttarkerfinu Mikil ógn stebjar ab dómstólum landsins og réttarkerfinu yfirleitt. Dómarar eru svo hættulega illa launabir ab fjárhagslegt ósjálf- stæbi þeirra gæti aubveldlega villt þeim sýn vib uppkvabningu rétt- lætisins. Sælir og vel launabir og ríkir og hamingjusamir dómarar, sem eiga gildar innistæbur, eru trausts verbir og kveba örugglega upp réttláta dóma. Þetta hafbi Hæstiréttur ab leibar- ljósi þegar hann dæmdi sjálfum sér drjúgar launahækkanir í fyrra og kallabi næturvinnu. Yfirtíbin sú nábi mörg ár aftur í tímann og er ekki síbur greidd út í margra mánaba réttarhléi en á öbrum annatímum. Uppgjafadómari vib réttinn, sem ekki hefur komib nærri honum árum saman og er á fullum laun- um, íhugar málssókn til ab njóta næturvinnunnar eins og þeir hin- ir, sem dæmdu hiklaust í eigin sök og hækkubu kaupib sitt um hundrab þúsund á mánubi meb einföldum úrskurbi, sem ekki verbur áfrýjab. Sultarlaun Formabur Dómarafélags íslands skýrbi þjóbinni frá því um daginn vib hve háskalegt réttarkerfi hún býr. Sultarlaun dómara, sem starfa vib dómstig skör nebar Hæstarétti, eru ekki nema 250 þúsund krónur á mánubi. Ætla mætti ab sultarlaunadóm- ararnir gætu farib ab eins og þeir hjá Hæstarétti, ab dæma sjálfum sér næturvinnu í fortíb, nútíb og framtíb. En sá er hængur á, ab hægt er ab áfrýja úrskurbum hér- Íabsdóma og ekki er víst ab þab standist lög ab dómari dæmi sjálf- um sér sjálfkrafa launahækkanir. Á þab er því ekki hættandi. Ekki fékkst málsvari láglaunafólksins í Dómarafélagi íslands til ab upplýsa hver væru vibun- andi laun til ab bægja hættunni frá réttarkerfinu. Ef ab líkum læt- ur hefur hann hugsab til sjálf- tökumannanna í smáhýsinu í Skuggahverfi, sem brábum fá ab flytja í koparhöll hinum megin vib götuna. Þar er þægileg vib- mibun. Þá verbur ab teljast líklegt ab kvibdregnir dómarar hafi ein- hvern pata af verbskrá lögmanna, Á víbavangi en refjamenn láta ekki Sam- keppnisráb kúga sig til ab afleggja gjaldskrá sína, eins og öbrum stéttum er skylt samkvæmt lög- um. Mibab vib reikninga lögfræbinga fyrir handarvik eru kjarasamning- ar dómara sjálfsagt tíkarlegir og varla nema aumingjum bjóbandi. Löggiltir rukkarar Mebal starfsréttinda lögfræbinga er ab þeir hljóta löggildingu sem rukkarar. Er þab helsta atvinna þeirra og sérhæfa mikil og öflug fyrirtæki sig í greininni. Þetta er mjög arbgefandi at- vinnugrein og eftir því sem dreg- ur úr öbrum greinum og almenn kjör versna, vex löggiltum rukk- urum fiskur um hrygg. Margir þeirra rukka fyrir fyrirtæki og stofnanir sem eru eign fólksins í landinu, eins og fiskimibin og aublegb landsins eru sögb vera. Oft er þab hlutverk dómara ab reka endahnútinn í innheimtu- herferbir gegn peningalitlu fólki og úthluta bústjórum misjafnlega feitum bitum gjaldþrotanna. Meb svona vibmibanir í huga er kannski von ab dómurum þyki sinn hlutur í réttarkerfinu rýr. Tæpast getur þab verib vegna þess ab þeim dugi ekki 250 þúsund kall á mánubi til framfærslu. Sé svo, eru þeir mun þurftarfrekari en vinnumarkaburinn telur sig geta stabib undir. Formælandi dómara sagbi ab stétt sín hefbi ekki tækifæri til ab krækja í aukasporslur. Eitthvab hlýtur maburinn ab vita um hvernig embættismenn af ýmsu standi auka tekjur sínar, fyrst hann telur sína stétt undantekn- ingu ab þessu leyti. Ab 250 þúsund króna mánabar- laun séu eitthvab til ab skammast sín fyrir er fásinna. Dómarar sýn- ast ekki hafa hugmynd um, frem- ur en svo margir abrir, hvaba launakjör fólk býr almennt vib. Vibmibanir vib hákarla í embætt- ismannastétt og abra þá, sem skammta sér tekjur sjálfir, eru ósvífni. Skyldi nokkur þingmabur hafa dug til ab bibja ríkisskattstjóra ab athuga og skila skýrslu um kjör og tekjur embættismanna og hvern- ig þær eru til komnar og vib hvab þeir miba? OÓ

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.