Tíminn - 16.11.1994, Blaðsíða 11

Tíminn - 16.11.1994, Blaðsíða 11
Mibvikudagur 16. nóvember 1994 llífattftittsf 11 Hjónaminning: Svava Benediktsdóttir ogBjörn Axel Gunnlaugsson Kolugili, Víöidal, Vestur-Húnavatnssýslu Svava var foedd að Kambshóli í Víðidal 14. apríl 1911. Hún lést á heimili sínu 26. október síðast- liðinn og fór útfór hennar fram frá Víðidalstungukirkju 5. nóvember. Foreldrar hennar voru Sigríður Friðriksdóttir og Benedikt Benón- ýsson. Svava var elst sex systkina. Hún var ráðskona hjá Jónasi Björnssyni, bónda í Dœli í Víði- dal, í um áratug. Dœtur Svövu og Jónasar eru: Helga Birna fœdd 1932, dáin 1979, og Sigríður Benný fœdd 1933, ¦ búsett í Reykjavík. Björn var fœddur að Kolugili í Víðidal 11. september 1904. Hann lést 7. maí síðastliðinn. Foreldrar hans voru Gunnlaugur Daníelsson og Ögn Auðbjörg Grímsdóttir. Bjórn varpríðji íröð- inni afsex börnum þeirra hjóna. Móðir Björns dó ung að aldri og eignaðist faðir hans þrjú börn með seinni konu sinni, Sesselju Sigrúnu Jónsdóttur. Björn tók við búi á Kolugili að föður sínum látnum 'árið 1935. Bjöm og Svava hófu sambúð árið 1943 og bjuggu alla sína tíð að Kolugili, að undanskildum tveimur árum í Reykjavík 1945- 1947. Þau gengu í hjónaband 7. febrúar 1946. Synir Svövu og Björns eru: Gunnlaugur Agnar tMINNING fœddur 1946, dáinn 1949, og Sigurður fceddur 1951, bóndi að Kolugili. Nú hafa Svava og Bjössi kvatt þerinan heim meb aöeins fimm mánaða millibili. Skarð þeirra verður vandfyllt og í huga mín- um er Víðidalur ekki sami dalur og fyrr. Efst í huga mér er þó þakklæti fyrir að hafa kynnst þessum húnvetnsku sæmdar- hjónum. Þau voru af aldamóta- kynslóðinni og máttu muna tímana tvenna. Líf þeirra ein- kenndist af vinnu og brauð- striti, en þar var líka rúm fyrir hamingju og gleði en einnig sorgir. Svava minntist æsku sinnar sem áhyggjulítils tíma þar sem hún og systkini hennar bröll- uðu ýmislegt hjá góðum for- eldrum, sem veittu þeim nægt frelsi til leiks og skemmtana, þó skylduverkin og aginn væru á sínum stað. Skólaganga Svövu var stutt, en hún ólst upp á menningarheimili þar sem bókakosturinn samanstóð af ís- lendingasögum og fleiri góðum bókum og var bókalestur alla tíb hennar áhugamál. Bernska Bjössa mótaðist af því að hann missti ungur móður sína. Sem elsti sonur þurfti hann snemma að ganga í ýmis bú- skaparstörf og að axla ýmsa á- byrgð. Frá unga aldri vandist hann á mikla vinnu og lítið var um frístuhdir. Þegar Svava og Bjössi fluttu aftur að Kolugili árið 1947 eftir tveggja ára dvöl í Reykjavík, hófust þau handa við uppbygg- ingu. Jörðinni hafði þá verið skipt til helminga, milli Bjössa annars vegar og yngstu systk- ina hans hins vegar. Svava og Bjössi byggðu sér myndarlegt í- búðarhús ásamt útihúsum og tún voru stækkuð. Bústofninn var þó aldrei stór og þurfti Bjössi alla tíð aö vinna meö- fram búskapnum, m.a. í slátur- vinnu, brúarvinnu og í garb- yrkju. Uppbyggingarárin voru tími mikillar vinnu, en framtíðin brosti við þeim og ungum syni þeirra. Það varð þeim þung raun að missa litla soninn, sem lést af slysförum aðeins þriggja ára gamall. Frásögn Svövu af ferð hennar og sonarins suður til að bjarga lífi hans stendur Jóladagskrá Þjóðminjasafnsins á Ingólfstorgi í ár Þjóbminjasafnib hefur verib lokab frá því'á mibju sumri vegna vibgerba, og ekki útlit fyrir ab hægt verbi ab opna þab fyrir jól. Jólasveinarnir ís- lensku eru aubvitab mjög óánægbir meb þetta ástand. Þeir hafa komib í safnib mörg undanfarin jól og átt þar fast- an samastab, þar sem fjöldi barna hefur tekib á móti þeim meb söng og fagnabarlátum. Starfsfólk Þjóbminjasafnsins hefur því ákvebib ab efna til móttökuhátíbar fyrir jóla- sveinana á Ingólfstorgi fyrir framan sýninguna „Leibin til lýbveldis" í Abalstræti 6 dag- lega síbustu þrettán dagana fyrir jól. Mánudaginh 12. desember er von á fyrsta jólasveininum, Stekkjarstaur. Sérstaklega verð- ur vandað til móttöku hans, barnakór syngur og borgarstjór- inn kveikir á jólatré, sem Þjób- minjasafnib hefur fengib að helga sér á torginu í ár af þessu tilefni. Svo koma þeir hver af öðrum daglega og síðastur Kertasníkir á aðfangadag jóla. Sigurður Rúnar Jónsson tónlistarmabur verður í móttökulibi safnmanna og stýr- ir fjöldasöng á torginu, og barnakórar úr ýmsum skólum og kirkjum á höfubborgarsvæb- inu koma fram. Undanfarin ár hafa börn og fullorbnir fjölmennt í Þjóð- minjasafnið til þess að taka á móti þessum skrýtnu bræbrum ofan af fjöllum, og hefur oft leg- ið við vandræðum vegna þrengsla í safninu. Hefur því stundum þurft að takmarka ab- gang skólahópa. En nú geta allir komist ab,sem vilja, því Ingólfs- torg er drjúgt. Jólasveinurram verður síðan bobib ab skoða sýninguna um Leiðina til lýðveldis, sem allir ís- lendingar þyrftu að skoða, og þá líka jólasveinar ofan af fjöllum. Sýningin var sett upp í tilefni 50 ára afmælis lýðveldisins af Þjób- minjasafni íslands og Þjóð- skjalasafni. Hún er á tveimur hæðum í gamla Morgunblaðs- húsinu. Þar er hægt að sjá vax- myndir af þekktum stjórnmála- mönnum, merk skjöl tengd sjálfstæðisbaráttunni, muni frá Alþingishátíðinni 1930 og kon- ungskomunum 1874 og 1907, auk fjölda ljósmynda og for- vitnilegra muna. Sýningin verbur opin daglega kl. 12-17 þessa síöustu þrettán daga fyrir jól, og er það enda- spretturinn, því sýningunni lýk- ur um jólin. ¦ mér oft fyrir hugskotssjónum. Þab var árið 1949 og vegir og farkostir í órafjarlægð, frá nú- tímanum. Ferðin suður til Reykjavíkur tók tíu klukku- stundir og þegar litli drengur- inn komst loksins undir lækn- ishendur var það orðið of seint. Gleðin kom að nýju inn í líf þeirra tveim árum síðar, þegar sonurinn Sigurður fæddist. Dætrabörn Svövu komu síban til sögunnar eitt af öðru, en þau eru átta talsins og hefur Kolugil verið annað heimili þeirra. . Svava og Bjössi hættu búskap árib 1971, þegar Sigurður sonur þeirra tók við búinu. Þau bjuggu áfram í húsi sínu á jörð- inni og aðstoðuðu Sigurð og Jónínu tengdadóttur sína við bústörfin eins lengi og heilsa þeirra leyfði. Sonarbörnin fjög- ur voru í miklu uppáhaldi hjá afa og ömmu. Ég kynntist Svövu og Bjössa árib 1977, er ég fór í mína fyrstu heimsókn að Kolugili, þá tvítug að aldri, með Pétri dótt- ursyni Svövu, sem jafnframt var tilvonandi eiginmaður minn. Pétur var fæddur á Kolu- gili og ólst að miklu leyti upp hjá Svövu og Bjössa. Mér er minnisstætt hve ég hlakkabi til ab sjá bernskuslóbir hans og ab komast í norðlenska sveita- sælu, en ég kveið líka dálítið fyrir að hitta fólkið hans. Rétt áður en við beygbum af þjób- veginum út á afleggjarann nib- ur í Víbidal, sást Kolugil í f jarska. Þegar ég sá glebisvipinn á. andliti mannsefnis míns, skildi ég ab engu var ab kvíða. Svava og Bjössi tóku mér opn- um örmum þá og alla tíð síðan. Þær eru ófáar ferðirnar sem ég og maðurinn minn og síðar dóttir okkar höfum farið' að Kolugili í gegnum árin. Gestri- snara fólk en Svövu og Bjössa hef ég varla fýrirhitt, enda var oft gestkvæmt hjá þeim. Það var sama hve margir voru, alltaf var rúm fyrir fleiri og að- eins það besta var nógu gott fyrir gestina. Hjartarúmib var nægt hjá Svövu og Bjössa, en þau höfbu engan áhuga á ab safna að sér veraldlegum hlut- um. Á heimili þeirra voru að- eins nauðsynlegustu húsgögn, en bækur og myndir voru í öndvegi. Þangab var alltaf hlý- legt og notalegt ab koma. Hjón- in voru mjög samrýnd, þó ólík væru ab mörgu leyti, en bæbi voru þau dugnabarforkar og hlífðu sér hvergi í vinnu. Elju- semi Bjössa var ótrúleg, hann var sístarfandi meðan heilsa og kraftar entust, enda aö mörgu að huga á jafn stóru búi og Kolugil var orbiö. Hann var á- kaflega ljúfur og dagfarsprúbur mabur, en ef honum var mis- bobib var hann alls óhræddur vib að láta í ljós skoðanir sínar á mönnum og málefnum. Svava var létt í Iund og hlát- urmild, en hún var ákveðin kona og föst fyrir í skoðunum sínum. Hún var mjög félags- lynd og naut sín vel í marg- menni, enda var hún sagna- kona af guðsnáð og hafði sér- stakt lag á að gæða frásagnir lífi. Svava var ákaflega vel lesin kona og vel heima í hinum ýmsu málefnum, það var svo margt sem vakti áhuga hennar og óhrædd var hún ab mynda sér skobanir á málunum. Undanfarin ár fór heilsu Bjössa hrakandi og annabist Svava hann heima eins lengi og hægt var, en síbustu mánubi lífs síns dvaldi hann á sjúkra- húsinu á Hvammstanga. Þó Svava hafi ekki gengib heil til skógar undanfarib, vildi ég ekki trúa öbru en hún ætti nokkur ár eftir. Lát hennar kom því ab óvörum og eftir situr tómleik- inn og söknuburinn, en minn- ingin um þessi ágætu hjón mun ylja um ókomin ár. Hafi þau þökk fyrir samfylgdina. Peta Senn koma jólin: Jólaplatan 1994 Senn koma jólin heitir ný jóla- plata sem kemur út 21. nóvem- ber nk. Á plötunni eru 11 lög og eru átta þeirra ab heyrast í fysta skipti, en þrjú laganna, „Dreng- ur Maríu", „Litla jólabarn" og „Þegar þú birtist", flokkast undir þab sem kalla má þekkt jólalög. Þetta þýbir að abrir flytjendur hafa áður flutt þau á öörum plöt- um, en útsetningar þessara þriggja laga eru allar nýjar og frá- brugðnar fyrri útgáfum. Af þeim átta lögum, sem eru ab heyrast í fyrsta skipti, eru 7 erlend, en þau eiga það öll sameiginlegt að vera samin sem jólalög og að hafa náb ab tryggja sig í sessi erlendis sem slík. Þannig má segja að þau séu vel á veg komin til ab verba sígild jólalög og má ætla ab hib sama bíði þeirra í íslensku útgáf- unum, sem hér líta í fyrsta skipti dagsins ljós. Eitt laganna, titil- lagib „Senn koma jólin", er svo alíslenskt, lagib er samib af Þor- valdi B. Þorvaldssyni og textinn er eftir Kristlaugu Maríu Sigurb- ardóttur. Flest hinna sígildu jólalaga, sem hvab vinsaelust eru hér á landi, eru erlend ab uppruna og því mikib vandaverk ab semja texta vib þau sem hæfir. Sá textahöfundur íslenskur, sem einna mesta reynslu hefur í þessu, er tvímælalaust Hinrik Bjarnason og hann gerbi einmitt textana vib þau sjö lög sem ab uppruna til em erlend. Hinrik hefur ábur gert marga texta vib þau jólalög, sem mestum vin- sældum eiga ab fagna hér á landi; má þar t.d. nefna „Ég sá mömmu kyssa jólasvein" og „Snæfinnur snjókarl". Frítt lib söngvara kemur fram á Senn koma jólin, en þab eru Andrea Gylfadóttir, Björgvin Halldórsson, Ellen Kristjánsdótt- ir, Helga Möller, Laddi, Margrét Eir, Sigríbur Beinteinsdóttir og Stefán Hilmarsson. Um hljób- færaleik sjá m.a. Máni Svavars- son, Ólafur Hólm, Þórbur Gub- mundsson, Ari Einarsson, Eiður Arnarson svo og Þorvaldur Bjarni Þorvaldsson, sem jafn- framt sá um útsetningar og stjórnabi upptökum. ¦