Tíminn - 22.11.1994, Blaðsíða 8

Tíminn - 22.11.1994, Blaðsíða 8
 Þríbjudagur 22. nóvember 1994 Asjöunda og áttunda ára- tug og fram á þann ní- unda voru samtök, sem reyndu meb hrybjuverkum ab koma af stab vinstribyltingu, veruleg hrollvekja í vestan- verbri Evrópu. Þab voru Raubu stórfylkin (BR) á ítalíu, Raubahersbrotib (RAF, í dag- legu tali oft kallab Baader- Meinhof) í Vestur-Þýskalandi, Stríbandi kommúnískar sellur (CCC) í Belgíu, Bein athafna- semi (AD) í Frakklandi og fleiri, sem varla nokkur man lengur hvab nefndust. Hópar þessir voru ofbeldisjab- arinn á hræringum þeim, sem gjarnan hafa verið kenndar við „byltingarárið" 1968. Þeir voru aldrei nema fámennir, en nutu BAKSVIÐ DAGUR ÞORLEIFSSON meðan 68-hræringarnar voru í tísku allnokkurrar samúðar meðal ýmissa félagshópa. Þar mun að Ieita einnar af ástæðun- um til þess að hópar þessir, ekki síst RAF, héldu furðulengi velli gegn yfirvöldum. En einnig kom þar til að þeir áttu sér oft vísa griðastaði í austantjalds- ríkjum og arabaríkjum ýmsum og fengu ýmiskonar annan stuöning þaðan. Annarskonar rætur En á níunda áratugi tókst yfir- völdum og lögregluliði þeirra að lima þessa hópa sundur mik- ið til. 68-hugarfarið var þá þeg- ar mjög á undanhaldi. Og með umskiptunum miklu 1989-91, er kalda stríðið hvarf og sovét- kommúnisminn, er svo að sjá að umræddum hópum hafi þorrið allur andlegur kraftur; hugarfar það sem var félagsleg- ur grundvöllur þeirra virðist hafa gufað upp um leið og Berl- ínarmúr og járntjald hurfu og þriðjaheimshyggja var ekki orð- in svo mjög í tísku sem verið hafði um alllangt skeið. Af hópum og samtökum af því tagi sem hér um ræðir eru nú varla eftir nema írski lýð- veldisherinn (IRA) og Baskneskt fósturland og frelsi (ETA). Sum- ir, sem vilja telja Tyrkland til Evrópu (og fyrrverandi vestan- tjalds-Evrópu vegna aöildar þess að Nató), bæta Verka- mannaflokkí Kúrdistans (PKK) við. Sé skýringa leitað á úthaldi samtaka þessara þrennra kemur í ljós að þau eru harla frábrugb- in hópum eins og RAF og CCC. Grunnur þeirra hópa var af hugmyndafræöilega taginu, af marxískum toga að meira eða minna leyti. IRA, ETA og PKK nutu að vísu 68-hræringanna til að fá vind í seglin og tileinkuðu sér eitthvað af marx-lenínisma, í orði kveðnu a.m.k., en grund- völlur þeirra var og er þjóðern- ishyggja. Og kaþólskir írar, Baskar og Kúrdar eru engu síður til en var fyrir 20-30 árum; tískukenndar sveiflur í pólit- ískri hugmyndafræði breyta engu um þab. Þetta eins og fleira er ábend- ing um, ab hugmyndakerfi af pólitíska taginu dugi skammt til ab móta sameinandi sjálfs- ímynd og hætt sé vib aö slíkar sjáífsímyndir sem þau móti verði ekki mikið meira en dæg- urflugur, miðað við söguna í allri sinni Iengd. Miklu ending- arbetri hafa reynst sameinandi sjálfsímyndir meb trúarbrögð, tungumál, kynþátt, sameigin- lega menningu eða (meintan) sameiginlegan uppruna sem grundvöll og jarðveg. Gerry Adams, foringi Sinn Fein: stubningur frá írskum Bandaríkjamönnum. Meö þjóöernis- hyggju sem grundvöll BR, RAF og CCC eru gengin veg allrar veraldar, en IRA, ETA og PKK standa enn Italía Berlusconis: Raubu stórfylkin gengin veg allrar veraldar. ETA á undanhaldi IRA beitir sér fyrir því ab hib breska Norbur-íríand sameinist írska lýbveldinu. Þab hefur not- ið verulegs stuðnings ekki ein- ungis meðal norðurírskra kaþól- ikka, heldur og í írska lýðveld- inu og meðal írskættaðs fólks erlendis, einkum í Bandaríkjun- um. Orðalag af vinstriróttækum toga, sem einstaka sinnum kann að hafa brugðið fyrir í málflutningi IRA, hefur engu breytt þar um. Það hefur nú náð þeim árangri að breska stjórnin undir forystu Johns Major hefur ákvebið að reyna að semja vib Sinn Fein, „stjórnmálaarm" IRA. Baskneska ETA, sem vill Baskaland sjálfstætt og hlaut í lok sjöunda áratugar þjálfun hjá IRA í meðferö sprengiefna og vopna, varð Franco- stjórninni spænsku talsverður höfuðverk- ur á síðustu árum hennar. Meira að segja hefur því verið haldið fram að dráp ETA 1973 á Luis Carrero Blanco aðmírál, sem var einn helstu manna Francos, hafi skipt sköpum um framtíð Spánar. Carrero hafi verið sá af mönnum Francos sem ein- dregnast vildi viðhalda kerfi hans óbreyttu. Eftir fráfall aðm- írálsins hafi lýöræðissinnaðri aðilar orðið ofan á í stjórnarlið- inu. Athafnasemi ETA átti og að líkindum drjúgan þátt í því að Baskaland fékk sjálfstjórn. En þótt mótsagnakennt kunni að virðast, kom sú niðurstaða ETA á undanhald. Til forystu í Baskalandi voru kosnir stjórnmálamenn, sem gerðu sig ánægða með sjálfstjórn- ina. ETA, sem áfram krafð- ist sjálfstæðis, hefur síðan fengið æ minni undirtektir, klofnings hefur gætt í röðum þess og lögreglan á auðveldara með en áður að finna á því hóggstaði. ESB dregur úr sjálf- stæoisþrá Núverandi stjórn Baskalands, undir forystu borgaralegs og þjóðernissinnaðs leiðtoga sem josé Antonio Ardanza heitir, krefst að vísu réttar fyrir Baska- land til að segja sig frá Spáni, en hefur samt ekki áhuga á úrsögn. Aðildin að Evrópusambandi, meb þess yfirþjóðlegu stofnun- um, á sinn þátt í því að Böskum virðist sem fullt sjálfstæði sé ekki jafn mikilvægt og var. Hið sama á raunar þátt í því að sam- an gengur nú á Norður-írlandi. Þar er um eftirgjöf að ræða einnig af hálfu IRA og írska lýð- veldisins raunar sömuleibis, því að allt er í óvissu um hvort yfir- standandi friðarumleitanir leiði um síðir til sameiningar írsku landshlutanna í eitt ríki. Stríð PKK og Tyrklandsstjórn- ar — í raun þjóðastríð Kúrda og Tyrkja — hófst miklu síðar en strið IRA og ETA gegn breskum og spænskum stjórnvöldum, en hefur þegar leitt af sér margfalt meiri hörmungar en hin bæði til samans. Til sigurs í því stríbi reiðir Tyrklandsstjórn sig á að- ferðir, sem stjórnir Bretlands og Spánar fá ekki af sér að beita eða telja sig ekki geta beitt, vegna vibhorfa sem nú eru ríkjandi á Vesturlöndum. Tyrkir hafa aldr- ei bobib Kúrdum upp á neina pólitíska lausn, eins og Spán- verjar Böskum og nú Bretar norburírskum kaþólikkum. Sumra mál er ab útkoma þess sé ab stríbib í Norbur-Kúrdistan (eins og Kúrdar.eru nú farnir ab kalla tyrkneska Kúrdistan) sé jafn vonlaust fyrir bábar þjóbir, Kúrda og Tyrki. ¦

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.