Tíminn - 25.11.1994, Blaðsíða 6

Tíminn - 25.11.1994, Blaðsíða 6
Föstudagur 25. nóvember 1994 Andblær fer hægan í húsi einu vib Hverfisgötu búa nokkrir ungir menn, sem eiga þaö sameiginlegt aö fást viö bók- menntir. Ahugi þeirra á þessari ibju beinist ekki eingöngu aö sköpun eigin verka, heldur hafa þeir í meira en ár stabib fyrir upp- lestrarkvóldum á heimili sínu. í hverri viku, eba þar um bil, fá þeir einhvern rithöfund til ab lesa úr verkum sínum. Ab lestri loknum er spjallab um verk vibkomandi höfundar, hina margumtölubu „stöbu bókmenntanna" og annab sem hugurinn girnist. Þegar hafa um fimmtíu höf- undar flutt verk sín á þessum samkomum, sem þeir félagar kalla Andblæ ab Málstöbum. Yfir- leitt eru þessir rithöfundar ungir og óþekktir af flestum. Óneitan- lega er þetta bæbi skemmtilegt og fræbandi andsvar gegn öllu því skrumi, sem nú um stundir er á góbri leib meb ab gera bók- menntaumræbu á íslandi ab einu allsherjar rugli, þar sem allt snýst um auglýsingar, m.ö.o. peninga. Sú tíb er ab mestu libin, þegar menn töldu þab einhverju skipta hvab skrifab stób í skáldverkum. Meira ab segja eru nöfn rithöf- unda á leib út úr bókmenntaum- ræbunni. Nú er þab myndpeina, sem meginmáli skiptir. I sam- ræmi vib þetta eru stöndugustu bókaútgefendur landsins farnir ab sýna landslýb „höfunda sína" í sjónvarpsauglýsingum. Þar birtast þeir okkur svo yfirmáta gáfulegir og upphafnir í framan, ab lýbum skal ljóst vera hvílíkir hugsubir og SPJALL PJETUR HAFSTEIN LÁRUSSON andans jöfrar þar eru á ferb. Því mibur nær þetta ferbalag oft ekki lengra en umhverfis naflann á „snillingunum". En þab er önnur saga og heldur raunaleg. En svo aftur sé vikib ab þeim ágætu mönnum sem rába húsum á Málstöbum, þá hafa þeir nú í fé- lagi vib nokkra sálufélaga sína byrjab útgáfu bókmenntatíma- rits, sem vitanlega ber heitib And- blær. Ekki er þab ætlun mín ab setja mig í stellingar gagnrýnanda. En þar sem ég hef átt nokkurn þátt í útgáfu bókmenntatímarita, get ég ekki annab en glabst yfir því ab loks skuli komib slíkt rit, sem fyrst og fremst virbist eiga ab vera vettvangur ungra rithöfunda. Slíkt hefur ekki gerst í hátt í tvo áratugi, eba síban tímaritib Lyst- ræninginn var og hét. Svona „kjúklingarit" hafa ótví- ræba kosti, bæbi fyrir þá höfunda sem þar birta efni og eins fyrir hina sem fylgjast vilja meb hugs- anlegum vaxtarbroddum bók- menntanna. Hinum ungu höf- undum gefst færi á ab birta efni, sem fer víbar en bækur óþekktra höfunda. Auk þess má ætla ab tímarit, sem þeir bera sjálfir ábyrgb á, geti aukib sjálfsgagnrýni þeirra — svona meb tíb o§ tíma, a.m.k. Hver veit nema vib Islend- ingar eignumst þá aftur rithöf- undastétt, sem álítur hib ritaba orb mikilvægara skjámyndum af snoppufríbum markabspennum. Þótt ég hafi fyrr í þessu spjalli sagt ab ég ætlabi ekki ab setja mig í stellingar gagnrýnanda, pá get ég ekki stillt mig um ab láta þess getib ab sumt af því efni, sem birt- ist í fyrsta tölublabi Andblæs, hefbi ab skablausu mátt dvelja lengur í skúffum skapara sinna. Eigi ab síbur má vænta þess ab þetta tímarit eigi eftir ab færa bókmenntaunnendum ferskan andblæ þegar fram líba stundir. ¦ Ágætir framsóknarmenn. Af aug- ljósum ástæbum hef ég hvorki málfrelsi né tillögurétt á komandi flokksþingi ykkar, og gríp því til þess rábs að skrifa ykkur opið bréf. Og vil ég þakka forrábamönnum Tímans þann velvflja ab gera mér þab kleift. Erihdi bréfsins er ab leita sem jafnabarmabur liðsinnis sam- vinnumanna til ab slíta lífskjara- fjötrana af bændum og rjúfa þá niburjöfnun eymdarinnar, sem þeim er úthlutað meb núverandi og fyrirsjáanlegum framleiðslu- kvótum. Vissulega hafa flokkar okkar víða ratað á langri vegferð, en bak við allt það veraldarvolk og tíðum ágreining um dægurmál þá rís sú staðreynd, að jafnabarstefn- an og samvinnustefnan eru greinar af sama meibi. Og þab er sama rit- hönd á stofnsamningi beggja flokkanna og þab svífur sami andi yfir hugmyndafræbi þeirra og Opið bréf til flokksþings Framsóknarflokksins markmibum. Því bib ég ykkur framsóknar- menn að taka til umfjöllunar á flokksþingi ykkar þá hugmynd sem fram kom í landbúnaðarstefnu okkar jafnaðarmanna árið 1986 að taka upp búsetustyrki. Þeir kæmu þá í stab framleibslukvóta og bein- greiðslna, sem nú eru. Hugmyndafræðin á bak við bú- setustyrki er sú, að þeir séu ekki framleiöslutengdir, heldur séu þeir greiddir á félagslegum forsendum. Hvernig bóndinn nýtir svo sína jörð, hvort hann framleiöir lítið, mikið eða ekkert, það verður hans eigib mál. Til að ákvarða upphæðir slíkra búsetustyrkja í hverju tilviki, þá gætu stjórnvöld haft tíl hliðsjónar skýrslur um ársverk á hverju búi, og skiptir þá ekki máli hvernig bú- greinar blandast þar saman, t.d. kartöflur, blóm, hænsn, svín, sauð- fé eða kýr. Viö getum hugsað okk- ur, til að auðvelda umræðuna, aö búsetustyrkur næmi sem svarar einni mil.ljón króna á ársverk. Þá yrðu útgjöld ríkissjóðs til landbún- aðar nánast óbreytt, en ávinningur bænda og neytenda afar mikill. Fyrir neytendur hefði slík breyting í för með sér að verö á landbúnað- arafurðum færðist að heimsmark- aðsverði án þess að sú verðlækkun raskaði afkomu bænda. Fyrir bændur hefði slík breyting í för meb sér ab þeir gætu hagað búr- ekstri sínum aö eigin vild. Og enn meira um vert er, að slíkur frjáls búrekstur gerir bændum kleift ab hasla sér völl á erlendum mörkub- um. Þeir geta boðib hagkvæm verð á heimsmarkaöi, sem síban myndu smám saman hækka eftir því sem varan ynni sér sess sem hágæba hollustuafurb. Ég hef rætt þessa hugmynd vib æði marga og vel virta framsóknar- menn. Þeim hefur flestum þótt hún athyglisverð og ýmsir álitið að í henni gæti legið leiöin úr þeirri sjálfheldu og því svelti, sem núver- andi kvótakerfi er. En orð eru til alls fyrst, og því djarfari og bylting- arkenndari sem hugmyndir eru, því lengri tíma þurfa þær ab fá í umræbu. Ég biö ykkur því að taka hugmynd þessa til umfjöllunar á komandi flokksþingi ykkar. Ég rök- styð þá beiðni mína með fyrri vís- an í sameiginlegan uppruna flokka okkar, og að vel sé við hæfi að rót- tæk umræða um lausn á vanda bænda fari fyrst fram í röðum okk- ar. samvinnu- og jafnaðarmanna. Að endingu óska ég svo flokksþingi ykkar velfarnaðar í störfum. Birgir Dýrfjörð, þinglóðs Alþýðuflokksins Stórvirkjanir I. Meb mörgum smávirkjunum og fá- einum allstórum raforkuverum hafa ís- lendingar nú beislab um 800-900 MW afl eba innan vib 10% af vatnsorku sem tal- ib er hagkvæmt ab virkja. Enn minna er virkjab af jarbhita og langminnst af orku- framleibslu í þeim geira er nýtt til raf- orkuframelbslu. Húsahitun tekur kúfinn af jarbhitaorkuframleibslunni. Þab er því nóg til af óbeislabri orku til ab breyta í söluhæft form. II. Hvort sem menn telja rétt ab nýta íslenska raforku til orkufreks ibnabar inn- anlands (í erlendum stóribjuverum) eba til útflutnings um sæstreng, er ljóst ab orkulindir okkar eru vannýttar aublindir. Nýting þeirra kallar á mikla peninga til ab byggja orkuver og mannvirki þeim tengd. Nýtingin kallar líka á stórfelldar umhverfisbreytingar vegna bygginga, veitukerfis og margvíslegs rasks sem fylg- ir. Enn á eftir ab ljúka umræbu um þau mál. III. Vatnsvirkjanirnar eru umhverfis- vænar ab því íeyti ab orkan sjálf er „hrein" og engin mengun verbur vib orkuframleibsluna. Orkuverin eru fremur fyrirferbarlítil og oft unnt ab koma þeim fyrir nebanjarbar ab stórum hluta. Þab eru helst línuvirki, en þó einkum uppi- UM- HVERFI Ari Trausti Cuðmundsson jarbeblisfræbingur Búrfellsvirkjun. stöbulón sem valda miklum umhverfis- breytingum. Enn er alllangt í ab jarb- strengir verbi notabir í stab línumastra og því verbur ab halda línum vib ábur not- abar reinar og þá helst meb jabri byggbar, en ekki yfir víberni sem eru mikilvæg aublind. Uppistöbulónin eru flest mjög stór og raska bæbi landslagi, lífríki og stabbundnu veburfari. Vib mat á þeim verbur ab gæta ýtrustu varkárni og muna ab þau verða ekki tæmd og færb til fyrri vegar nema á firnalöngum tíma. Líftími stórrar virkjunar er 50-100 ár og allsendis óvíst hvernig háttar í orkumálum fram- tíbar. Kostir og gallar 2-3 risalóna á Norb- austurhálendinu verbur ab meta í víbu samhengi. . IV. Háhitasvæbi henta til framleibslu raforku meb jarbgufu. Enn er Kröfluvirkj- un ekki fullnýtt vegna skorts á orkukaup- endum og Nesjavallavirkjun gæti fram- leitt góban skammt inn á landsnetib. Nokkur fleiri háhitasvæbi og meiri nýt- ing á umræddum svæbum gætu séb okk- ur fyrir mörg hundrub megawöttum. Reyndar eru mörg mengandi efni í guf- unni og frárennsli virkjananna, t.d. brennisteinssambönd og koldíoxíb. Guf- una er vart unnt ab hreinsa, en frárennsli má dæla um borholur ofan í jarbhita- geyminn á ný. Þótt orkuver og leibslur séu nokkub rúmfrek, er sá kostur ótví- ræbur ab ekki þarf stór uppistöbulón. Því mibur eru mörg helstu háhitasvæbin í jökulf jöllum landsins og því óabgengileg. En 5-7 gób svæbi eru þab ekki og ætti ab skoba þá kosti, jafnvel þótt hver kílówatt- stund fengin meb jarbhitaorku sé dýrari en sú serri fengin er meb vatnsorku. V. Náttúruvemd og orkuframleibsla verba ab fara saman á íslandi, ef nýting orku og landnýting eiga ab sjá okkur fyr- ir velferb. Hreint andrúmsloft, varbveisla sérstæbra svæba og gagnlegs lífríkis eru atribi sem eru jafn mikilvæg og ágóbinn af orkusólunni, sem okkur sárvantar. Umræba um mál þessi hefur lengi verib í skötulíki og manni sýnst sem nú þegar hafi mælendalista verib lokab.