Tíminn - 13.08.1995, Blaðsíða 5

Tíminn - 13.08.1995, Blaðsíða 5
Þriðjudagur 15. ágúst 1995 Friörik Jónsson Leysa þjoöhreinsanir vanda fyrrum Júgóslavíul ? „Það er hefð fyrir munnlegu of- beldi í löndum Balkanskaga. Einhver segir 'Ég ætla aö drepa hann. Ég ætla að drepa hann.' ... Ef drápin byrja mun enginn geta stöðvað þau." Slaven Let- ica, ráðgjafi forseta Króatíu, 26. mars 1991. Stríðið í fyirum Júgóslavíu hefur breytt talsvert um stefnu undanfarnar tvær vikur, eða eft- ir að Króatía hóf fulla þátttöku í stríðinu að nýju. Hafa herir Kró- ata þegar tekið yfir Krajína-hér- að sem Króatíu-Serbar tóku 1991 og hafa haldið síðan, og einnig hafa Króatar barist við hlið hermanna múslima í Bo- sníu við Bihac. Þrátt fyrir að herför Króata hafi verið gagn- rýnd af flestum ríkjum heims hefur hún getið af sér þá von að hún geti orðið upphafið að end- inum á stríði því sem staðið hef- ur yfir á Balkanskaga síðan 1991. Á hinn bóginn hefur her- för Króata einnig alið þann ótta að hún kunni að vera upphafið að því að stríðið breiðist út um allan Balkanskagann. Vafalaust er bjartsýni um að upphaf endalokanna sé hafið á stríðinu í fyrrum Júgóslavíu töluvert orðum aukin. Alið hef- ur verið á hatri milli þeirra í fimm hundruö ár, eða allt frá því Habsborgar og Ottóman heimsveldin deildu um yfirráð á Balkanskaga á fjórtándu, fimm- tándu og sextándu öld. Einnig eru €kki nema rúm fimmtíu ár síðan að Króatar og múslimir í fyrrum Júgóslavíu bundust bandaíagi við nasistastjórnina í Þýskalandi í seinni heimsstyrj- öldinni á meðan Serbar tengd- ust bandamönnum. Ennfremur ætti að vera Ijóst eftir atburði síðustu fjögurra ára að þessi þjóðarbrot geta hvorki búiö saman né hverjir innan um aðra. í þessu stríði hafa fjölmiðlar svo og almenningsálitið á Vest- urlöndum lýst yfir vandlætingu sinni með svokallaðar þjóð- hreinsanir (e. ethnic cleansing). Þjóðhreinsanir geta hins vegar haft tvær þýðingar. Annars veg- ar þjóðarmorð, eða skipulögð útrýming fólks sem tilheyrir ákveðnum þjóðflokkum eða þjóðarbrotum, sem er að sjálf- sögðu fyrirlitlegt og með engu móti réttlætanlegt. Hins vega geta þjóðhreinsanir þýtt að fólk sem tilheyrir ákveðnum þjóð- flokkum eða þjóðarbrotum er rekið burt af heimilum sínum og af hernumdum svæðum og flutt eða rekið annað þar sem væntanlega aðrir af sama broti búa. Það hefur komið fyrir að full- trúar þjóða heimsins hafi gripið til tilfærslu þjóðarbrota til þess VETTVANGUR „Því má fcera rök fyrir því að skilvirkur aðskiln- aður stríðandi fylkinga í fyrrum Júgóslavíu muni hjálpa umtalsvert bœði til að stöðva stríðið og, það sem míkilvœgara er, að koma í veg fyrir að það blossi upp að nýju." - að tryggja vopnahlé og fyrir- byggja frekari stríð milli þeirra. Dæmi um slíkt eru til að mynda flutningar á Grikkjum og Tyrkj- um milli ríkjanna skömmu eftir fyrri heimsstyrjöld þegar núver- andi landamæri Grikklands og Tyrklands voru staðfest af Þjóðabandalaginu. Slíkar þjóð- hreinsanir áttu sér einnig stað á sjöunda áratugnum á Kýpur eft- ir að vopnahlé hafði verið sam- þykkt, en þá voru fluttir milli eyjahelminga þeir sem voru af „röngu" þjóðerni. Það má segja að a.m.k. þessi tvö dæmi um þjóðhreinsanir sem byggja á flutningi þjóðar- brota hafi gefið þokkalega raun. Þrátt fyrir langvarandi vantraust milli Grikklands og Tyrklands hefur ekki orðið beinn ófriður milli ríkjanna eftir að landa- mæraerjur þeirra voru leystar með aðgerðum Þjóðabandalags- ins og þrátt fyrir að hermenn Sameinuðu þjóðanna standi gráir fyrir járnum á vopnahlés- línunni sem skiptir Kýpur á milli grísku- og tyrkneskumæl- andi íbúa hefur ekki slegið í brýnu á milli þeirra síðan skipt- ingin varð. Því má færa rök fyrir því að skilvirkur aðskilnaður stríðandi fylkinga í fyrrum Júgóslavíu muni hjálpa umtals- vert bæði til að stöðva stríðið og, það sem mikilvægara er, að koma i veg fyrir að það blossi upp að nýju. Mætti hugsa sér þetta þannig að Bosníu yrði skipt í þrjá hluta misstóra en samfellda (þ.e.a.s. engin griðar- svæði) og síðan fólk flutt til eft- ir þjóðerni þar til að hlutarnir þrír stæðu eftir „þjóðhreinsaðir" eða m.ö.o. að einungis fólk af einum þjóðflokki sé í hverjum hluta. Landamærin milli þeirra yrðu vöktuð af hefðbundnu friðargæsluliði Sameinuðu þjóð- anna, og seinna meir mætti jafnvel reikna með að bosnískir Króatar sameinist Króatíu og bosnískir Serbar sameinist Serb- íu. Eftir stæði þá smækkuð mús- lima-Bosnía, laus við ófrið, en deilur múslima, Króata og Serba munu engan endi taka nema til komi þessi aðskilnaður hóp- anna. Þessi lausn krefst hins vegar samþykkis allra stríðandi fylk- inga svo og pólitísks vilja aðild- arríkja Sameinuðu þjóðanna til þess að taka aö sér verkið og veita til þess nægilegum mann- afla og fjármagni þannig að þessi aðgerð geti tekist. Óvíst er hvort það mun geta gengið upp en það má segja að það sé vel þess virði að þetta sé reynt enda hafa aðrar leiðir til lausnar ekki skilað árangri hingað til. Að^ öðrum kosti mun stríðið á Balk- anskaga engan endi taka. Höfundur er alþjóbafræbingur Tómas Cunnarsson um fjármál þroskaheftra Fyrir nokkru spurði kunningi, sem er foreldri þroskahefts manns, mig, lögfræðinginn, hvaö hann gæti gert til að tryggja að eignir sonarins, all- nokkrar áunnar eignir, svo og mögulegur arfur, færu ekki for- görðum þegar kunningjans sem óformlegs tilsjónarmanns nyti ekki lengur við. Gildar ástæður voru til fyrir- spurnarinnar en svarið gat naumast verið einfalt sem þó var einmitt það sem leitað var eftir. Hér féllu saman að minnsta kosti tvö sérstök lög- fræðisvið. Annað varöar stöðu þeirra sem ekki hafa náð fullum andlegum þroska eða tapað nokkru af honum og sú staða getur lagalega verið býsna mis- munandi. Hitt sviðið varðar sem tryggasta geymslu og ávöxtun fjár, einnig fjárfesting- ar í þágu þess þroskahefta, jafn- vel eyðslu. Sparnaður á ekki allt- af við. Stundum, ef góð tækifæri gefast, svo sem álitlegt feröalag, þjálfun eða upplyfting, er eyðsla þess þroskahefta það eina for- svaranlega. Framhjá þessum skerjum hygg ég að kunningi minn hafi siglt farsællega, en áhyggjur hans og fyrirspurn beindust að framtíðinni, ekki endilega nánustu framtíð, held- ur þegar að brottför hans kæmi, hvenær sem hún yrði. Hver yrði þá tiltækur til að vera fjármála- legur tilsjónarmaður og ráðgjafi og hver var svo upphafinn að honum væri óhætt að treysta án mikilla skilyrða og eftirlits? Get- ur einhver svarað því? Landsins forni fjandi er nærri Hafís hefur veriö að angra okk- ur í sumar. Á föstudaginn kann- aði Landhelgisgæsluvélin TF- Sýn ástandið á miðunum úti fyrir Vestur- og Noröurlandi. ísinn reyndist næst okkur 69 sjómílur norður af Grímsey. Hann var fyrr í sumar mun nær landinu, en suðlægar vindáttir hafa hrakiö hann aftur til síns heima. I S L A N O Á ýmsum stöðum var þéttleiki íssins töluverður, þetta 4 til 6/10 og á fimm stöðum greindi áhöfn Sýnar borgarísjaka. ¦ VETTVANGUR Hagsmunir þroskaheftra tengdir fjármálalegri til- sjón og eftirliti geta verið miklir en hœttan á að forráð þeirra á eigin fé og mannréttindum verði skert er vissulega yfirvof- andi. Hér þarf einstak- lingsbundna og „klœð- kersniðna" þjónustu með tilliti til mögulegrar þroskaheftingar, fjár- hagsaðstæðna og ann- arra aðstœðna þeirra sem í hlut eiga. Hagsmunir þroskaheftra tengdir fjármálalegri tilsjón og eftirliti geta verið miklir en hættan á að forráð þeirra á eigin fé og mannréttindum verði skert er vissulega yfirvofandi. Hér þarf einstaklingsbundna og „klæðkersniðna" þjónustu meö tilliti til mögulegrar þroskaheft- ingar, f járhagsaðstæðna og ann- arra aðstæðna þeirra sem í hlut eiga. Þjónusta þarf að vera innt af hendi af aðila sem er sjálf- stæöur og/eða eftirlit í þágu þess þroskahefta. Hann þarf að hafa aðgang að trúnaðarskjölum sem varða þann þroskahefta, ef leyft verður. Ráögjafinn þarf að hafa góða þekkingu á fjárfestingar- kostum, sem til álita koma og aðferðum til að tryggja trausta varðveislu og ávöxtun fjár. Allar aðgerðir tilsjónar- og eftirlitsað- ilans þurfa að vera rekjanlegar, um ráðgjöfina, aðgerðir og varðveislu fjármuna. Þegar kemur að stærri fjármálalegum ákvörðunum, þarf fleiri en einn starfsmaður að eiga hlut að með þeim þroskahefta og/eða lö- gráðamanni hans. Starfsmenn- irnir þurfa að hafa ítarlegar starfsleiðbeiningar og sæta góðu eftirliti. Eftirliti sem mið- ast að því að ekki verði misfarið með fé eða mannréttindi þroskaheftra. Nærtækt er að lesandi spyrji, er ekki nóg komið af opinberum stofnunum sem ráðskast með málefni borgaranna? Má ekki hlífa þroskaheftum og ríkissjóði við þessari^ ráðgjöf og Iáta mál ráðast eins og þau hafa gert hingað til? Rökin hvað þroska- hefta varðar eru að aðgangur að ráðgjöf og tilsjón með fjármál- um þeirra getur verið mikils- verður ekki aðeins hvað varðar mögulega fjármálalega mis- notkun, heldur einnig vegna brota gegn öðrum réttindum. Að auki lifum við þá tíma aö þroskaheftir eru að sækja fram á fjölmörgum sviðum í sambandi vib nám og störf og þá list að lifa lífinu. Fjármálalegir hags- munir þroskaheftra, sem eru margir, eru því einnig samfé- lagslegir hagsmunir sem að minnsta kosti þarf að huga að. Raunar leggja opinberir aðilar nokkuð til þessara mála varð- andi þroskahefta á opinberum stofnunum, en oftast abeins að takmörkuðu leyti, svo sem með lausafé og vasapeninga. Þörf fyrir fjármálaráðgjöf er ekki bundin við þroskahefta. Meðferð fjármuna er víðfemt og vandasamt svið. Almenna borg- ara skortir oft og illa ráðgjöf. Er ástæða til að athuga hvort það er ekki hagkvæmt fyrir opinbera aðila að láta þeim í té sem þess óska og hafa þörf fyrir ráðgjöf í persónulegum fjármálum. Gæti ekki verið að ráðgjafarkostnað- urinn yrði aðeins brot af þeim kostnaði sem opinberir aðilar verða nú að bera vegna skorts á ráðgjöf? Höfundur er lögfræbingur

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.