Tíminn - 30.01.1996, Blaðsíða 4

Tíminn - 30.01.1996, Blaðsíða 4
Þriðjudagur 30. janúar 1996 mnfii STOFNAÐUR 1 7. MARS 1 91 7 Ritstjóri: Ritstjórnarfulltrúi: Fréttastjóri: Ritstjórn og auglýsingar: Sími: Símbréf: Pósthólf5210, Setning og umbrot: Mynda-, plötugerö/prentun: Útgáfufélag: Tímamót hf. ]ón Kristjánsson Oddur Ólafsson Birgir Guðmundsson Brautarholti 1, 105 Reykjavík 563 1600 55 16270 125 Reykjavík Tæknideild Tímans ísafoldarprentsmiðja hf. Mánaðaráskrift 1550 kr. m/vsk. Verb í lausasölu 150 kr. m/vsk. Skáld, móttökustjóri og ráöherra Ólöglegt og siölaust Skattsvik og svört atvinnustarfsemi eru fyrirferðar- mikil í þjóðmálaumræðunni og hafa verið lengi, án þess að sýnilegt sé að umf jöllunin beri mikinn árang- ur. En fleiri orsakir eru fyrir að skattfé glatist og ljótar eru þær upplýsingar, sem fram koma hjá Ríkisendur- skoðun, að milljarðar glatist vegna greiðasemi inn- heimtumanna ríkissjóðs og jafnvel að ríkið sé með óbeinum hætti aðili að svarta vinnumarkaðnum í gegnum verktaka sem ekki standa skil á lögboðnum greiðslum til ríkissjóðs. Á fimm árum hafa verið afskrifaðar 26.500 millj- ónir króna, sem eru óinnheimtir skattar. í mörgum tilvikum hafa þeir, sem losna við að greiða gjöldin, innheimt þau. Svo er til dæmis með vanskil á stað- greiðslu skatta, þegar vinnuveitendur hafa tekið af launum starfsmanna en ekki skilað. Afskriftir af virð- isaukaskatti aukast; en fara heldur minnkandi á öðr- um sköttum. í laugardagsblaði Tímans eru þessi mál rakin og stuðst við skýrslu Ríkisendurskoðunar um ríkisreikn- inginn. Þar er farið hörðum orðum um innheimtu- menn ríkisins, sem ekki standa í stykkinu þegar skattakröfur fara í vanskil. Fram kemur að fjármála- ráðuneytið sendir sýslumönnum fyrirmæli um að beita ekki tiltækum ráðum til að innheimta skatta og að afturkalla gjaldþrotabeiðnir. Innheimtumenn ríkisins telja sig beitta þrýstingi um að fresta aðgerðum og virðist sem valdamiklir að- ilar í þjóðfélaginu verndi illa stæð fyrirtæki með því að létta af þeim innheimtu skattskulda. Hér eru á ferðinni aðgerðir sem eru bæði ólöglegar og siðlausar og er næsta furðulegt að svona athæfi skuli viðgangast í ríkum mæli. Það er bágt að sjá hverra hlutur er verstur, fyrirtækja sem njóta þessar- ar sérstöku verndar, áhrifamanna sem beita sér og kúga innheimtuaðila til að mismuna fyrirtækjum og þegnum — nú, eða landshlutum, ef út í það er farið — eða innheimtumannanna sem láta undan og sinna ekki embættisskyldum sínum og mismuna fyr- irtækjum og öðrum skattgreiðendum. Ríkisendurskoðun bendir á að þeir, sem innheimta opinber gjöld, verði oft fyrstir til að verða varir við að fyrirtæki séu að komast í greiðsluþrot. Með því að fresta aðgerðum verða þeir iðulega valdir að því að aðrir viðskiptamenn fyrirtækja verða fyrir fjárhags- tjóni, auk þeirra skatttekna sem fara í súginn. Það er vitað mál að verið er að reka gjaldþrota fyr- irtæki mánuðum og árum saman eftir að þau eru í raun komin í harðastrand. Þetta veldur oft ótalmörg- um aðilum miklu tjóni og dregur ljótan dilk á eftir sér. Það er því ótvíræð siðferðileg skylda opinberra innheimtumanna að standa ekki í því að lengja dauðastríð þegar gjaldþrota skattgreiðenda. Við þetta má bæta að afskriftir banka og lánastofn- ana vegna þess að viðskiptavinir standa ekki í skilum eru gífurlegar, ekki síður en ríkissjóðs og sveitarsjóða, og hanga þessi vanskil og stórtöp oft saman og eru keðjuverkandi. Því er helvíti hart við að búa að opinberir aðilar skuli stuðla að siðlausum undandrætti skatta og hlaupa undir bagga með skattsvikurum og~jafnvel þeim sem stunda svarta atvinnustarfsemi. Hrafn „móttökustjóri" Gunnlaugsson hefur opinberlega veriö orðaður viö framboð til forseta íslands. Var haft eft- ir Hrafni í fyrri viku að margir lista- menn hefðu komið að máli við hann og hvatt hann til að gefa kost á sér. Móttökustjórinn er vitaskuld all hag- vanur á Bessastöðum, ekki síst eftir að hafa lóðsab hina tilkomumiklu Ma- dame þangað til fundar við sjálft Skáld- ið, eins og raunar frægt er orðið. Hrafn er auk þess ýmsum öðrum kostum búinn sem prýtt gætu forseta, t.d. er hann afskaplega þekktur og vinsæll í Svíþjóö. Eins og Hrafn hefur raunar sjálfur bent á, þá eru mótframbjóðendur hans magrir hverjir ekki mjög þekktir í þjóðfélaginu og kannski er madame Guð- rún Pétursdóttir, sem þó segist mikill vinur Skálds- ins, óþekktust allra, enda ótrúlega lítið eftirminni- leg manneskja, eins og sést á því að — mannglöggur móttökustjórinn kemur henni ekki fyrir sig, þó þau hafi setið saman á skólabekk. trúlegt er að þriðji maðurinn verði með þeim í þeirri samvinnu, en sá er skáld og hagvanur á Bessastöðum frá fornu fari. Þessi þriðji maður yrði að sjálf- sögðu að vera Þórarinn Eldjárn, stór- vinur og félagi þeirra Hrafns og Davíðs úr útvarpi Matthildi. Slík Matthildar- þrenning, „skáld — móttökustjóri — rábherra", er nánast ósigrandi sam- setning og óvíst hvort prestar, femín- istar eða sjálf madame. Guðrún Péturs- dóttir hafi nokkuð í slíkt að gera. Þóröur Breiöfjörö Og fari útvarp Matthildur fram, er líka komin lausn á raunum sjálfstæöismanna varðandi það hvort formaður flokksins fer á Bessastaði eða hvort hann verður áfram í pólitík. Þar sem gert er ---------------- ráð fyrir að á forsetastóli sitji að- f" A npl eins einn maður, en Matthilding- ^*"****'______ ar eru þrír, er ljóst að finna verður einhvern samnefnara þeirra Æpandi stjórnmálaspurning En þó dýrðarljómi Hrafns sé þetta miklu skærari en margra annarra hugsanlegra frambjóbenda, þá eru þó í frambjóðendafleti fyrir miklar stjörnur og er Davíð Oddsson þar sýnu mestur. Hugsanlegt framboð Davíös er nú orðið að æpandi stjórn- málaspurningu í flokknum og sjálfstæðismenn geta vart um annaö hugsað, en vita þó ekkert í hvora löppina þeir eiga að stíga. Flokksstarfið er hálflamað, en enginn þorir að taka af skarið og spyrja hvort formaðurinn og forsætisráðherrann ætli að fara í forsetaframboð. En það er einmitt í þessu samhengi sem yfirlýs- ing Hrafns móttökustjóra Gunnlaugssonar fær aukið vægi, því búast má við að framboðshugleið- ingar þessara tveggja manna í sama embættið beinist frekar í átt að samvinnu en samkeppni. Hrafn og Davíð eru gamlir vinir og samherjar og því líklegt að úr því báöir hafa hug á forsetaemb- ættinu, muni þeir vinna saman ab því marki. Og þriggja til að tfjóða fram sem hinn formlega kand- ídat. Sá samnefnari getur enginn annar orðið en sjálfur forsætisráðherra Matthildar, hinn eini sanni Þórður Breiðfjörð. Þannig geta sjálfstæðis- menn fengið það besta úr bábum heimum. Ann- ars vegar kemur fram forsetaframbjóðandi, sem jafnframt ber titilinn forsætisráðherra og hefur sterk tengsl við Sjálfstæðisflokkinn. Hins vegar fer formaður Sjálfstæðisflokksins, sem jafnframt ber titilinn forsætisráðherra, ekki í framboð til for- seta. Þannig virðist Garra einsýnt eftir að Hrafn Gunnlaugsson lét uppi áform sín um forsetafram- boð, að mikill misskilningur hefur verið á ferð- inni. Menn hafa túlkað það sem svo að Davíð Oddsson sjálfur væri á leið í framboð, þegar þab spurðist að forsætisráðherra íhugaði forsetafram- bob. Hið rétta er greinilega að það er Þórður Breið- fjörð, forsætisráðherra Matthildar, sem er á leið- inni í frambob. Þab er því eblilegt ab nú sé þungu fargi létt af áhyggjufullum sjálfstæðismönnum um land allt. Garri Nábítur og þorrapitsa Þorrinn hófst með hefð- bundnum hætti um síðustu helgi. Sjónvarpsstúlkur hrylltu sig yfir súrmetistrog- um og næringarfræðingar upplýstu að allt væri þetta bráðfeitt. Neytendakannanir voru gerðar á hvar þorramat- urinn væri dýrastur og hvar ódýrastur og súrt og feitt var auglýst í miklum móð af framleiðendum, kaupmönn- um og veitingahúsum. Loftmiðlarnir gerðust afar þjóðlegir og þuldu upp úr þjóðháttum og dagatölum og sögöu skrýtnar sögur af bóndadegi og var jafnvel gengið svo langt að femínistum var ráðlagt að bregba vana sínum og vera vænar við karlana. Árni þjóðháttafræðingur var kallaður aö hljóð- nemum til að fræða þjóð sína-------------------- um þorra og þorrablót og fórst honum þab vel ab vanda og er hann seinþreyttur að rabba við -------------------- plötusnúðana um menningarleg málefni. Menningarsöguleg brú Og nú er þorrinn byrjabur og allir fjallvegir fær- ir og skíðabrekkur snjólausar. Blót voru haldin fyr- ir sunnan, norðan, austan og vestan og Lang- holtsklerkur messaði orgellaust. Spurnir eru af gríðarlegum átveislum þar sem étið var feitt og súrt og er nú drjúgur hluti þjóðarinnar með nábít og upprifin magasár, enda fréttist ekkert af for- setaframboðum eða öðrum áhugaverðum tíðind- um öðrum en þeim að röntgentæknar eru farnir ab gegnumlýsa á spítölum og er ekki meira ab gera en venjulega. Er þab vonandi ekki merki þess ab enginn hafi saknað þeirra. Það flaug fyrir að kynslóðabilib hafi verib brúað í þorrabyrjun meb því ab finna upp nýjan rétt sem nú aubgar fábreytta matarmenningu heimsins. Er það þorrapitsa sem er í senn bæði þjóðleg og vel bobleg þeim sem aðhyllast takmarkalitla lausung alþjóðahyggjunnar. Ekki hefur uppskrift þorrapitsunnar verið látin uppi, en líklegt má telja að hún sé bökuð úr bankabyggi og að í stað olífuolíu og salamipylsu sé notuð mörfeiti og súrir lundabaggar. Sjávarrétt- apitsan samanstendur eðlilga saman af hákarli a la Baldur Hermannsson (sbr. DV í gær) og þorska- lýsi á fjallagrasahotni. Haft er fyrir satt að í Reykjavík séu fleiri pitsu- staðir per haus en í Napólí og er tími til kominn að þjóð- legra áhrifa fari að gæta í pitsuáti Frónbúans, ab minnsta kosti á þorranum, sem er þjóðlegastur allra mánaða, kaldur og illviöra- samur. En þetta var útúrdúr því hér var meiningin að gera úttekt á fyrstu helginni í þorra, sem oft vill verða slarksöm og undanfari mikillar iðrakveisu. Undir kirkjugólfi Sumir eru svo heppnir að losna við krásirnar út ------------------ um sama líkamsop og þeim var «/íífc3lv»n#lÍ troðið í og mæta hressir og glor- " VlUaVflliyi hungraðir til vinnu á mánudags- ------------------------------------ morgni. Einstaka kunna sér hóf í mat og drykk og verður aldrei meirít af því sem þeir setja ofan í sig. Svo eru allir hinir sem blóta þorra af alhug og búa að miklu magarými og þola hvorki súrt né feitt og verba meb nábít fram eftir þorranum. Þeir munu endurtaka hátíðina með nákvæmlega sama hætti að ári, en láta súrmetið eiga sig þangið til. Þorrablótin eru tiltölulega ný af nálinni í menn- ingarsögunni en með þeim var endurvakin forn matargerð, eða öllu heldur geymsluaðferðir mat- væla. Og menningin verður að hafa sinn gang og er þorrapitsan glæsilegur vottur um endurnýjun- arhæfni fornra búskaparhátta og hvernig~samlaga má þab nútímanum. Svona má halda áfram og væri tilvalið að stinga súrsuðum pungbita ofan í sjá mein og vel kæstur hákarl ætti ab fara vel í kínverskri súpu sem soðin er af hákarlauggum. Og ekki væri neitt slor að fá eldsúrt hnakkaspik í Big Mac með góðum skammti af tómatsósu. Ein er sú nýung sem tekin er upp í ár, en það er að blóta þorra í kirkju, nánar tiltekið undir kirkju- gólfi. Þarna er kannski farið að seilast fulllangt aft- ur í þjóðlegheitin eða aftur fyrir kristni þegar blót- að var í trúarlegum hofum. En það er líklega sama hvar þorrapitsan er étin, hún ólgar samt í melt- ingarfærunum. OÓ

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.