Tíminn - 03.02.1996, Blaðsíða 4

Tíminn - 03.02.1996, Blaðsíða 4
Laugardagur 3. febrúar 1996 ifMMIMff STOFNAÐUR 1 7. MARS 1 91 7 Útgáfufélag*. Ritstjóri: Ritstjórnarfulltrúi: Fréttastjóri: Tímamót hf. ]ón Kristjánsson Oddur Olafsson Birgir Guðmundsson Ritstjórn og auglýsingar: Sími: Símbréf: Pósthólf5210, Brautarholti 1, 105 Reykjavík 563 1600 55 16270 125Reykjavík Setning og umbrot: Mynda-, plötugerð/prentun: Jæknideild Tímans ísafoldarprentsmibja hf. Mánaðaráskrift 1550 kr. m/vsk. Vero ílausasölu 150 kr. m/vsk. Oddur Ólafsson: Reykingar eru sjúklegt ástand Þaö er hrópandi mótsögn í vestrænum, siðuðum samfélögum. Annars vegar er taliö sjálfsagt, eðlilegt og skylt að grípa inní daglegt líf þegnanna meb valdboöi, ef hætta er talin á aö menn séu að fara sér að voöa. í öðrum tilfellum hins vegar er það látið viögangast sem löglegt mál að stórir hópar ástundi slíka hegðun að vitað mál sé að þeir fari sér nánast vísvitandi að voða, með óheyrilegum kostnaði fyrir þjóðfélagið í heild. Þannig eru fyrir hendi hvers kyns reglur um vinnuabstæður og heilsuspillandi húsnæði, sem framfylgt er af Vinnueftirliti og fleiri stofnunum. Heilbrigðiseftirlit bannar að tiltekin aukaefni megi vera í mat vegna þess að hugsanlega geti þau valdið krabbameini, ef einhver innbyrðir þau og ekkert annað í tuttugu ár. Lögreglan telur fulla ástæðu til að ganga hart eft- ir því að fólk noti öryggisbelti við akstur, og svo mætti lengi telja. Allt eru þetta sjálfsagðir hlutir og réttmætir, enda er það ekki einkamál hvers og eins hvort hann spillir heilsu sinni eða stofnar henni í óþarfa hættu. Kostnaður vegna spítalavistar fórnarlambs umferðarslyss lendir ekki eingöngu á viðkomandi fórnarlambi, heldur þjóðfélaginu í heild. Einn stærsti einstaki áhættuþáttur og óvinur helbrigðis á ís- landi — eins og víðar í heiminum — eru reykingar. Reykingar eru þó ekki bannaðar og sala vindlinga og annars tóbaks er meira að segja dágóö tekjulind fyrir ríkissjóð. Þær tekjur duga þó skammt upp í þann herkostnað, sem hlýst af reykingum fyrir heilbrigðiskerfi þjóðarinnar. Allt eru þetta í raun gömul sannindi, sem þó virðast ekki vera almennt meötekin, eins og aukning reykinga meðal ung- linga ber ótvírætt með sér. í vikunni skilaði nefnd um reykingavarnir, sem heilbrigðis- ráðherra skipaði í haust, athyglisverðri skýrslu þar sem lagðar eru til ýmsar leiðir í baráttunni gegn reykingum. Tillögur þess- ar miöast við þrjú atriði, sem þó eru nátengd: í fyrsta lagi að bæta heilsu landsmanna almennt; í öðru lagi að draga úr kostnaði við heilbrigðiskerfið; og í þriðja og síðasta lagi að ráðst gegn fíkn reykingafólksins sjálfs og bæta um leið fjár- hagsstöðu þess. Augljóslega vinna þessi markmið saman og í raun má segja að þetta séu einungis þrjár hliðar á sama markmiði. Aðalatrið- iö er að tekist sé á við málið af festu, og vissulega felur þessi skýrsla* og tillögurnar, sem hugmyndir eru um að hrinda í framkvæmd á grundvelli hennar, gefa fyrirheit um að reyk- ingavarnir fái aukið vægi í heilbrigðiskerfinu. Eitt af því, sem til mestra nýmæla telst í þessum tillögum, er að boðið verði upp á nikótínfíklameðferð á Heilsuhælinu í Hveragerði. Þetta er djörf hugmynd, sem fær mjög misjafnar viðtökur svo ekki sé meira sagt. Fjöldi manns, ekki síst reyk- ingamenn, telja svona nokkuð út í hött, og tala þá um óþarfa bruðl út af smámunum. Sannleikurinn er hins vegar sá, að hér er hvorki um bruðl né smámuni að ræða. Fyrir það fyrsta er gert ráð fyrir að reykingamenn sjálfir eöa sjúkrasjóðir verka- lýðsfélaga þeirra standi straum af kostnaði við námskeiðin. Og reykingamálin eru hreint engir smámunir, eins og rakið var hér að ofan. Þab sem hins vegar hugmyndin um sérstaka stofnanameðferð fyrir reykingamenn gerir, er að hún dregur fram að reykingar eru í raun sjúklegt ástand. Það er þetta sjúk- lega ástand sem reykingamenn og fleiri hafa svo lengi neitað að horfast í augu við. Séu þeir hins vegar lagðir inn vegna reykinga sinna, rétt eins og menn eru lagðir inn vegna drykkjusýki eða botnlangabólgu, þá öðlast menn nýja sýn á vandann. Það er fagnaðarefni ef reykingavandinn verður tekinn fast- ari tökum en veriö hefur, ekki síst ef menn ætla að reyna fyrir sér með nýjum aðferðum. Ekki veitir af. Siðrænn vandi og því óleysandi Nokkurra vikna hysteríiskast sem gengið hefur yfir þjóbina er að fjara út. Hvab kom útbólginni um- ræbu um eiturefnaneyslu unglinga af stab man eng- inn lengur og þab sem eftir stendur er helst þab ab alsæla og e- pilla er eitt og hið sama og hugtakib jafnaldrafræbsla hefur unnib sér sess í málinu, ab minnsta kosti um skeið., Sýruhausar hippatímans eru gleymdir og fólk sem glatabi æsku sinni í hassvímu hefur enga hugmynd um hvers vegna börnin þeirra brybja amfetamín og sprauta sig meb því og og gleypa alls kyns ólyfj- an til ab komast í vímu og slíta öll tengsl vib leibindi og sibgæbi samfélagsins. Öll umræban um ung- linga- og vímuvandamál- in hefur verib ótrúlega eintóna og tyggur hver upp úr öbrum sömu stab- hæfingarnar og stungib er upp á sömu lausnunum. Allt í strand Yfirvöldin eiga ab gera eitthvab í málinu. Það á að veita fé í fræðslu og endurhæfingu og öllu er kennt um landlæga og sí- aukna fíkniefnaneyslu nema því umhverfi sem börn og unglingar alast upp í. Leitað er sökudólga en fæstir gera minnstu tilraun til að kynna sér þann lífsstíl sem unga fólkið tileinkar sér. Af sjálfu leiðir ab vandamálin eru hulin og eiturlyfjasalar eiga greiðan aðgang að þeim markaði sem aðrir hafa skapað fyrir þá. Þegar umf jöllunin um fíkniefnaneyslu ungmenna var að komast í harðastrand vegna þess að hver tuggði upp eftir öbrum sömu klisjurnar, sem varla voru annab en útvötnub fáfræbi um efni, tók Stefán Jón að sér ab leiba þjóbina í allan sannleika um mál- in. í þættinum Almannarómi á Stöð 2. voru tugir ungmenna kölluð saman og átti nú aö komast að kjarna málsins. Það er skammt frá ab segja ab ungmennin, sem sum eru komin undir fertugt, . höfbu ekki annað til mála að leggja en sömu orðaleppana sem búið var að hafa fyrir þeim í umræðunni. Þó var þar undantekning. Ung stúlka" sem kvaðst hafa verið djúpt sokkin í fíkniefnaneyslu upplýsti að bókin Dýragarðsbörn hafi verið sér opinberun þegar hún um þýsku eiturfíklana, sem þar er fjallað um. -Þetta var eins og uppskrift að tæ- landi lífsmáta- sagbi stúlkan. Vel meinandi fólk, ungt og fullorbib, telur ab lesning eins og Dýragarðsbörnin, heyri til fyrirbygg- andi aðgerðum, eins og það er kallað. í þessu tilviki og hver veit hve mörgum örðum virkar boöskapur- inn öfugt á óþroskaðar sálir gelgjuskeiðsins. Stúlkan sem frá þessu skýrði fór út fyrir viður- kenndan ramma umræðunar og því var þaggað nið- ur í henni til að klisjubullararnir kæmust að. Kynslóöir eiturfíkla Mebal ungmenna er þab töff ab neyta eiturlyfja. Miðaldara blómabörn og fyrrverandi hippar og kyn- slóðir sem ólu sjálfar sig upp í sefjandi dýrkun á gaddavírsmúsík og flytjendum hennar og textahöf- undum sem lofuöu dóp og ofbeldi, geta ekki og vilja ekki skilja af hverju kynslóð barnanna þeirra þykir töff að svæla sig og sprauta inn í hömlulausa veröld eiturfíknarinnar. í Helgarpóstinum 22. jan. s.l. er viðtal vib tvíbura sem voru á kafi í eiturlyfjum í nokkur ár. Þeir eru hreinskilnir og skýra frá reynslu sinni og ömurlegri ævi. Þeir Arnar Már og Borgar Þór Þórissynir útskýra hvers vegna þab er töff ab neyta fíkniefna: „Þegar vib byrjubum ab fikta vib eiturlyf fyrir nokkrum árum var nýbúib ab sýna kvikmyndina Doors um samnefnda hljómsveit. Þá þótti mörgum flott ab reykja hass og komast í þennan grasfíling sem var vib íýbi hár á árum ábur. Þab má segja ab myndin hafi ýtt undir eiturlyfjáneyslu unglinga. í dag lofsamar rapphljómsveitin Cypress Hill hass- neyslu. Þessa tónlistamenn taka unglingarnir sér til fynrmyndar og er ekki nema von ab neyslan sé orb- in meiri hjá yngri aldurshópum." Vitrænt innlegg ¦ Foreldravandinn er fyrirsögn á grein sem Magnús Árni Magnússon skrifabi og birtist í Alþýðu- blaðinu 1. febr. Hann minnist á alþekkta kröfugerð á hendur öllum þeim opinberu þar sem heimtuð eru fjárframlög og óskilgreindar forvarnir. Magnús Árni er einn hinna örfáu sem reyna að gera grein fyrir orsökum vandans. Uppeldishlut- verki heimilana er lokið og ábyrgðinni varpab á stofnanir. Síðan kemst hann nær kjarna málsins en allir lýð- skrumararnir og mannkynsfrelsararnir sem lagt hafa í orðabelginn samanlagðir: „Skólarnir eru ekki í stakk búnir til að taka á sig siðferðilegt uppeldi barna, vegna þess að hlutverk þeirra er fyrst og fremst menntunarlegs eðlis og þannig á það að vera. Sið- ferðilegar fyrirmyndir barnanna verba því rapp- og rokkstörnur sem marg- ar hverjar eru djúpt sokkn- ar í eiturlyfjaneyslu og djöfladýrkun og skjóta af sér hausana í sundurtætt- um hótelherbergjum. Svo þegar börnin fylgja for- dæmi fyrirmyndanna er kallab á hefnd og ábyrgb dauðra ríkisstofnana." Hömluleysi I tímans rás Það er sárt að hlusta á forráðamenn unglinga sem orðið hafa eiturfíkninni að bráð lýsa því að þeir hafi ekkert vitað um ofneysluna í lengri eða skemmri tíma þótt ungmennin hafi dvalið á heimilunum löngu eftir að allt var komið í óefni fyrir þeim. Maður hlýtur ab spyrja hvers konar samband er á milli uppalenda og barnanna þegar foreldrarnir sjá ekki ab unglingarnir eru orbnir forfallnir drykkju: sjúklingar eba eiturfíklar nema hvorutveggja sé eins og algengt er. Þegar margauglýstur lífsstíll fyrirmynda ungra manna og kvenna eru eiturefnanautn og hömlulaus hegban meb dúndrandi undirleik rokks og rapps og hvab þetta nú allt heitir sem undirsátar Heimis ————— Steinssonar og menntamálaráb- herra eru ólatir ab mata ungdóminn á, væri kraftaverk ef markaburinn fyrir fíkniefni dalabi. En gömlu hippamir passa ab aldr- ei sé stungib á eiturkýlinu né kafab í undirheima dægurlagafársins, sem er uppspretta mikils aubs og mikill- ar niburlægingar. Utangarðsbörn Sagt er ab þeir sem stunda íþróttir noti síður fíkni- efni en þeir sem ekki æfa í sölum og á völlum. Nóg brúka þeir nú samt eins og dæmin sýna og virðast glansnúmerin ekkert setja ofan þótt upp um þau komist. En hvað skyldu margir hrekjast úr íþróttafélögum og virkri þáttöku þar vegna þess að þeir eru ekki efni í afreksmennina sem allir þjálfarar og íþróttaforkólf- ar eru sífellt á höttunum eftir. Hvar lenda allir þeir fjölmörgu einstaklignar sem úthýst er úr 'íþróttum nútímans vegna þess að þeir hafa ekki vaxtarlag eba færni til ab njóta náb og komast í úrvalib. Röksemdin um ab íþróttir og heilbrigt líferni þeirra vegna fellur um sjálfa sig sé þessa gætt. En þeir sem stjórna spurningaleikjum og keppnisíþrótt- um nútímans vilja ekkert af öllum þessum utan- garbsbörnum vita. Skömm Fíkniefnavandinn verður aldrei lýstur meö því að fólk hafi stablausa stafi hvert yfir öbru og heimti op- inberar abgerbir í rábleysi sínu. Ef þab er óæskilegt ab þeir sem landið erfa séu að þamba landa og innbyrða önnur og síst skárri fíkni- efni er tími til kominn ab hætta ab bulla og snúa sér ab því af alvöru að athuga hvar rætur vandamál- anna liggja. Þá fyrst er einhver von til ab hægt verbi ab leysa þau. Og hafi þeir skömm fyrir sem einatt beina athygl- inni frá glæpahyskinu sem mótar lífsmáta þeirra óhörbnubu unglinga sem taka fyrirmyndir sínar al- varlega. ¦

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.