Tíminn - 27.03.1996, Blaðsíða 5

Tíminn - 27.03.1996, Blaðsíða 5
Miðvikudagur 27. mars 1996 María Finnsdóttir 011 börn eiga aö sitja vel varin í bíl alltaf Flest börn ferðast daglega um í bílum. Alltof mörg þeirra nota ekki þann ör- yggisbúnað sem til er og eru því í stöðugri lífshættu. En hvers vegna? Vita forráðamenn þessara barna ekki að krafturinn við árekstur á 50 km hraða er sá sami og að detta ofan af f jórðu hæð á húsi? Dettur nokkrum í hug að láta barnið sitt vega salt í slíkri hæð? Sennilega ekki, ekki einu sinni í nokkrar sekundur. Öll böm eiga að sitja vel varin í bíl — alltaf. Þetta er ein af grundvallarreglum ígóðu barna- uppeldi, og sjálfsögð réttindi barnins. Því miður virðast enn ein- hverjir halda að börn þurfi ekki ab nota barnabílstól eða bílbeltið þegar ekið er hægt eða þegar aðeins á að skreppa í stutta ökuferð, t.d. til kaup- mannsins á horninu, í skól- ann eða leikskólann. Skyldu þeir hinir sömu vita að flestir árekstrar verða í næsta ná- grenni heimilisins? Ekki má heldur gleyma að við erum ekki ein á ferð í umferðinni. Hvað með hina bílstjórana, er alltaf hægt að treysta þeim? Börn sem eru laus í bílum verða mjög oft fyrir alvarlegri áverkum en þau sem nota ör- yggisbúnað, þurfi að snögg- hemla bílnum. Við slíkar að- stæður þarf ekki mikinn öku- hraða til svo að barn kastist til VETTVANGUR í bílnum og lendi jafnvel út um bílglugga. Við heyrum líka um þá sem enn halda að nóg sé að barnið sitji í aftursæti bílsins. Rann- sóknir sýna hins vegar að lítill munur er á slysahættu, hvort sem farþegar sitja lausir í fram- eða aftursæti. Laus farþegi í aftursæti eykur þess utan áhættu þeirra sem sitja í fram- sætum. Ef barn sem er 20 kg aö þyngd og situr laust í aftur- sætinu og bíllinn snarstansar á 50 km hraða kastast það fram með þyngd sem samsvarar 1250 kg. Samkvæmt umferðarlögum eiga allir í bílum að nota bíl- belti og barn yngra en 6 ára skal í stað öryggisbeltis eða ásamt með öryggisbelti nota barnabílstól, beltispúða eða annan sérstakan öryggis- og verndarbúnað ætlaðan börn- um. Hve mörg börn slasast árlega í bílum? Ef Iitið er 5 ár aftur í tímann, kemur í ljós að svipaður fjöldi barna 14 ára og yngri slasast ár- lega í bílum, þ.e. um 85 börn á ári að meðaltali. Á sl. ári slösuðust 128 börn í bílum. Ef þessar tölur eru skoð- aðar nánar, sést að mikil fjölg- un hefur átt sér stað í yngri ald- urshópunum, þ.e. hjá 6 ára börnum og yngri. Þar slösuðust 40 börn í bílutn af þeim 49 sem slösuðust í umferðarslysum árið 1995 (samkv. slysaskráningu Umferðarráðs). í eldri hópnum slösuðust 165 börn og þar af 88 í bílum. Um helmingur allra barna, sem slasast í bílum, notar ekki viðeig- andi öryggisbúnað. Á hvab ber að leggja áherslu? Foreldrar bera ábyrgð á að börn noti þann öryggisbúnað sem hentar hverju sinni. Þeir bera einnig ábyrgð á að örygg- isbúnaðurinn sé rétt notabur, þ.e. að hann sé rétt festur í bíl- inn og barnið rétt fest í búnað- inn. Hvers konar öryggis- búnaöur er til? í dag er á markaði hér á landi mjög góður öryggisbúnaður, sem hentar börnum á öllum aldri, og eru foreldrar hvattir til að kynna sér hann vel. Við getum ekki komið í veg fyr- ir öll slys á börnum í umferðinni, en með góðum öryggisbúnaði get- um við dregið úr alvarlegum áverkum. Höfundur er leikskólafulltrúi hjá Um- ferbarráoi. Fjölskyldupælingar Albees Kjallaraleikhúsib: ÞRjÁR KONUR STÓRAR eft- ir Edward Albee. Þýoing: Hallgrímur H. Helgason. Leikstjórn: Helgi Skúlason. Leik- mynd og búningar: Elín Edda Árnadóttir. Lýsing: Björn Bergsteinn Cu&mundsson. Frumsýnt í Tjarnarbíói 24. mars. Það er rétt sem Helgi Skúlason sagði í útvarpsviðtali á dögunum: Þetta er dæmigert leikaraleikrit, — það gef- ur góðum Ieikkonum margvísleg færi sem voru með köflum vel nýtt í sýningu Kjallaraleikhússins. Ann- að mál er hitt hversu merkilegt skáldverk þetta nýja verk Albees er, almennt skoðað. Það er auðvitað ljóst að þarna heldur kunnáttumað- ur á penna. Albee var á sínum tíma ein skærasta stjarnan í bandarískri leikritun og ber hæst af verkum hans Hver er hræddur við Virginíu Woolf? sem tvívegis hefur verið sett upp hér á landi. Fyrst kom reyndar einþáttungurinn Saga úr dýragarð- inum, seinna A Delicate Balance sem á íslensku hét Ótrygg er ögur- stundin. Fleiri verk Albees munu ekki hafa verið sviðsett hérlendis fyrr en Þrjár konur stórar, nýjasta verk höfundar, kemur nú upp í Kjallaraleikhúsinu, en það er reynd- ar ekki í kjallara lengur heldur í Tjarnarbíói, sem er ágætur salur fyr- ir leiksýningar. í fróðlegri grein þýðanda í leik- skrá er ferill Albees rakinn og lýst þeirri blöndu raunsæis og fjar- stæðna sem honum tókst að brugga með svo eftirminnilegum hætti fyrrum. í seinni tíð hefur áhuginn á höfundinum dvínað, enda við- fangsefnið orðið „æ furðulegra og LEIKHUS GUNNAR STEFÁNSSON sérviskulegra", eins og þýðandinn segir. Þrjár konur stórar er nokkuð undarlegt og „sérviskulegt" verk. Það er út af fyrir sig ekki galli. En það hefur komið fram í kynningu á verkinu að þarna sé höfundurinn að glíma við sína eigin persónulegu reynslu, erfið samskipti hans við kjörmóður sína og sálarkreppu vegna samkynhneigðar. Hér er oft rætt um soninn sem hljópst að Heiman og kom ekki fyrr en að tutt- ugu árum liðnum. Þessi sonur er meira að segja þögult hlutverk í leiknum. Að mínum dómi tekst höfundinum aldrei að gera þessar pælingar um soninn og fjölskyldu- málin áhugaverðar eða lifandi. Af því að þetta er kvika leiksins verður það að miklu leyti „tóm sérviska", persónuleg pæling, en án þeirrar dýptar og skáldlega frumleiksanda sem maður væntir af slíku leik- skáldi. Verkið skiptist í tvennt. Fyrri hluti er nokkuð raunsæisleg mynd af gamalli konu sem er ellihrörnuð og minnislaus, komin á síðasta snúning og rekur ruglingslegar minningar og birtir heldur kald- ranalega sýn á samferðafólkið. Hjá henni er miðaldra kona, í þjónustu hennar og annast hana, og loks ung kona, fulltrúi lögfræöings hennar. Gamla konan er í miðpunkti og stýrir umhverfinu, sú miðaldra reynd og aðlagar sig aðstæðum, með ósentímentalt viðhorf til hrörnunar og dauða. Sú yngsta er dæmigerður ungur fáráðlingur, sem stendur í að leiðrétta þá gömlu, sú í miðið sussar jafnan á hana. Fyrri hlutanum lýkur svo á því að sú gamla fær slag. Þessi hluti var einfaldur og tíð- indalítill, — Helga Bachmann er þar í sjónarmiðju sem elsta konan. Helga ber sig vel og beitti sínum þrautreyndu brögðum, en texta- meðferðin var nokkuð óörugg. Á hinar reynir minna þarna, þær eru eins konar undirspil við ræðu gömlu konunnar. Ef þessi þáttur er tekinn út af fyiir sig, var þetta bara smámynd af ellhrörnun gamallar ríkiskonu og ekki meira um þaö að segja. En í seinni hlutanum er alveg snúiö við og nú kemur í ljós að kon- urnar þrjár eru ein og sama konan á mismunandi aldursskeiðum. Og fær nú hin unga að vita það frá hin- um eldri að hennar bíður óglæsilegt líf og ástardraumar og annað slíkt á fyrir sér að fölna. Ófarnaðurinn stafar ekki síst af ýmiss konar kyn- ferðislegri ófullnægju og vangetu, kynkulda, framhjáhaldi og svo framvegis — sem reyndar var búið að ýja að í fyrri hlutanum. Inn í þetta kemur svo uppgjörið við son- inn sem situr við dánarbeö móöur sinnar baksviðs. Það er aö sönnu býsna sniðugt að leika sér með æviskeið manneskj- Edda Þórarinsdóttir, Helga Bachmann og Halla Margrét jóhannesdóttir í hlutverkum sínum. unnar eins og héi ei geit. Albee hef- ur ekki að ófyrirsynju lagt rækt við absúidleikhúsið, og héi nýtii hann séi ýmsa tækni þess, án þess þó að víkja nokkiu sinni í giundvallaiat- riðum fiá lökiænni oiðiæðu. Gall- inn ei hins vegai sá, að méi finnst að þessii tveii hlutai loöi ekki vel saman. Og þegai að ei gáð, veiðui kynfeiðisþáttuiinn, eins og hann kemui fyiii hér, hreinlega of veik undirstaða. Sú sálfræðilega fjöl- skyldukönnun, sem lagt er upp með, ristir ekki nógu djúpt. Hins vegar er leikni höfundar í samræðu- list slík að þátturinn verður með köflum býsna skemmtilegur, jafn- vel neistai af þessu öðiu hveiju. Blossinn dugii þó ekki til að geia sýninguna í heild að þeini tilfinn- ingalegu upplifun sem maðui hefði getað búist við. Sviðsmyndin ei falleg og stíl- hiein, mjúk og kvenleg, og búning- ai nokkuð góðii líka, nema hvað seinni búningur Höllu Margrétar var of banall, sem ekki mátti við. Leikstjórnin miðast við að leikkon- urnar njóti sín. Hlutverkin eru þó mjög misvel mótuð frá höfundar hendi. Þaö hefði vísast þurft svip- meiri leikkonu en Höllu Margréti Jóhannesdóttur til að gera yngstu konuna lifandi, en hún verður nán- ast utanveltu á sviðinu, bæði hreyf- ingar, raddbeiting og framganga eins og úr samhengi. Edda Þórarins- dóttir leikur miðaldra konuna. Hún hefur afar fallega sviðsframkomu og raddbeitingu, en persónugerðina skortir nokkuð á dýptina, líklega fullt eins frá höfundar hendi. Hún náði þó góðum sprettum, til dæmis í geðshræringaratriðinu þegar hún ræðst að syninum. — Það þögla hlutverk er í höndum Þorsteins M. Jónssonar. Helga Bachmann er vitaskuld prímadonna sýningarinnar og náði sér vel á strik í seinni hlutanum. Hún gaf elstu konunni bæði reisn og dýpri tóna aldurs og reynslu, hlutverkið er vel unnið, raddbrigði og svipbrigði nutu sín vel og valdið á textanum varð eins og meira við öflugri mótleik, einkum frá Eddu. Þýöingin er nokkuð hrá, heyrðist mér, en sæmilega lipur. Aldrei get ég fellt mig við hina enskulegu notkun sagnarinnar að elska. Það er ekki íslenska að tala um „að elska að ríða út" og annað í þeim dúr. Og óþarfa tilgerð sýnist mér að snúa upp á orðaröð í nafninu eins og gert er. Three Tall Women er bara Þrjár stórar (eða háar) konur. Kjallaraleikhúsið er sem sagt komið upp á yfirborðið og vonandi á það líf fyrir höndum. Hver veit nema það komist upp á efii hæðii!

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.