Tíminn - 17.04.1996, Blaðsíða 4

Tíminn - 17.04.1996, Blaðsíða 4
Mibvikudagur 17. apríl 1996 Útgáfufélag: Tímamót hf. Ritstjóri: Jón Kristjánsson Ritstjórnarfulltrúi: Oddur Ólafsson Fréttastjóri: Birgir Gubmundsson Ritstjórn og auglýsingar: Brautarholti 1, 105 Reykjavík Sími: 563 1600 Símbréf: 55 16270 Pósthólf 5210, 125 Reykjavík Setning og umbrot: Tæknideild Tímans Mynda-, plötugerb/prentun: ísafoldarprentsmibja hf. Mánabaráskrift 1700 kr. m/vsk. Verb í lausasölu 150 kr. m/vsk. Hvurskonar eiginlega er þetta? Hlutverk forseta íslands Umræður um forsetakosningar fara nú vaxandi, enda fer aö styttast í að framboðsfrestur sé útrunninn. Bollaleggingar um frambjóðendur og ummæli hinna, sem gefið hafa kost á sér og ekki hafa gefið kost á sér, hafa orðið til þess að beina kast- ljósinu við og við að eðli forsetaembættisins og gildi þess fyr- ir þjóðina og stjórnsýsluna í landinu. Það er vissulega ekki hægt að merkja að hinn eiginlegi kosningaslagur sé hafinn, þótt fjórir frambjóðendur hafi til- kynnt að þeir gefi kost á sér og mjög líklegt er að sá fimmti bætist við þegar þetta er ritað. Það hefur ekki borið mikið á frambjóðendunum í fjölmiðlum, né yfirlýsingar komið frá þeim sem hafa verið teknar sterkt upp í opinberri umræðu. Forsætisráðherra henti steini í þetta lygna vatn með viðtali í Morgunblaðinu um helgina, en frambjóðendurnir sýndu ýtr- ustu varfærni þegar ummælin voru borin undir þá. Embætti forseta íslands hefur notið mikillar virðingar með þjóðinni allt frá því að forseti var fyrst kjörinn af Alþingi á há- tíðarfundinum á ÞingvöTlum árið 1944. Á fyrstu árum lýð- veldisins var tekin upp sú regla að forsetinn skyldi vera þjóð- kjörinn og satt að segja hefur lítil umræða verið um að breyta því. Á tímabili komu fram kenningar í stjórnmálum um að sameina forsætisráðherraembættið og forsetaembættið, sem hefði þýtt gjörbreytingar á stjórnskipuninni. Þessar kenning- ar náðu aldrei alvarlegri umræðu. Þeir einstaklingar, sem hafa gegnt embætti forseta íslands, hafa mótað það á farsælan hátt. Þeir fjórir einstaklingar, sem gegnt hafa því, eru ólíkir og breyttar aðstæður í þjóðfélaginu, svo sem hraövaxandi alþjóðasamskipti, hafa sett sinn svip á embættið nú í seínni tíð, þar sem Vigdís Finnbogadóttir, for- seti íslands, hefur komið fram fyrir landsins hönd víða um heim við góðan orðstír. Þetta hefur orðið til þess að hugur þjóðarinnar stendur til þess að forsetinn hafi reynslu í al- þjóðamálum. Gott gengi Ólafs Ragnars Grímssonar í skoð- anakönnunum er ekki síst af þessum rótum runnið. Forsetaembættið hefur verið sameiningartákn þjóðarinnar og þeir sem því hafa gegnt hafa risið undir því hlutverki með prýði. Það er mikilvægt að allir geti sætt sig við forsetann og borið til hans traust og hann sé ekki þátttakandi í stjórnmála- deilum samtímans. Það þýðir vissulega ekki að hann eigi að vera skoðanalaus og eigi að hafa verið fjarri stjórnmálum. Forsetinn getur með breytni sinni og embættisrekstri haft margvísleg áhrif, án þess að þau séu tengd stjórnmálaþrætum dagsins. Það er alveg ljóst að áherslur Vigdísar Finnbogadóttur um ræktun landsins, uppeldismál og menningarmál hafa haft áhrif í þjóðfélaginu. Nokkur umræða hefur verið um það hlutverk forsetans að staðfesta lög frá Alþingi. Þessi umræða reis hátt er EES-samn- ingurinn var lögfestur, en andstæðingar hans lögðu að forset- anum að skrifa ekki undir lögin og skjóta málinu til þjóðar- innar. Þessu ákvæði stjórnarskrárinnar um forsetaembættið hefur aldrei verið beitt. Sú framkvæmd er rétt og skynsamleg. Til þess að beita því þarf að vera um fortakslaust brot á stjórn- arskránni að ræða, eða lagasetningu sem augljóslega samrým- ist ekki lýðræðisþjóðfélagi. Inngrip forseta lýðveldisins í pól- itískar deilur mundu eyðileggja þetta embætti. Nýr forseti lýðveldisins hefur svigrúm til að móta áherslur í embætti sínu innan þess ramma sem stjórnarskráin setur. Hann hefur vald til þess að móta reglur um afhendingu um- boðs til stjórnarmyndunar, en breytingar á embættinu eru bundnar lagasetningu og stjórnarskrá. Breytni forsetans og framganga í embætti og áherslur í málflutningi og að hann geti verið traust sameiningartákn fyrir þjóðina skiptir hins vegar gríðarlega miklu máli. Það hlutverk hefur verið rækt með mikilli prýði til þessa. Að öllu þessu athuguðu eru for- setakosningar afar mikilvægar, ekki síður en aðrar kosningar í landinu, og nauðsyn að þær byggist á góðri kynningu fram- bjóðenda og upplýsandi kosningastarfi. Toéé*1!1 Hvab er eiginlega ab gerast í þessu landi? Þab eru öll grund- vallarlögmál heilbrigðrar skyn- semi og vibtekinnar venju svo- leiðis þverbrotin, ab það stend- ur varla steinn yfir steini í þessu öllu saman. Allt byrjabi þetta á því ab Landhelgisgæslan stób útlendan tog- ara ab ólöglegum veibum innan landhelginnar. Það var búið að bíba í meira en tvo áratugi eftir því ab eitthvab spennandi gerbist á þeim vígstöbvum, og nú loksins mátti aftur búast við því að fá að sjá Day- íð takast á vib Golíat þar sem voru íslensku varðskip- in agnarsmá gegn tröllvöxnum verksmibjuferlíkjum frá gamla libna Sovét. Allt stefndi í þennan líka fína fæting og menn klárir í bátana og vib þab ab dusta rykib af gamla stríðshanskanum — þá bara allt í einu „búib". Varð- skipib komib heim og togarinn far- ---------------- inn til gamla liðna Sovét. Þab lá vib að fólk áttabi sig ekki á því að þab gerbist ekki neitt. Þab er fleira til skapraunar í þessum efnum. Loks- ins þegar Garri sá fram á ab mega búast vib kraftmik- illi og hressilegri kosningabaráttu vegna forseta- frambobs, þá segist kóngurinn vera hættur vib. Þetta er náttúrlega svo dæmalaust, ab fara svona með blásaklaust fólk. Þjóðarsálin beinlínis treysti á þenn- an efnivið um næstu framtíb. Grátkórinn genginn af göflunum En þab er ekki nóg meb að skipherrar, skonnortur og ráðamenn séu að svíkjast um. Sjálf náttúruöflin virbast beinlínis gengin af göflunum, því loksins þegar niðurstaba fiskifræðinga er sú að það sé óhætt ab auka þorskkvótann, þá segja fiskimenn, sjómenn, útgerbarmenn og önnur reginöfl náttúrunnar bara: „Nei, takk. Vib viljum sko ekki sjá meiri fisk." Þab hefur vart libið svo dagur frá því elstu menn muna, eba a.m.k. næst-elstu, ab ekki hafi grátkórinn emjað: „Meiri fisk, meiri fisk. Vib viljum veiba meiri fisk." En þab hefur bara enginn fiskur verið í sjónum til þess ab veiba og þarafleibandi ekki verib nokkur leib ab auka veibikvótana fyrr en loksins núna. En þá bregður svo við ab grátkórinn hefur söðlab um og 9 j3««ttóbV *«*• vill engan fisk sjá. Þessi fribsemdarmál öll eru nú þegar farin ab hafa hinar alvarlegustu afleibingar. Þab \}örn^.PJC hefur gengib svo langt ab virbulegir fréttamiðlar eru allt ab því farnir að falsa fréttir sínar, bara til að halda andlitinu. Uppsláttarlaus má dagurinn ekki líba og því er þab sannarlega ábyrgb- arhluti, ef menn ætla bara allt í einu ab verba sam- mála og hætta ab rífast og eyðileggja meb því alla uppslættina. Sæluhrollur Garri trúbi vart eigin augum og fann sæluhroll æsifréttamannsins hríslast nibur hryggsúluna, þegar hann rak augun í fyrirsögn í einu virtasta fréttablaði -------------------------- landsmanna: „Löggan skaut bíbí fARRI me^ haglabyssu." Og undirfyrir- ____ sögnin hljóðabi svo: „— ab börn- um ásjáandi." Snarlega birtist mynd af atburbunum í huga Garra: Henglarnir af fuglabúrinu dingla í gulmáluðu eldhúsloftinu, á hvítri eldhúsinnréttingunni er stórt svart gat og dreifðar litlar holur í kringum það. Börnin standa opinmynnt í eldhúsdyrunum meb skelfingarsvip og stara stjörf á leburklæddan lögreglumann meb sól- gleraugu og opna tvíhleypta haglabyssu og augun hvarfla ab reyknum sem liðast úr hlaupunum. Móð- irin liggur í yfirliði á gólfteppinu.... Svo fer Garri ab lesa fréttina og þvílíkt ergelsi. Það var náttúrlega engin bíbí sem löggan skaut, heldur brabra. Og „bíbíið" var ekki skotib inni í einhverju eldhúsi, heldur var þetta hefbbundin heiðagæs, sem skotin var úti í gubsgrænni náttúrunni. Eins og all- flestir íslendingar á tal-aldri vita, þá er gæsin köllub brabra en ekki bíbí, og því var þessi frétt, eba fyrir- sögnin öllu heldur, talsvert villandi. En þó er ekki annab hægt en ab virða blabamönn- um það til vorkunnar ab krydda fyrirsagnirnar ab- eins, þegar meira ab segja prestarnir eru orðnir svo fribsamir að þeir neita sér um að sparka í biskupinn á félagsfundi, þó tækifærib hafi verið kjörið. Garrí Prestar horfa til framtíðar Þab hlaut að koma að því að biskupinn yfir íslandi ynni orrustu í þessu enda- lausa stríði sem kallað hefur verið „ástandið í kirkjunni". Á félagsfundi Prestafélagsins í fyrradag voru haldnar margar og langar ræður. Búið var að byggja upp miklar væntingar fyrir þennan fund og plottað var í kristileg- um kærleiksanda víða um land ýmist gegn biskupi eða meb honum. Allir virtust sam- mála um að til stórtíðinda myndi draga í málum biskupsins, og flestir töldu einsýnt að staða bisk- ups myndi versna til mikilla muna eftir umræb- urnar. En það er öðru nær. Fundurinn sendi frá sér eina fréttatilkynningu þar sem biskupi er falið að kalla saman nefnd til að endurskoba frumvarp um stjórnskipun kirkj- unnar. Nefndin, sem biskup á að kalla saman, á ab fjalla um hugs- anleg framtíðar-biskupsmál og finna einhvern farveg til að taka --------------------- á slíkum uppákomum, en eins og staðan er í dag er það sitjandi biskup sem á að leysa úr álitamál- um sem upp koma varðandi sitjandi biskup. Prestafundurinn bendir á ab slíkt geti verið ansi erfitt mál fyrir biskup að fást við og geta víst flest- ir tekið undir þab. Samkvæmt fréttaskýringum mun þessi tillaga jafnframt fela í sér að Kirkjuþing fái sérstakan formann, sem taki ab sér ýmis ver- aldleg og stjórnsýsluleg störf, sem nú hvíla á bisk- upi að framkvæma og útfæra. Á víbavangi einungis varnarsigur í baráttu sinni við félaga sína innan kirkjunnar. I ályktuninni felst þvert á móti viður- kenning á að þörf hafi verið á að ein- hver farvegur væri fyrir hendi til ab takast á við biskupsmálin. Og auðvit- að er mál biskups og kvennanna tveggja, sem sakað hafa hann um áreitni, enn galopið og óvíst hvaða stefnu það mun taka þegar RLR hefur lokið sinni rannsókn. En þab liggur þó alltjent ekki fyrir krafa um afsögn, eins og jafnvel virtist í spilunum um tíma. Næsti biskup En upp úr þessu máli öllu og hinum langa fé- lagsfundi presta virbast vera að mótast hugmyndir hinna al- mennu klerka um það hvernig þeir vilja hafa næsta biskup. Al- Varnarsigur Ekki er ab sjá annað á þessari niðurstöðu en að prestar landsins hafi nánast náð að tala út á þess- um fundi og hreinsað andrúmsloftib, þannig að allar tillögur um fordæmingu á stjórn Prestafé- lagsins, jafnt sem tillögur um að biskup segði af sér tímabundið eða varanlega, voru dregnar til baka. Eftir stendur að Ólafur Skúlason hefur nú mun sterkari stöðu til ab takást á við ýmis þau mál sem að honum snúa. Einnig má búast vib ab þessi niðurstaða segi talsvert um styrkleikahlutföllin milli „presta í föt- um" annars vegar og svo „svartstakkanna" hins vegar. En því fer þó fjarri að biskup standi með pálm- ann í höndunum eftir þennan fund. Hann vann mennt er viðurkennt að framkvæmda- og stjórn- sýslumaðurinn í Ólafi Skúlasyni hafi verið mikil- hæfari en kenni- og fræðimaburinn og að það hafi ráðið úrslitum um að herra Ólafur var kosinn á sínum tíma. Þá vildu menn framkvæmdamann. Eftir ab þessi blanda stjórnsýslu- og fjármála- biskups annars vegar og biskups sem andlegs leib- toga hins vegar hefur lent í hrakningum, horfa menn nú fram á veginn til þess hvernig best sé að hafa næsta biskup. Svo virðist sem menn séu hall- ir undir að hann verði meiri kennimaður en fram- kvæmdamaður — komi frekar úr Fornmáladeild en Verslunarskólanum. Framkvæmdaþáttinn eru menn þá að hugsa um að fela öðrum aðila, sem kallaður yrði formaður Kirkjuþings og yröi eins konar framkvæmdastjóri hjá kirkjunni. Ekki er við öðru ab búast en ab þessar stjórn- skipunarbreytingar muni ná fram að ganga og herra Ólafur Skúlason verði þar meb síbastur bisk- upa þjóðkirkjunnar til að sitja í óskiptu búi kirkj- unnar og vera í forsvari fyrir bæði hina andlegu og veraldlegu hlið hennar. Miðað við hrakfarir und- angenginna vikna væri það ekki svo slæm niður- staða fyrir biskup, að verða minnst sem síðasta biskups fyrir breytingarnar miklu í kirkjunni. -BG 4

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.