Tíminn - 10.05.1996, Blaðsíða 6

Tíminn - 10.05.1996, Blaðsíða 6
Föstudagur 10. maí 1996 Neytendasamtökin hvetja bcendur til aö taka ekki þátt í ýmsum nýj- um framleiösluháttum: Vara viö erföabreytingum og hormónum í matvælum Neytendasamtökin hvetja ís- lenskan landbúnað og mat- vælaframleiðendur til að taka ekki þátt í nýjum framleiðslu- háttum, sem nú ryðja sér til rúms erlendis — m.a. erfoa- breytingum, hormónagjöf og ómannúblegri mebferb búfén- abar í því skyni ab halda nibri framleibslukostnabi — heldur sé vib þab mibab ab hér séu framleiddar heilnæmar mat- vörur án óþarfa aukaefna. Lýsa Neytendasamtökin sig reiðubúin til samstarfs til að tryggja að svo megi verða. Sam- tökin krefjast þess að stjórnvöld setji skýrar reglur um upplýs- ingar á umbúðum matvæla og stuðli jafnframt að því að inn- flytjendur sinni sambærilegri upplýsingaskyldu. Neytendasamtökin minna á að það á ekki að vera neytehda að sýna óyggjandi fram á hugs- anlega skaðsemi matvæla. Sönnunarbyrðin eigi ávallt að vera hjá framleiðendum. Oft séu notuð efni og framleiðslu- aðferðir sem gjalda verði var- huga við. Farið sé að erfðabreyta jurtum og dýrum til að auka geymsluþol matvæla. Matvælastofnun Sameinuðu þjóðanna hafi nú heimilað notkun fimm tegunda kjöt- hormóna, en frestað ákvörðun um notkun mjólkurhormóna, en með þeim sé hægt að auka mjólkurframleiðslu um 30%. Slík aukning auki hættu á júgur- bólgu og ýti þar með undir aukna lyfjanotkun. Þetta sé því bæði spurning um dýravernd og heilsu neytenda, þegar til lengri tíma er litið. Framleiðendur hafi ekki getað sannað að hormóna- notkun í mjólkur- og kjötfram- leiðslu hafi ekki áhrif á neytend- ur. Það er líka ófrávíkjanleg krafa Neytendasamtakanna að það komi ótvírætt fram á umbúðum matvæla hafi þau verið geisluð, líka þegar um samsettar vörur er að ræða. - Cjafir og eignir hússtjórnarskólanna: I vörslu stofnana sem nýta þá nú Gripir þeirra hússtjórnarskóla, sem hætt hafa störfum, eru annab hvort í varbveislu þeirra stofnana sem nú hafa fengið húsnæði þeirra til afhota, eða þeir eru í varðveislu samtaka kvenna á viökomandi stöðum. Þetta kom fram í svari Björns Bjarnasonar menntamálaráð- herra vib fyrirspurn frá ísólfi Gylfa Pálmasyni. ísólfur Gylfi hafði lagt fyrirspurn sína fram fyrir nokkru, en menntamála- ráðherra óskað eftir fresti til þess ab svara, þar sem afla þyrfti upplýsinga um hvem skóla fyrir sig. ísólfur Gylfi sagði að hús- stjórnarskólarnir hafi verið lítils- virtir í umræðunni. Mikil verð- mæti liggi í eigum þeina og einnig liggi mikil menning að baki þeim sem stofnunum, því mörg þeirra gilda, sem þeir störf- uðu fyrir, hafa nú glatast. Hann sagði að skólarnir hafi mikið til- finningalegt gildi fyrir það fólk sem þar hafi numið, og hann kvaðst hafa orðið var við að grip- ir þessara stofnana hafi lent á vergangi. Björn Bjarnason rakti nýtingu húsnæðis fvrrverandi hússtjórn- arskóla og á hvem hátt munir væru varðveittir. Hann sagði nauðsynlegt að flýta ákvörðun- um um nýtingu þessara húsa. Sumstaðar hafi verið komið á fót minningarstofum þar sem gamlir nemendur komi saman og minn- ist liðins tíma, en það sé ekki að öllu leyti heppilegt. Því sé nauð- synlegt að gera húsnæði þessara fyrrum stofnana lifandi á-nýjan leik með starfsemi þar sem slíkt sé ekki fyrir hendi. -ÞI í september 1890 fær Sveinn Ólafs- son úthlutað lóð, 37 x 45 álnir, vest- an við væntanlegt framhald af Smiðjustíg, norðan vib Steinsstaða- stíg. Byggingin standi vestan við Smiðjustíg í línu við önnur hús þeim megin. í fyrstu brunavirðingu á húsinu, sem var gerð í ágúst 1893, segir að Sveinn Ólafsson hafi byggt hús úr bindingi, klætt með borðum og járni þar yfir og meb jámþaki á langbönd- um. í húsinu séu tvö herbergi og tvö eldhús, sem eru þiljuð en ómáluð. Kjallari er undir öllu húsinu. Ekki er tekið fram hvort húsið er í byggingu eða fullbúið, en af lýsingu má telja nokkuð víst að húsið er ekki full- byggt. I janúar 1891 fær Sveinn leyfi til að byggja viðbót norban við íbúðarhús sitt, 13 x 6 álnir, og tvo skúra, 2x4 álnir og 3 x 3 álnir. Næsta brunavirðing yar gerð 1906. Þar segir að Sveinn Ólafsson hafi byggt einlyft hús með porti og 5 1/2 álnar risi, við norðurgafl á húsi því sem hann áður byggði á lóð sinni við Smiðjustíg 11. Viðbyggingin er byggð af bindingi, klædd utan með plægð- um 1" borðum, pappa, listum og járni þar yfir, og með járnþaki á plægðri 1" borðasúð, með pappa í milli. Innan á bindingi eru pappi og listar, og með milligólfi á bábum bita- lögum. Nibri eru tvö íbúðarherbergi, þiljuð með striga og pappa á veggjum og loftum; máluð. Þar eru tveir ofnar. Uppi eru tvö íbúðarherbergi þiljuð og máluð. Þar eru tveir ofnar. Kjallari er undir öllu húsinu, 3 1/2 alin á hæð. í manntali frá árinu 1901 búa á Smiöjustíg 11: Sveinn Ólafsson hús- bóndi, 65 ára, fæddur í Stokkseyrar- sókn; Sigríður Rögnvaldsdóttir, 40 ára, fædd í Garðasókn á Álftanesi; börn þeirra: Rögnvaldur 18 ára, Anna Guðný 13 ára, Júlíus 11 ára, Karólína Sveinbjörg 6 ára, Sumarliði 8 ára, Guðríður 3 ára og Sigurlína 1 ára. Sveinn Ólafsson lést 24. febrúar 1910. Ekkja hans bjó í nokkur ár í húsinu eða þar til það var selt árið 1915. Hún lést árið 1935. Árið 1910, í manntali sem gert var í nóvember, búa í húsinu: Sigríður Rögnvaldsdóttir, ekkja Sveins, og börn þeirra Sumarliði, Sigurlína, Anna og Júlíus. Aðrir íbúar hússins eru: Halldór Þórbarson, fæddur 10. nóvember 1854, Jóhanna Guð- mundsdóttir, fædd 1. apríl 1855, Guðrún Sigríður Halldórsdóttir, fædd 5. ágúst 1884, og Anna Ágústa, fædd 2. nóvember 1890. Gísli Guðmundsson gerlafræðing- ur kaupir Smiðjustíg 11 af erfingjum Sveins Ólafssonar. Sama ár ræðst Smiðjustígur 11 Gísli í að stækka og endurbæta húsið. í mars 1916 er það tekið til brunavirðing- ar. Þá segir að Gísli Guðmundsson gerlafræðingur hafi aukið og endurbætt húseign sína. Hús er byggt af bindingi, klætt yfir með plægðum 1" borðum, pappa, listum og járni, þar yfir á öll- um veggjum og þaki. í útveggi er fyllt í binding meb sagspónum og milli- gólf í bábum bitalögum. Niðri eru fjögur íbúðarherbergi, eldhús, gangur og tveir fastir skápar; allt þiljað með striga og pappa á veggjum og loftum, ýmist málað eða veggfóðrað. Þar eru tveir ofnar og ein eldavél. Uppi eru þrjú íbúðarherbergi, eldhús, gangur og tveir fastir skápar, allt með sama frágangi og niðri. Þar eru tveir ofnar og ein eldavél. Vatns-, gas- og skolp- leibslur eru í húsinu. Kjallari 3 1/2 al- in á hæb er undir öllu húsinu, hólfað- ur í þrennt. Kjallarinn er allur kalkað- ur að innan og með steinsteypugólfi. Þrír fjórðu af gólfi í kjallara er flísa- gólf. I einum fjórba kjallarans eru vél- ar sem notabar eru til gosdrykkja- framleiðslu. Gísli Guðmundsson var fyrsti ís- lendingurinn sem lærbi gerlafræbi. Hann stundaði námið í Austurríki, Þýskalandi og Frakklandi og var óþreytandi að fara utan og afla sér endurmenntunar. Hann var einnig menntaður í vefjafræði. Gísli kom á HUSIN I BÆNUM FREYjA JÓNSDÓTTIR fót rannsóknar- stofu í gerlafræði, sem hann rak um árabil í kjallaran- um að Smiðjustíg 11. Hann vann ab rannsóknum fyrir Landakotsspít- ala við Túngötu og Sóttvarnarhúsið í Þingholtsstræti. Einnig við mjólkur- bú, sem um tíma var starfrækt á Lind- argötu. Gísli Guðmundsson stofnaði gosdrykkjaverksmiðjuna Sanitas, sem var fyrst til húsa á Seltjarnarnesi, en var síðan flutt í kjallarann á Smiðju- stíg 11, sama ár og Gísli keypti húsib. Loftur Gubmundsson ljósmyndari tók síban vib rekstri Sanitas og byggði yfir hana á Lindargötu þar sem Lind- arbær er nú. Brjóstsykursgerbin Nói var um tíma í kjallaranum, en þab mun hafa verið eftir að Sanitas flutti starfsemi sína á Lindargötu. Gísli Guðmundsson var mikill áhugamaður um nýjungar í iðnaði og flestu sem laut að atvinnuskapandi rekstri. Sagt er að hann hafi haft meiri áhuga á að byggja upp nýja starfsemi en græða peninga. Hann var einn af stofnendum smjörlíkis- gerðarinnar Smára, ásamt Ragnari Jónssyni, sem kenndur var við Smára. Það fyrirtæki var til húsa á Veghúsa- stíg 5. En síðar var bókaforlagið Vaka- Helgafell þar til húsa eftir að smjör- líkisgerðin hætti þar. í manntali frá árinu 1920 voru til heimilis að Smiðjustíg 11: Gísli Guð- mundsson, kona hans Halldóra Þórð- ardóttir og börn þeirra hjóna, Guð- mundur og Guðrún. Foreldrar Gísla voru þar einnig til heimilis: Guð- mundur Guðmundsson frá Hvítanesi í Kjós og Jakobína Jakobsdóttir, sem einnig var úr Kjósinni, ásamt dóttur sinni Fríðu. Á heimilinu var vinnu- konan Guðný Helga Kristjánsdóttir. 1916 byggði Gísli geymsluskúr á lóðinni, 6 x 2,83 fermetra. Hann var gerður af bindingi og járnklæddur, en suöurhliöin, sem var á lóbarmörkum, var eldvarnarveggur. Skúrinn var hólfaður í tvennt og eingöngu notað- ur til geymslu. Gísli Guðmundsson byrjabi ab byggja Smiðjustíg 11 A árið 1919. Það hús er byggt af steini og byggt fyrir ibnað. Það var byggt í þremur áföng- um. Þar starfrækti Guðmundur sonur Gísla og Halldóru húsgagnaverk- stæbi. Gísli Guðmundsson var fæddur 6. júlí 1884. Hann lést langt fyrir aldur fram, 26. september 1928. Eftirlifandi kona hans Halldóra Þórbardóttir, börn þeirra og foreldrar Gísla bjuggu áfram í húsinu. Halldóra andabist 25. janúar 1989, en hún bjó síðustu árin í skjóli Guðrúnar dóttur sinnar. Guðrún Gísladóttir fór ung til Þýskalands og lærbi þar hrabritun. Hún vann lengst af hjá Garbari Þor- steinssyni hæstaréttarlögmanni, vib trúnaðarstörf og er þekkt fyrir dugn- að og vandvirkni. Þorvarbur Jónsson, eiginmabur Gubrúnar, var skjalaþýð- andi. Dóttir Guðrúnar og Þorvarðar, Edda læknaritari, og mabur hennar, Hálfdán Henrýsson stýrimabur, sem flestum íslendingum er kunnur fyrir fórnfús störf í þágu slysavarna, bjuggu um árabil í húsinu ab Smibju- stíg 11. Húsib var í eigu fjölskyldunn- ar þar til í desember 1990. Þá seldi Gubrún Gísladóttir og flutti í íbúð í húsi Eddu og Hálfdánar. Núverandi eigendur að Smiðjustíg 11 eru hjónin Gísli Arnþór Víkings- son líffræðingur og Gubrún Ög- mundsdóttir borgarfulltrúi. Þetta fal- lega og vinalega hús hefur að mestu haldið sínu upphaflega útliti. í stof- um á hæðinni er upphaflegt tréverk, sem skiptir veggjunum eftir miðju. Þessi skreyting fer vel við hús frá þess- um tíma. Núna er herbergjaskipan þannig, að á hæðinni eru tvær stofur, herbergi, gangur og snyrting. Uppi eru þrjú herbergi, gangur, bab og snyrting. í kjallara hússins er búið að innrétta íbúð. Tveir inngangar eru á húsinu, annar á gafli í suðurátt, hinn á skúr á vesturhlið hússins. Heimildir eru frá Borgarskjalasafni og Landsbókasafni.

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.