Tíminn - 04.06.1996, Blaðsíða 5

Tíminn - 04.06.1996, Blaðsíða 5
rPPririMÍ 'in huir.ifl Þribjudagur 4. júní 1996 b. 5 Ögmundur Jónasson: Hvað er svona nútímalegt viö Halldór Blöndal? Aö undanförnu hefur und- irritaöur hvatt til um- ræbu um þá ákvörðun ríkisstjórnarinnar ab gera^Póst og síma að hlutafélagi. í því skyni var m.a. birt grein hér í Tímanum þar sem settar voru fram röksemdir gegn þessari ákvörðun. Undirfyrirsögn greinarinnar var: Áskorun til kjósenda Framsóknarflokksins, en í greininni voru þeir hvattir til að knýja fulltrúa sína á þingi til að rökstyðja hvers vegna þeir styddu þessa ákvörðun. Ekki veit ég hvort kjósendur Fram- sóknarflokksins hafa haft sam- band við „sína menn", en hitt veit ég að fjöldi þeirra hefur haft samband við undirritaðan og lýst sig andvíga ákvörðun ríkis- stjórnarinnar. Á laugardag birti Tíminn við- tal við þann mæta mann Magn- ús Stefánsson, þingmann Fram- sóknarflokksins og fulltrúa flokksins í samgöngunefnd Al- þingis, þar sem hann skýrði hvers vegna hann er hlynntur því að Póstur og sími verði gerð- ur að hlutafélagi. Skýringar Magnúsar byggja að verulegu leyti á því að vísa til þess hvað aðrar þjóðir geri, en þetta er sami málflutningur og sjálf- stæðismenn hafa haft uppi og rúmast nánast í fimm prðum: Allir eru að gera það. Þetta eru hins vegar engin rök, og sannleikurinn er sá að ákvarðanir sem teknar hafa ver- ið á öldufaldi frjálshyggjutísk- unnar víðs vegar um heiminn, jafnt á þessu sviði sem öðrum, hafa í mörgum tilvikum reynst hafa skaðvænleg samfélagsleg áhrif. En það er ekki fyrr en af- leiðingarnar koma í ljós, löngu eftir að breytingarnar eru gerð- ar, að fólk vaknar af dvalanum og áttar sig á því hvað raunveru- lega hafi gerst. Mikil velta kallar á ab- hald en ekki abhaldsleysi í viðtalinu við Magnús Stef- ánsson er hann spurður hvað knýi á um breytt rekstrarform Pósts og síma. Magnús segir m.a.: „Fjárhagsleg velta Póst- og símamálastofnunar er allt að 12 milljarðar króna á ári, en vegna núverandi rekstrarforms heyrir hún beint undir fjárlög íslenska ríkisins, og þar með beint undir Alþingi með allar stærri ákvarð- anir. Þetta er að mínu mati mjög óeðlilegt rekstrarform fyr- irtækis af þessu tagi og samrým- ist á engan hátt nútímalegum st jórnunarháttum." Nú er það svo að peningaleg velta til dæmis heilbrigðiskerfis- ins og menntakerfisins er mikil og reyndar miklu meiri en hjá Pósti og síma, án þess að það í sjálfu sér séu rök fyrir því að einkavæða heilbrigbis- og menntakerfið. Hitt er þvert á móti mikilvægt að starfsemi, sem hefur yfirburðastöðu á markaði og er líkleg til þess að halda henni áfram, hafi raun- verulegt eftirlit frá samfélaginu. Það er reyndar algert grundvall- aratriði að fyrirtæki, sem starfar við slíkar aðstæður, búi við að- hald. Þetta getur að mínu viti verið á tvennan hátt: Annars "Ekki foe ég skilið þá hlutafélagavœðingu sem byggir á því að setja þetta dýrmœta fyrirtoeki undirþann mann einan. Hvað er svona núttmalegt við Halldór Blóndal? Ég stóð íþeirri trú að al- mannavald vœri nú- tímalegra en fámenn- isvald.,, vegar með því að setja viðkom- andi starfsemi undir almanna- vald, eins og raunin hefur verið með Póst og síma hingað til, eða með því að láta markaðinn um eftirlitið, neytendur og hlut- hafa, það er að segja notendur og eigendur. Almannavald er nútíma- legra en fámennisvald Hvorugt á að gera á viðunandi hátt með Póst og síma hf. Það á að færa stofnunina undan al- mannavaldi, án þess að skapa eftirlit úr annarri átt. Bæði stendur til að hafa gjaldskráreft- irlit og hlutafélagavæðingin á, að minnsta kosti fyrst um sinn, að felast í einu hlutabréfi sem heyri undir einn mann, sam- gönguráðherra, sem nú er Hall- dór Blöndal eins og kunnugt er. Ekki fæ ég skilið þá hlutafélaga- væðingu sem byggir á því að setja þetta dýrmæta fyrirtæki undir þann mann einan. Hvað er svona nútímalegt við Halldór Blöndal? Ég stóð í þeirri trú að almannavald væri nútímalegra en fámennisvald. í skjóli fá- mennisvalds hefur það hins vegar gerst í einkavæddum fyr- irtækjum sem búa við takmark- að aðhald — ekki bara á Bret- landi og Nýja-Sjálandi, heldur einnig á Norðurlöndum og víð- ar — að forstjóramir og hinir nýju tilsjónarmenn hafa rakað að sér launum og hlunnindum, en lægst launaða fólkið hefur borið skarðan hlut frá borði. Póstur og sími bæöi sveigj- anlegur og skjótvirkur Staðreyndin er sú að það er rangt sem haldið er fram, að fyr- irtæki í eigu ríkisins geti ekki tekið þátt í markaðsviðskiptum, keypt hlutabréf í öbrum fyrir- tækjum, stofnað dótturfyrirtæki og þar fram eftir götunum. í þessu skyni nægir að setja sérlög eins og reyndar hefur verið gert um stofnanir sem almenningur á og keypt hafa hlutabréf í fyrir- tækjum, s.s. Hafrannsóknar- stofnun, Vegagerðina og Há- skóla íslands. Reyndar er það svo að Póstur og sími hefur, við núverandi eignarform, átt hægt með að taka þátt í framförum og tækninýjungum, s.s. lagningu sæstrengs og ljósleiðara, sem gert hefur það að verkum að Póstur og sími býður upp á ódýrustu innanlandssímtöl í heiminum og góða og stöðugt batnandi þjónustu. Óskilgreint tal um skjótar ákvaðanir gengur ekki sem rök- semd fyrir þessari breytingu þegar tínd era til dæmin sem sýna fram á að stofnunin hefur, við núverandi rekstrarform, ver- ið í stakk búin til að taka skjótar VETTVANGUfT ákvarðanir, eða skyldu menn vera búnir ab gleyma skjótum vibbrögbum þegar ákvebib var meb mjög skömmum fyrirvara ab boba til leibtogafundar hér á landi fyrir tíu árum? Póstur og sími brást vib með þeim hætti að athygli vakti. Einnig er rétt að spyrja hvort menn virkilega trúi því að í stórum hlutafélög- um, sem velta milljörðum, komi ekki margir að máli? Hvort einhvers staðar sé litið á það sem sérstaka dyggb ab fjár- festingar, sem nema hundrub- um milljóna eba milljörbum, séu ekki undirseldar ákvörbun- um og eftirliti margra abila? Hlutafélagavæbing er leib til einkavinavæbingar Aubvitab má spyrja hvort eblilegt sé ab láta Póst og síma skila eins miklum fjármunum til ríkissjóbs og gert hefur verib, hvort ekki sé þörf á ab nýta þessa fjármuni til ab lækka sím- gjöld enn frekar og til ab hækka laun starfsmanna. Hitt er ég ekki í nokkrum vafa um ab þjóbfélagib hefur ekki efni á því að láta arðinn af þessari starf- semi renna til fjárfesta, sem koma til með að eignast þessa stofnun eins og gerst hefur alls staðar þar sem farið hefur verið út á þessa braut. Nær alls staðar hefur verið fullyrt að ekki standi til að selja. Reyndar er einka- væðingarsinnum ráblagt af sér- fræbingum ab segja þetta til ab róa almenning, en alls stabar hafa þessi loforb verib svikin, enda hefur þab runnib upp fyrir mönnum ab markmibib meb breytingunni er, þegar allt kem- ur til alls, ab nýta til hins ýtrasta öll tæki markabarins, þar á meb- al abhald frá hluthöfum og stöbugar kröfur þeirra um arb- semi og hagnab. Hlutafélaga- væbing án hluthafa er fyrir- brigbi sem ekki stenst til fram- búbar, stabhæfa menn á borb við Hrein Loftsson, formann framkvæmdanefndar ríkis- stjórnarinnar um einkavæð- ingu. En hvers vegna halda menn hinu gagnstæba fram? í besta falli er um að ræða sjálfsblekk- ingu góðviljaðra manna, sem þrá heitt og innilega að teljast nútímalegir í hugsun og standa í þeirri trú að hlutafélög séu nú- tíminn uppmálaður. I versta falli er um að ræða blekkingu gagnvart almenningi, og því miður hef ég þá trú að frjáls- hyggjudeild Sjálfstæðisflokksins sé ekki saklaus af því í þessu máli. Hún vill öllu kosta til að fá fyrirtækið á markað, þannig að einkavinavæðingarveisluhöld aldarinnar geti hafist. Ákvörbun um eitt gjaldsvæbi tengist ekki þessari umræbu Til að slá á umræðu um þessa breytingu á Pósti og síma hefur verið ákveðib að gera landið að einu gjaldsvæði í júlíbyrjun árið 1998. Ég tel þetta vera til góðs, en vek athygli á því að fram höfðu komið tillögur um ab flýta þessari ákvörbun. En aðal- atriðið er að menn geri sér grein fyrir því að þetta hefur ekkert að gera með ríkisfyrirtæki eða hlutafélag, en það liggur þó í augum uppi að auðveldara er að hafa áhrif á stofnun í eigu al- mennings en í einkaeigu, þótt vissulega sé hægt að setja al- mennar reglur um starfsemi fyr- irtækja og stofnana varðandi verðlag og skipulag. Það hefur reyndar verið gert gagnvart einkavæddum almenningsfyrir- tækjum til dæmis á Bretlandi. Þar hafa verið settar á fót miklar eftirlitsstofnanir í þessu skyni. Mun þessi starfsemi vera sá hluti efnahagslífsins sem þenst hvað örast út þar í landi nú um stundir: eftirlitsiðnaður sém hefur það verkefni að fylgjast með því að einkavædd al- mannaþjónusta komi almenn- ingi ekki illa. Þetta nýja skrif- ræðiskerfi er þegar farið að kosta skattborgarann sitt, og þykir mörgum að þessi lausn eigi meira skylt við Sovétríkin gömlu en þá „nútímavæðingu" sem einkavæðingarsinnar guma af. Rangt ab réttindi starfs- manna hafi verib tryggb Að lokum er nauðsynlegt að gera athugasemd vib þá fullyrð- ingu Magnúsar Stefánssonar al- þingismanns að starfsmenn haldi réttindum sínum óskert- um. Þetta er enn ófrágengib. Starfsmenn hafa fagnab yfirlýs- ingum um ab þetta verði gert. Hins vegar hafa þeir kvartab yfir því ab enn hafi ekki verib frá þessum málum gengib, og vil ég gera ab lokaorbum niburlag yf- irlýsingar sem kom frá for- mönnum Félags íslenskra síma- manna og Póstmannafélags ís- lands nú fyrir helgi: „Réttinda- mál starfsmanna Pósts og síma eru algerlega í lausu lofti og starfsfólk því eblilega mjög ugg- andi, verbi frumvarpib um hlutafélagsvæbingu Pósts og síma afgreitt fyrir þinglok, sem því mibur allt virðist benda til nú." Nema náttúrlega hófsamir skynsemdarmenn úr stjórnar- libinu á Alþingi grípi í taumana. En þá þurfa líka slíkir menn ab vera til stabar. Höfundur er alþingisma&ur og formaöur BSRB.

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.