Tíminn - 27.06.1996, Blaðsíða 10

Tíminn - 27.06.1996, Blaðsíða 10
10 Fimmtudagur 27. júní 1996 Vilhjálmur Hjálmarsson: jögur í boöi — fleiri ekki Kosningar í lýðfrjálsum löndum eru þýðingarmikl- ar. Þeir sem halda öðru fram fara, að minni hyggju, villur vega. Forsetakosningar á íslandi hafa ekki verið tíðar. Frá stofnun lýð- veldis 1944 hefur þjóðin verið svo gæfusöm að eignast góða for- seta og hver um sig gegnt emb- ætti um árabil. Þegar svo langt líður milli kosn- inga koma einatt upp nýir fletir er kemur að forsetavali. Það hefur til dæmis löngum verið kenning ýmissa áhugamanna um forseta- kjör að forðast beri að velja þá sem að marki hafa tekið þátt í stjórnmálabaráttu. Þetta virðist einnig hafa verið skoðun verulegs hluta kjósenda. Nú er þetta breytt. Skoðana- kannanir undanfarnar vikur hafa kollvarpað þeim viðhorfum og nánast í einu vetfangi. Það gerðist strax í byrjun, þegar stór meiri- hluti þeirra er spurðir voru lýsti stuðningi við aðgerðamikinn og umdeildan stjómmálamann. Síð- an hefur sá maður haft afgerandi forystu í öllum könnunum. Enn fremur hefur fyrrverandi alþingis- maður, framarlega í sínum stjórn- málasamtökum, notiö allmikils fylgis og vaxandi á sama vett- VETTVANGUR „Enn fremur hefur fyrrver- andi alþingismaður, fram- arlega í sínum stjórnmála- samtökum, notið allmikils fylgis og vaxandi á sama vettvangi. Þannig hefur þjóðin lagt til hliðar fyrra viðhorfog við þann úr- skurð hljótum við að búa umsinn." vangi. Þannig hefur þjóðin lagt til hliðar fyrra viðhorf og við þann úrskurð hljótum við að búa um sinn. Að venju er margt rætt og ritað um forsetakosningarnar — eins og vera ber. Sumt er því miður af þeim toga að ekki er til sóma. En margt er vitanlega vel meint, frómar hugleiðingar um það sem framundan er. Ég vík að tvennu. Forsetaembættið, eðli þess og embættisreksturinn ef svo má til orða taka, hefur verið rætt fram og aftur og oft í löngum ritgerð- um. í mínum huga er það mál þó afar einfalt. Eins og til var stofnað í öndverðu skal forseti íslands vera sameiningartákn þjóðarinn- ar og því meiri tengsl fólks og for- seta þeim mun betra. Forseti kem- ur og fram í nafni þjóðarinnar við ýmis tækifæri innan lands og ut- an. Hvort tveggja er þýðingar- mikið og það hafa fyrri forsetar staðfest í störfum sínum. Marg- vísleg önnur heillavænleg áhrif getur forseti haft, eins og högum háttar, og það þekkjum við öll. Lög og reglur um embættisstörf forseta íslands þurfa þó jafnan að vera til skoðunar, eðli málsins samkvæmt. Þrátt fyrir áðurnefndan „úr- skurð" fólksins í ótal skoðana- könnunum eru nokkrir enn að gera því skóna að sá, sem hefur verið umdeildur vegna stjórn- málaskoðana og starfa að lands- málum, geti trauðla orðið það sameiningartákn sem að er stefnt. Þetta stenst ekki dóm reynslunn- ar. Umdeildur stjórnmálamaður hefur áður setið á stóli forseta ís- lands við góðan orðstír — eftir mjög harða kosningabaráttu. Aðrir forsetar okkar, sem ekki áttu þingferil að baki, hafa vitanlega haft sínar skoðanir á ótal málum og alls ekki óumdeildar, en gegndu eigi að síður hinu virðu- lega embætti með sóma og nutu lýðhylli í ríkum mæli. Óneitan- lega styðja þessar staðreyndir við- horfsbreytinguna. í annan stað er það nú svo að störf alþingismanna og ráðherra annars vegar og starf forseta ís- lands híns vegar eru unnin hvort á. sínum vettvangi og að þeim stabið meb nokkuð ólíkum hætti, sem af sjálfu leiðir. Stjórnmála- barátta og stjórnarathafnir eiga ekki ab fylgja forsetanum heim í Bessastaði fremur en prestvígbum alþingismanni í kirkjuna þegar hann lætur af þingmennsku og tekur við fyrra starfi. Senn lýkur kynningum fram- bjóðenda og áróðri kosningaskrif- stofa meb atbeina áhugasamra einstaklinga. Á laugardaginn fær kjósandinn í hendur kjörseðil með fjórum nöfnum, önnur nöfn koma ekki til greina! Samkvæmt landslögum ber honum að velja eitt þeirra og aðeins eitt, ella neyta ekki atkvæðisréttar síns (sem mér finnst alltaf jaðra við uppgjöf). Þetta er deginum ljós- ara og út frá því hljótum við ab móta afstöðu okkar hvert um sig — nú sem endranær þegar gengið er til kosninga. Ákvörðun okkar, hvers um sig, ætti ekki að varpa skugga á neinn þann frambjóðanda sem við ekki veljum. Það vil ég að minnsta kosti ekki gera með mínu vali. En mér sýnist Ólafur Ragnar Gríms- son hafa marga þá kosti til að bera sem gera muni honum kleift að rækja hið virðulega embætti með reisn, treysta tengsl þess við fólkið í landinu, stuðla að heil- brigðum lífsviöhorfum og sinna með sóma samskiptunum við umheiminn. Höfundur er fyrrverandi alþingismaour og ráöherra. Jóhanna Sigr. Sigurdardóttir: Pétur er kletturinn Senn líður að þeim degi er ís- lenska þjóðin kýs sér for- seta, þann 5. í röðinni frá stofnun lýðveldisins. Vib ís- lendingar erum lánsöm að búa við þau mannréttindi að hafa forseta sem kjörinn er af þjóð- inni, okkur fólkinu í landinu. Þannig séb fellum vib að vissu leyti dóm yfir sjálfum okkur eft- ir því hvern við veljum. Því mibur hefur það oft átt sér stað í veraldarsögunni að þjóðir og það stórþjóðir hafa valið svo sorglega rangt þegar þær völdu sér stefnu eða leiðtoga. Oft er eins og örlög verði ekki umflúin og stundum hefur þab tekið marga mannsaldra að græða sár og reyna aö bæta, fyrirgefa og laga, ef ranglega var valið. I mínum huga er valið einfalt og í raun þykir mér lítt skiljan- legt hversu mjög það vefst fyrir mörgum að gera upp hug sinn. Þegar frambjóöendur komu VETTVANCUR „Pétur er eins og klettur- inn úr hafinu, fastur fyrír og trúr sannfœringu sinni. Hann er orðheld- inn og réttsýnn dreng- skaparmaður." fram hver af öðrum með mis- munandi stæl, varð ég ráðvillt- ari meb hverjum deginum sem leib. En loks heyrðist rödd sem var í senn látlaus, virðuleg og traust. Þetta var rödd Péturs Kr. Hafstein. Þarna var hann kom- inn, forseti íslands, hugsaði ég. Sannfæring mín styrktist því meir sem Pétur kynnti hug- myndir sínar um hvernig forseti íslands ætti að vera. Það eru einkum eftirfarandi 7 þættir sem þurfa aö fyirfinnast í forset- anum, að mati Péturs: Forseti íslands skal... - vera trúverðugt sameiningar- tákn íslensku þjóðarinnar - rækja hlutverk sitt í stjórnskip- uninni með öruggum og ótví- ræðum hætti og djúptækri virb- ingu fyrir þingræðinu - meta vald sitt til synjunar laga- frumvarpa sem neyðarúrræði við sérstakar og ófyrirsjáanlegar aðstæður - leggja höfubáherslu á skyldur sínar innanlands og koma jafn- framt fram af myndugleika fyrir hönd íslensku þjóbarinnar á er- lendri grund - skerpa vitund íslendinga um sjálfa sig sem frjálsa og fullvalda þjób í samfélagi þjóbanna - reka embætti sitt með hóf- semd, látleysi og ráðdeild og alltaf innan fjárheimilda frá Al- þingi - vera traustsins verður. Helsti munurinn á Pétri og hinum frambjóbendunum er sá að það er óhætt að treysta orð- um hans. Hann er ekki eins og stjórnmálamaður sem talar allt- af eins og vindurinn blæs í kjölfar upplýsingaraldar Enlightenment's Wake, eftlr |ohn Gray. Routledge, 203 bls., £ 19,99 í ritdómi í Times Literary Supplement 10. maí 1996 sagbi Francis Fukuyama: „Líkt og Im- manuel Wallerstein lýsir John Gray því yfir, ab frjálshyggjan sé uppurin og að hinu sögulega for- ræðisskeiði frjálshyggjunnar hafi lokið um leið og kalda stríðinu. Rökleiðsla hans að þessu marki er frá hægri fremur en vinstri og brýtur hún upp á alvarlegri vandamálum en rökleiðsla Wall- ersteins. ... Röksemdir Grays eru kunnuglegar og voru fyrir langa- döngu fram settar af íhalrismönn- em rnk r um svo sem Burke og de Maistre. Hugsýnir hinnar frjálslyndu upp- lýsingaraldar voru sprottnar upp af þeirri von, að áSf*.2: Fréttiraf bókum ingarhefðir — ——^————¦—— allur hinn lífræni gljái þjóðfé- lagsins fyrir daga frjálshyggjunn- ar — vikju fyrir stjómarháttum, byggbum á allsherjar skynsemis- hyggju (universal reason) og ab samfélagsskipan gæti risib upp af samskiptum skyni gæddra, en eigingjarnra, einstaklinga." „í besta kapítula bókarinnar ijja^rað umbera ólík menningarleg vib- horf (cultural differences) sé ekki eitt og hið sama og að gera ólík- _____________ um menning- um jafn hátt undir höfði. Sá er einmitt ásteitingarsteinn þeirrar fjöl- menningarstefnu, sem nú er framfylgt á Bretlandi og í Banda- ríkjunum, en hún snýst að lokum gegn ríkjandi þjóblegum menn- ingarlegum vibhorfum. í stað þess að fræðast um George Wash- ington hlýba bandarísk böm nú á frásagnir af fribarstarfl Indíána- kvenna í Guatemala eba af öbru áþekku, sem ætlað er að styðja hugmyndafræbileg stefnumið ýmissa hópa. Og nú að sögn Grays er frjálshyggja Vesturlanda að breiða þessa níhílísku kenn- ingu út um alla jörðina í nafni al- heimsstefnu (globalisma)." „Þótt Gray hafi veriö eindreg- inn stuðningsmaður Thatcher- isma snemma á níunda áratugn- um, heldur hann því fram að frjáls markabur sé öndverður hvers konar grónum samfélags- háttum (settled community) og helsta orsök hnignunar þjóðfé- lagsstofnana yfirleitt." hverju sirtni og sem telur fólki jafnvel trú um að hvítt sé svart. Pétur er eins og kletturinn úr hafinu, fastur fyrir og trúr sann- færingu sinni. Hann er orðheld- inn og réttsýnn drengskapar- maður. Ýmsar fáránlegar spurningar hafa verið lagðar fyrir forseta- frambjóbendur. Sumum þeirra er vart hægt ab svara. Pétur hefur stabið sig afburða vel og svarað í stuttu, kjarnyrtu máli. Innantómt orðagjálfur er ekki hans aðferð til svars, hann kemur beint ab efninu og held- ur rökfestu sinni út í gegn. Hjá sumum hinna frambjóð- endanna var orðskrúðið svo mikið að ég hafði gleymt spurn- ingunni þegar orbaflaumnum lauk. Pétur er sá sem segir mest í sem fæstum orðum. Hann mun alltaf verba sá sem stendur og fellur með sannfæringu sinni. Daginn sem Pétur tilkynnti framboð sitt var hann spurður hvort hann teldi aö hann yrði næsti forseti lýðveldisins. Þá svaraði hann því til að það væri bara einn sem rébi því, Gub allra stétta. Ég veit ab Pétur gæti tekið undir meb skáldinu Valdimar Briem er hann orti: Ég fel migþinni fóðurnáð, minn faðir elskulegi, mitt lífog eign og allt mitt ráð og álla mína vegi. Þú rœður óllu og rœður vel afríkdóm gœsku þinnar. Þín stjórn nœrjafht um himins hvel og hjólið auðnu minnar. Ég hef sagt þab vib vini mína og ættingja ab þab sé í fínu lagi ab hugsa málið fram að kjördegi, en þegar í kjörklefann er komið, kjósið þá Pétur Kr. Hafstein. öfundur er kennan on sjiikr;iþj;'ilf,iri.

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.