Morgunblaðið - 17.12.2006, Blaðsíða 12

Morgunblaðið - 17.12.2006, Blaðsíða 12
12 SUNNUDAGUR 17. DESEMBER 2006 MORGUNBLAÐIÐ Morgunblaðið/Kristinn Dr. Herdís Þorgeirsdóttir, prófessor í stjórnskipunarrétti og mannréttindum við lagadeild Háskólans á Bifröst. sviðum þar sem hagsmunir barna eru í húfi. Við leggjum of mikið á börnin okkar og það má segja að oft nýtum við okk- ur okkar eigin réttindi á kostnað þeirra. Það er réttur þeirra að alast upp innan fjölskyldu, við hamingju, ást og skilning, til þess að persónuleiki þeirra geti mótast á heilsteyptan og jákvæðan hátt. Sumpart er afstaða okkar til barna eins og afstaða stjórnvalda fyrr á öldum til þegna áður en hug- myndir um jafnrétti allra fyrir lögum og réttarríki voru út- breiddar. Tilhneigingin er að líta á þau sem annars flokks af því að þau eru háð okkur um afkomu sína. Börn þurfa sér- staka vernd þar sem þau eru berskjaldaðri en fullorðnir fyr- ir ranglæti heimsins. Barnasáttmálanum er ætlað að tryggja þau réttindi sem börn þurfa til þess að þroskast, án þess að líða hungur, fátækt, vanrækslu eða ofbeldi en samningurinn felur einnig í sér þá nýju sýn að börn séu jafn mikilvæg fjöl- skyldu og samfélagi og aðrir og hafi réttindi og skyldur í samræmi við aldur og þroska,? segir Herdís. ?Samkeppnishæf? börn Í fimmtu umfjöllun Morgunblaðsins um spurninguna hvort Ísland sé barnvænt samfélag, sem birtist 26. nóvember síð- astliðinn, benti Sigrún Júlíusdóttir prófessor í félagsráðgjöf við Háskóla Íslands á, að fræðimenn víða um heim tengi sið- rof og sundrungu í samfélaginu æ oftar fjölskyldunni og uppeldisskilyrðum. Hún sagði einnig að þegar samfélagsleg upplausn ríkir og börn sjá fullorðna ýmist vera gerendur eða þolendur í ofbeldi og grimmdarverkum í þeim mæli sem þau dynja nú yfir, gleymist ekki aðeins að vernda börnin heldur miðlum við þeim þá óbærilega spilltum menningararfi sem þau munu ekki eiga annars úrkosta en bera áfram, í af- skiptaleysi eða hatri. Um þetta atriði segir Herdís Þorgeirsdóttir prófessor: ?Barnasáttmáli Sameinuðu þjóðanna gengur út frá því að það sé í verkahring okkar að undirbúa börnin til að lifa sjálfstæðu lífi innan samfélagsins og ala þau upp í anda frið- ar, virðingar, umburðarlyndis, frelsis, jafnréttis og sam- stöðu. Tjáningarfrelsi barna er öðrum þræði réttur þeirra til að vera upplýst um það sem skiptir þau máli og varðar hagsmuni þeirra. Það er áberandi í samtímanum að margir foreldrar, það er að segja meðal ríkari þjóða, leggja ofur- kapp á ala upp ?samkeppnishæf? börn þar sem lögð er áhersla á tómstundir, íþróttir og tónlistarnám en minna á hin gildin sem þó koma til með að skipta sköpum.? Herdís segir, að mitt í hnattvæðingunni, alþjóðlegu við- skiptaumhverfi og markaðs- og neysluhyggju sé mannrétt- indavitundin að vakna þar sem afstaðan til réttarríkisins sé sú að það sé einnig tæki til að ná fram stjórnmálalegu, fé- lagslegu og efnahagslegu réttlæti. ?Áherslan á frelsi ein- staklings sem er arfur frá frönsku stjórnarbyltingunni hefur haldist en jafnframt þróast með nýjum víddum efnahags- legra og félagslegra réttinda. Framkvæmdastjórn Evrópu- sambandsins hefur tilnefnt árið 2007 sem ár jafnra tækifæra fyrir alla, til þess að vekja fólk til vitundar um réttindi sín,? segir hún. Önnur sýn kvenna Herdís hefur verið varaforseti Evrópusamtaka kvenlög- fræðinga, EWLA, frá árinu 2005 og fyrr á þessu ári samdi hún yfirlýsingu fyrir hönd samtakanna um Vegvísi Evrópu- sambandsins til jafnréttis 2006?2011. ?Í Evrópusambandinu er rík sú krafa að konum sé fjölgað í stjórnum fyrirtækja, í fjölmiðlum og í áhrifastöðum í samfélaginu öllu, ekki síst vegna þess að þær endurspegla aðra hagsmuni og sýn á veruleikann en karlar. Ástæður þess að Evrópusambandið hvetur ríki til þess að rétta hlut kvenna með sértækum að- gerðum er öðrum þræði krafa markaðarins, því mismunun hefur áhrif á vellíðan í starfi, samræmingu vinnu og heim- ilislífs og barneignir svo dæmi séu nefnd. Evrópa er að deyja út því margar konur treysta sér ekki til að axla meg- inþungann af heimilishaldi og atvinnu og vera mismunað í stað þess að vera umbunað fyrir að axla tvöfalda ábyrgð, sem er alkunn staðreynd. Það þarf að samræma skyldur gagnvart fjölskyldu og ábyrgð í starfi og dreifa ábyrgðinni á bæði kyn. Konur axla almennt meginþunga ábyrgðarinnar á heimilunum og fá lægri laun fyrir vinnu sína. Hvers eiga börnin að gjalda þegar mæður þeirra eru snuðaðar? Ef brot- ið er á réttindum eins, er brotið á réttindum fleiri. Samræm- ing vinnu og fjölskylduábyrgðar þjónar þörfum viðskiptalífs- ins og markaðarins rétt eins og krafan um aukinn hlut kvenna í stjórnum fyrirtækja. Hver fimm ár sem við bíðum eru stór hluti af þroskasögu hvers barns, ætlum við að bíða eftir heilli kynslóð áður en við leiðréttum kjör mæðra þeirra? Jafnréttissjónarmiðin þjóna þörfum barna. Þess vegna er krafa í lögum um að öll fyrirtæki af vissri stærð- argráðu setji sér jafnréttisáætlanir, en þær hafa ekkert að segja nema eftirfylgni sé markviss. Lögin gera kröfu um raunverulegt launajafnrétti og virka stefnumótun á sviði samræmingar fjölskylduábyrgðar og atvinnulífs en það er enginn akkur í slíkum jafnréttisáætlunum ef þær eru aðeins fíkjublað fyrirtækjanna til að hylja nekt sína á þessu sviði gagnvart lagalegum skuldbindingum.? Berskjölduð fyrir fátækt Fjölskyldumynstur er að breytast og mörg börn alast upp hjá einu foreldri. Það þarf að tryggja að þessu eina foreldri sé gert kleift að sinna þörfum barnsins á sem víðtækastan hátt, segir Herdís ennfremur. ?Börn eru berskjaldaðri fyrir fátækt en nokkur annar þjóðfélagshópur og þrátt fyrir al- þjóðlegan samning um réttindi þeirra og aukna vitund um mikilvægi þess að þeirra sé gætt, er hag þeirra hvergi nærri borgið. Börn þjást vegna fátæktar, heimilisleysis, ofbeldis og vanrækslu en fátækt er sá jarðvegur sem ofbeldi sprettur oft úr og helst þá gjarnan í hendur við vímuefna- og áfeng- isneyslu. Vaxandi efnamunur í samfélaginu kemur harðast niður á börnum þegar til lengri tíma er litið. Það eru ótal mörg börn í íslensku samfélagi sem búa við allt önnur kjör en skólasystkin þeirra. Þau fá hvorki tækifæri til að stunda íþróttir né tónlistarnám, fá enga hjálp við heimalærdóm, þar sem einstætt foreldri vinnur oft lengri vinnudag, og mörg þeirra komast hvorki til tannlæknis né læknis, eiga ekki hlý föt eða kuldaskó, fá ekki grænmeti eða ávexti, vítamín eða lýsi og jafnvel sjaldan heitan mat. Okkur blöskrar að horfa upp á sígaunamæður sem sitja með börn sín í fanginu dag- langt og betla í göturæsum stórborganna. Hvers eiga þau börn að gjalda? Hvar liggur ábyrgð stjórnvalda í ríkjum þar sem þetta viðgengst? Og hvar liggur ábyrgð yfirvalda hér gagnvart fátækum börnum? Mörg börn þurfa að þola einelti í skólum og búa við tilfinningalegt óöryggi heima fyrir. Þau börn geta hæglega orðið skipulagðri glæpastarfsemi að bráð, þar sem eiturlyfjasalar sitja um hugsanlega neytendur strax í grunnskóla, að því er hermt er,? segir hún. Engin lögsaga Samningar sem tryggja borgaraleg og stjórnmálaleg rétt- indi komu fram eftir síðari heimsstyrjöld og í kjölfar þeirra fylgdu samningar sem tryggja efnahagsleg og félagsleg rétt- indi. Herdís segir að Mannréttindadómstóll Evrópu hafi ekki lögsögu hvað varðar efnahagsleg og félagsleg réttindi og því sé ekki hægt að sækja rétt sinn á grundvelli félagsmála- sáttmála Evrópu. ?En það er hins vegar alveg ljóst að sú at- hafnaskylda hvílir á stjórnvöldum að tryggja grunnréttindi barna, bæði efnahagsleg og félagsleg og það er einnig gert með því að tryggja réttindi þeirra sem ala önn fyrir þeim.? Hún segir jafnframt, að samræming vinnu og heimilislífs verði ekki að veruleika nema konur séu með í ráðum: Það sé ekki nóg að vera með yfirlýsingar eða samninga sem eru ekki einu sinni dómtækir heldur þurfi að virkja sköp- unarkraft kvenna við stjórnvölinn í atvinnulífinu þannig að þeim markmiðum sem stefnt er að verði náð. Hlustum við? Í október síðastliðnum kom út rit eftir Herdísi í al- þjóðlegri ritröð um ákvæði í Barnasáttmála Sameinuðu þjóð- anna, nánar tiltekið um 13. grein samningsins sem fjallar um tjáningarfrelsi barna. ?Við þurfum að tryggja að sjón- armið barna fái að njóta sín, að raddir þeirra, þarfir og hagsmunir séu hafðir að leiðarljósi, að ekki sé talað yfir hausamótunum á börnum, að þau séu höfð með í ráðum og spurð. Erum við virkilega að leggja við hlustir? Eða heyrum við hvorki né sjáum af því að við erum öll að flýta okkur? Ef til vill er kominn tími til að snúa aftur til sakleysisins á sama hátt og Rousseau sagði að við ættum að snúa aftur til nátt- úrunnar. Við erum flest á klafa gegndarlausrar verald- arhyggju og drögum börnin okkar með, eftir grýttri jörð og á ógnarhraða. Við berum öll ábyrgð, sama hvar við erum stödd. Öll horfumst við í augu við endalokin á einhverjum tímapunkti og þá munum við spyrja, var það virkilega þetta sem við vildum?? Sú gagnrýni hefur komið fram að umfjöllun um langa vist- un barna, vinnu beggja foreldra utan heimilis og vaxandi til- finningalega vanrækslu sé öðrum þræði stefnt gegn konum og til þess fallin að auka samviskubit þeirra enn frekar. ?Síður en svo,? segir Herdís. ?Það er verið að vekja at- hygli á því að vandinn sem við er að etja stafar meðal ann- ars af því að ekki er búið að útrýma kynbundinni mismunun í samfélaginu. Það eru sex meginþættir sem þarf að gefa gaum samkvæmt Vegvísi Evrópusambandsins 2006?2011: að konur séu efnahagslega jafn sjálfstæðar og karlar, það er að heimur þeirra og barna þeirra hrynji til dæmis ekki við hjónaskilnað, aukinni samræmingu vinnu og fjölskyldulífs, aukinni þátttöku kvenna við stjórnvölinn í viðskiptalífinu og samfélaginu, útrýmingu á kynbundnu ofbeldi og staðal- ímyndum og útbreiðslu jafnréttissjónarmiða utan Evrópu,? segir Herdís Þorgeirsdóttir prófessor að síðustu. » Samræming vinnu og heimilislífs verð- ur ekki að veruleika nema konur séu með í ráðum. Það þarf að virkja sköp- unarkraft kvenna við stjórnvölinn. Efnahagslegar aðstæður hér á landi eru með því besta sem gerist í heiminum. Í því tilliti hafa íslensk börn aldrei haft það betra. Þegar kemur að tilfinningalegu atlæti get- um við gert betur. Þetta kom m.a. fram í máli Ingibjargar Rafnar, um- boðsmanns barna, í fyrstu grein greinaflokksins ?Er Ísland barn- vænt samfélag?? ?Heilt á litið held ég að við gæt- um bætt okkur hvað þetta varðar, sýnt börnum meiri virðingu og til- litssemi. Gefið þeim meiri tíma,? sagði Ingibjörg. Birtist 24.9 2006. MEIRI VIRÐINGU, TILLITSSEMI OG TÍMA Ef við viljum fjölga samverustund- um barna með foreldrum sínum þarf að huga að ástæðum foreldra fyrir því að vinna langan vinnudag, segir Guðný Eydal lektor í félagsráðgjöf. ?Samfélag okkar er að mínu mati mjög mikið byggt upp í kringum þarfir fullorðna fólksins og oft finnst mér eins og við tökum ekki einu sinni með í reikninginn hverjar þarf- ir barnanna okkar kunna að vera, ef við pældum í því væri kerfið hliðholl- ara þeim sem vilja bera meginþung- ann af umönnun barna sinna fyrstu árin,? segir Eva María Jónsdóttir. Birtist 1.10.2006. LANGUR VINNUDAGUR OG ÞARFIR FULLORÐINNA Sumir vilja meina að börn hafi sjald- an eða aldrei þjáðst af meiri depurð og að ástæðurnar séu meðal annars þær, að samfélagið þrýsti á þau að fullorðnast snemma. ?Lífklukka barnsins tifar í öðrum takti en klukka samfélagsins og uppeldi krefst tíma hvers lengd ætti að ráð- ast af tímaskilningi barnsins, ekki hinna fullorðnu,? segir Baldur Krist- jánsson dósent í þroskasálfræði. ?Tilfinningaleg vanræksla barna virðist hafa færst í vöxt,? segir Hrefna Ólafsdóttir félagsráðgjafi hjá BUGL. Birtist 8.10.2006. TILFINNINGALEG VAN- RÆKSLA VIRÐIST VAXANDI Í könnun sem Capacent gerði fyrir Jafnréttisstofu kom fram að 90% foreldra finnst þeir stundum eða oft eiga erfitt með að samræma fjöl- skyldulíf og vinnu. Viðmælendur Morgunblaðsins í fjórðu greininni voru á einu máli um að stytting vinnutíma sé lykilatriði í þessu sam- bandi. ?Það er auðvitað margþvæld tugga en alveg jafn mikilvæg fyrir því, að vinnutíminn skiptir gíf- urlega miklu máli,? sagði Halldór Grönvold, aðstoðarframkvæmda- stjóri ASÍ. Birtist 12.11 2006. STYTTING VINNUTÍMA LYKILATRIÐI ?Það sem ég held að sé kannski vandamálið núna er þetta afskipta uppeldi þar sem öllum grunn- þörfum barna er sinnt og þeim veitt mjög mikið í veraldlegu tilliti,? seg- ir séra Jóna Hrönn Bolladóttir. Sigrún Júlíusdóttir prófessor í fé- lagsráðgjöf segir að ný áreiti og ný- ir valkostir valdi stöðugri tog- streitu. ?Valið um það hvernig við verjum tímanum er augljósast þeg- ar það snertir náin tengsl ... Grund- vallarþörf barns er að finna nálægð og umhyggju í augnaráði for- eldris.? Birtist 26.11.2006. AFSKIPT UPPELDI OG TOGSTREITA UM TÍMA
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80