Náttúrufræðingurinn - 1932, Blaðsíða 9

NÁTTÚRUPR.
103
geti borizt inn í blóðrás dýrsins og til sellnanna í líkama þess,
þar sem þau eru sett saman á nýjan leik og- þá oftast á talsvert
annan hátt. Þar næst tekur maðurinn við, og aflar hann sér ræðu
bæði úr plöntu- og dýraríkinu (3 og 4). f meltingarfærum hans
M a ð u r i n n og ýmsar iðn aðarvörur.
5.
|3.
D ý r i n .
! A
I2-
6 *
Grænu plönturnar.
, t7' |L
J a r ð v e gurinn og loftið.
og líkamsvefum verða mjög svipuð efnaskipti og hjá dýrunum.
Auk fæðunnar vinnur maðui’inn margs konar iðnaðarvörur úr
plöntum og dýrum, svo sem fatnað, byggingarefni, ýmsa muni
og áhöld og margt fleira (3 og 4).
Sameindir (molekul) lífrænu efnanna eru oft geysistórar
og margbrotnar að gerð, enda er samsetning margra slíkra efna
mjög lítið þekkt ennþá, þrátt fyrir ítarlegar rannsóknir. Nægir
að nefna eggjahvítuefnin sem dæmi, en þar hefir náttúran
sennilega komizt lengst í því að tengja saman frumeindir
(atom). Til þess nú að jafnvægið ekki raskist í náttúrunni, verð-
ur að kljúfa þessar stóru sameindir niður aftur (5, 6 og 7), og
gerist það á ýmsan hátt. Lífrænt, bundið kolefni getur t. d. und-
ir vissum kringumstæðum sameinast súrefni og myndast þá kol-
tvísýringur. Er þessi efnabreyting nefnd bruni, og á hún sér stað
við öndun allra lifandi vera. Við lífsstarfsemi manna og dýra
er mikið klofið niður af lífrænum efnum bæði í meltingarfær-
unum og í sellum líkamans. Leifar og brot slíkra efna eru úr-
gangsefni þau, sem lífverur þessar losa við sig (saur, þvag, sviti
o. s. frv.). Langstærstan þátt í niðurrifi hinna margbrotnu, líf-
rænu efna, eiga rotplönturnar, svo að starfsemi æðri lífveranna,
sem áður var getið, gætir sáralítið í samanburði við þær. Allir
líkamir plantna, dýra og manna, iðnaðarvörur úr lífrænum efn-
um og lífræn úrgangsefni, hverrar tegundar sem eru, verða
fyrr eða síðar rotplöntunum að bráð og breytast fyrir starfsemi