Náttúrufræðingurinn - 1932, Blaðsíða 10

104
NÁTTÚRUFR.
þeirra aftur í ólífræn efni, sem blandast jarðveginum og loft-
inu. Þaðan hverfa svo ólífrænu efnin aftur til plantnanna og allt
byrjar á nýjan leik.
Sá atvinnuvegur, sem mest á undir þessari hringrás efnis-
ins og starfsemi þeirra lífvera, sem að henni vinna.. er landbún-
aðurinn. Er sú atvinnugrein frumlegri og sjáifstæðari en allar
aðrar og ómissandi þáttur í atvinnulífi hverrar þjóðar. Hlut-
verk landbúnaðarins er að yrkja jörðina og framleiða af henni
lífræn efni handa manninum að fæðast og klæðast af, svo sem:
kjöt, mjólk, korn, grænmeti, ull, skinn og ýmislegt fleira. Gróðr-
armoldin, andrúmsloftið og vatnið eru, ef svo má að orði kveða,
hráefnin, sem hann notar; á þeim byggist: fóðurjurtirnar, mat-
jurtirnar og alidýrin, sem bóndinn ræktar, og ennfremur rot-
plönturnar og köfnunarefnis-gerlarnir, er vinna verk sitt í kyrr-
þey en oftast er lítill gaumur gefinn.
Starfsemi rotplantnanna í jarðveginum er í því fólgin, að
leysa upp allar plöntu- og dýraleifar og önnur lífræn úrgangs-
efni, er þar kunna að finnast. Myndast þá ýmis einföld, ólíf-
ræn efni, sem grænu plönturnar svo nærast af. Aðallega mynd-
ast þó koltvísýringur (CO-), vatn (H^O) og ammoniak (NH3),
ásamt brennisteinsvatnsefni (H2S) og nokkrum fleiri efrium.
Ammoniakinu og brennisteinsvatnsefninu breyta síðan saltpét-
urs- og brennisteinsgerlarnir í nítröt (— NO;i) og súlföt
( = S04). (Sbr. Náttúrufr. I., bls. 104—105). Það er því sýni-
lega engin smávægileg breyting, sem þarf að verða á lífrænum
efnum, áður en þau geta orðið grænu plöntunum að gagni.
Áburður með slíkum efnum verður því að fá nægan tíma til
þess að rotna, annaðhvort í áburðarhúsum eða í jarðveginum,
áður en plöntur þær, sem hann er ætlaður, þurfa á honum að
halda. Nýr húsdýraáburður er því alveg gagnslaus eða jafnvel
skaðlegur fyrsta sumarið, sé hann borinn á í gróandanum, og
verður því að bera hann á mörgum mánuðum fyrr, þótt ekki
sé það heppilegt, eða geyma hann í þar til gerðum húsum, þang-
að til hann hefir tekið nauðsynlegum efnabreytingum. Geymsla
húsdýraáburðar og öll meðferð fram að því, að hann er kom-
inn í jarðveginn, er afar vandasöm. Því miður er það ekki nærri
öllum bændum ljóst, hve nauðsynlegt er að hirða slíkan áburð
vel, enda hefir oft mikill hluti hinna verðmætu efna hans guf-
að upp eða skolazt burt um það leyti, sem plönturæturnar ná
til hans.