Náttúrufræðingurinn - 1932, Blaðsíða 24

118
náttOrufr.
En ef við nú athugum gerð jurtarinnar nánar ásamt því, sem
við vitum um hana úr íslenzkri skyrgerð, munum við brátt fara
að efast um sakleysi hennar gagnvart skordýrunum.
Plantan hefir litlar og líttþroskaðar rætur, sem alls ekki
samsvara stærð blaðanna, er bera af öðfum gróðri í kring.
Oss verður því að spyrja: Getur jurtin í rauninni fengið nægi-
lega næringu með svo lítt þfoskuðum rótum í svo ófrjóum jarð-
vegi, er hún vex í? Hvað snertir íslenzka skyrgerð, þá hefir
úr blöðum plöntunnar verið búinn til hleypir, til að hleypa
mjólk með, sbr. nafnið hleypisgras, sem jurtin og ber.
Allt fram á þennan dag hefir og verið unninn hleypir úr
nýjum kálfsvömbum. Þarna er þá um að ræða einhver sömu
efni í blöðum lyfjagrassins og í kálfsvömbinni, sem hleypa
mjólkina. Þessi efni eru meðal annars saltsýra og pepsín, sem
og fyrirfinnast í magavökva allra þeirra dýra, sem melta eggja-
hvítuefni, t. d. ostefni, mjólk, kjöt o. fl. Fyrsta stig meltingar
mjólkur er einmitt, að ostefnið í henni hleypur, til þess að leys-
ast upp við frekari meltingu.
Gerum tilraun: Tökum lyfjagras með kekki. Bezt er að
skera með hníf í kringum jurtina, um 1 cm. út frá yztu blað-
oddum, og um 5 cm. djúpt. Takið síðan kökkinn varlega upp
og látið hann í pott inni í glugganum hjá ykkur, eða aðeins í
vatnsskál, með dálitlu af vatni í, því að aðalatriðið er, að jurt-
in hafi nóg vatn. Síðan getið þið fætt hana á mismunandi fæðu-
tegundum, fiski, kjöti, osti og mjólk og fylgzt nákvæmlega með
öllum hreyfingum hennar og vexti. Einnig má reyna flugur og
önnur skorkvikindi og sjá, hvernig jurtin tekur þeim. Hér fer
á eftir árangurinn af nokkrum tilraunum, sem eg gerði með
þetta í sumar. Þið sjáið, að blöð lyfjajurtarinnar eru öll meira
og minna upporpin á röndum; þau yngstu, sem upprétt standa,
þó alveg slétt. Veljið eitt fallegt blað með lítt upporpnum rönd-
um, og látið einn mjólkurdropa á það, eða kjötögn, lítið stærri
en títuprjónshaus, helzt soðna. Nokkrum tímum seinna, 1—3,
gætum við aftur að jurtinni. Þá sjáum við, að rendur blaðsins,
sem ögnin var látin á, eru farnar að verpast upp, ætíð meira
sú röndin, sem ögnin er nær. Myndar nú blaðið aflangan, grunn-
an bát, sem er allt að því fullur af límkenndum vökva. Vökv-
inn er svo seigur, að úr honum má teygja allt að 20 cm. langan
þráð. Þarna hefir þá plantan verið að verki; og hún heldur
áfram, unz blaðrendurnar eru alveg orpnar saman utan um
bitann. Síðan líður nokkur tími, 1—3 dagar, þangað til blöðin