Náttúrufræðingurinn - 1932, Blaðsíða 25

NÁTTÚRUFR.
119
fara að opnast aftur. Hvað skeður? Kjötögnin er horfin og all-
ur vökvinn! Er þetta galdur? Nei, ofureinfalt er það. Þegar
bitinn kemur á blaðið, finnur það fyrir efnisáhrif, að æti er
á ferðinni. Blaðrendurnar fai'a að verpast saman, og kirtlar
þess fara að smita frá sér límkennda vökvanum, sem bitinn síð-
an meltist í og samlagast efnum þeim, sem jurtin er byggð upp
af; síðan sýgur blaðið vökvann upp með öllu saman. Eg sagði
áður, að það væru efnisáhrif, þ. e. a. s. kemisk samsetning bit-
ans, en ekki snerti-áhrif, sem réðu hreyfingum blaðsins. Ger-
um aðra tilraun.
Látið lítið gler — eða sandkorn — á ungt blað. Líklegast
mun jurtin byrja lítilsháttar útsmitun, og blaðrendur munu
aðeins byrja að verpast upp, en jurtin sér fljótt að sér og finn-
ur, að þarna eru svik í tafli; það eru aðeins eggjahvítuefni,
köfnunarefnissamböndin, sem hér koma að gagni, hér er þau
ekki að finna, hættum því.
Rispaði maður blað með títuprjón, hefði það engin áhrif.
Tilraunir þessar sýna þá, að það eru efnin, en ekki snert-
ingin, eða þunginn, sem er aðalatriði, og þar kemur svo aðal-
lega til greina köfnunarefnið, sem og í sínum margvíslegu sam-
böndum, byggir að mestu upp líkama dýra og jurta. Verði nú
eitthvert skordýrið svo óheppið, að setjast á blað lyfjagrassins,
festist það þegar í slíminu og deyr snögglega af saltsýru vökv-
ans. Byrjar blaðið síðan á sama verki og áður, aðeins verða
allar hreyfingar hægari, og útsmitun verður ekki nálægt því
eins mikil og áður er talið, en það stafar af því, að efnisáhrifin,
þ. e. a. s. áhrif köfnunarefnissambandanna, þurfa að komast í
gegnum húð eða skel skordýrsins, sem oft getur verið mjög
þykk, t. d. á bjöllutegundum. Þetta hefir fólk notað sér fyrr á
tímum.* Þá var seyði af blöðum lyfjagrassins hellt í föt og hár
til þess að eyða lús úr því, og allt til þessa hefir sama seyði
verið notað gegn hái'falli, með því að bera það í hársvörðinn.
Revkjavík, 1. apríl 1932.
B. Johnsen.
Sbr. Ferðabók Eggerts Ólafssonar, bls. 075.