Náttúrufræðingurinn - 1932, Blaðsíða 7

NÁTTÚRUFR.
133
orðið geta dýrum og mönnum til næringar. Oft kljúfa þær líka
efni, sem meltingarfæri þessarra æðri lífvera ráða ekkert við,
því að þær hafa miklu fleiri og f jölbreyttari „enzym“ en þau. Má
í því sambandi minnast á trénið (sellulose), sem þær kljúfa í
meltingarfærum grasbítanna, einkum jórturdýranna, en hjá þeim
dýrum hefir ekki enn þá fundizt neitt „enzym“, framleitt af
þeim sjálfum, er megni að kljúfa tréni plantnanna. Trénið er
aðalefni selluhýðisins hjá plöntunum og verður það hýði að rifna
eða leysast upp, til þess að næringarefni sellnanna geti orðið dýr-
inu að gagni. Við starfsemi þessarra rotplantna í þörmum gras-
bítanna vinnst því tvennt: að trénið verður að nokkuru leyti melt-
anlegt sjálft og að meltingarvökvar dýrsins komast að innihaldi
sellnanna. í þörmum allra manna og dýra er mikill fjöldi rot-
plantna, en hvort þær hafa nokkura þýðingu fyrir þau, auk þess,
sem áður var getið, er mjög vafasamt.
Til eru margar tegundir af neyzluvörum og munaðarvörum,
einkum drykkjum, sem að nokkru eða öllu leyti verða til fyrir
starfsemi ýmissa rotplantna. Er þá starfsemi þeirra stöðvuð á
vissu augnabliki, þannig að efnabreytingarnar gangi mátulega.
langt og ekki myndist nein skaðleg efni. Er það oft hið mesta
vandaverk að halda efnabreytingum þessum í skefjum. Þekktasta
dæmið upp á slíkan iðnað mun vera gerð áfengra drykkja, en íþrótt
sú er mjög gömul og útbreidd. Virðist mannkynið alla tíð hafa
leitað sér huggunar og gleði í neyzlu slíkra drykkja, enda er þekk-
ing manna á gerð þeirra orðin mjög fullkomin.
Eins og kunnugt er, þá stafa hin eftirsóttu áhrif áfengra
drykkja af vínandanum (nánar: aethylalkohol CH:i CHL. OH),
sem þeir innihalda í misjafnlega stórum stíl, eftir því um hvaða
tegund er að ræða. Auk þess eru í slíkum drykkjum ýms önnur
efni, svo sem dextrin, sykur og fitusýrur, sem ásamt vínandan-
um hafa myndast úr kolvetnum fyrir starfsemi vissra rotplantna,
ennfremur seyði af korntegundum o. fl. Hafa þessir drykkir því
oft verið hollir til neyzlu, ef ekki er mikill vínandi í þeim, en
hann er mjög skaðlegur, sé mikils neytt af honum. Mjög litlir
skammtar af vínanda eru aftur á móti meinlausir, eða jafnvel
heilnæmir fyrir þá, sem náð hafa fullum líkamlegum þroska. Af
áfengum drykkjum er gerður hinn mesti fjöldi tegunda með-
al allra þjóða, og jafnvel villimennirnir gera sér slíka drykki. Eru
aðferðirnar við gerð þeirra mjög margvíslegir, og til mörg einka-
leyfi og verksmiðjuleyndarmál þeim viðvíkjandi, eins og tíðk-
ast við flestan iðnað.