Náttúrufræðingurinn - 1932, Blaðsíða 13

NÁTTÚRUPR.
139
Fyrir fóðurgeymslu hafa mjólkurgerlarnir einnig mjög
mikla þýðingu, því að með þeim er sýrt allskonar gras, kál o.
fl. Flestir kannast við súrheyið. Hér á landi er talsvert um súr-
heysgerð, en hún virðist oft vilja misheppnast og er því ekki
eins útbreidd og skyldi. Súrheysgerðin er í því fólgin, að mjólk-
ursýra er látin myndast í heyinu, til þess að verja það rotnun.
Grasið er tekið nýslegið og blautt og sett í djúpar þéttar gryfj-
ur. Hitnar þá brátt í því, og myndast sá hiti af öndun plöntu-
sellnanna og lífstarfsemi gerlanna og sveppanna í grasinu. I>ar
á meðal eru líka margar tegundir mjólkursýrugerla og þrífast
þær bezt við 25—30—45° C. eftir því um hvaða tegund er að
ræða. Þessir gerlar breyta kolvetnum úr grasinu í mjólkursýru
og geta þannig útilokað skaðlega rotnunargerla ef þær fá
að njóta sín. En þar er við marga örðugleika að stríða. Fyrst og
fremst verður hitinn að vera hæfilega mikill og ekki má heldur
komast neitt loft að heyinu. Er því venjulega sett á það farg,
þegar það hefir náð þeim hita, sem óskað er, og gætt að þekja
það vandlega. Til eru ýmsar skaðlegar rotplöntutegundir í hey-
inu, sem einnig geta þrifist undir þessum skilyrðum, og má þar
sérstaklega minnast á smjörsýrugerlana, en þeir orsaka
slæma lykt af heyinu, sem margir kvarta undan, er við súrheys-
gerð og súrheysgjöf fást. Hér er því um að gera að skapa góð
skilyrði fyrir mjólkursýrugerlana, svo að þeir verði hlutskarp-
astir í samkeppninni, og má það t. d. með því, að setja sykur
í heyið. Einnig má mjög mikið hjálpa með því að setja í það
sterkan stofn af mjólkursýrugerlum, sem áður hafa verið rækt-
aðir í bygg- eða rúgsúpu, og er sú aðferð talsvert notuð.
V.
Hér að framan hefir nú verið gerð nokkur grein fyrir starf-
semi rotplantnanna og þýðingu. Ekki hefir samt verið getið um
nærri allar þær iðngreinar, sem beinlínis nota rotplöntur við
framleiðsluna, og má þar t. d. nefna: sútun, hörvinslu, litagerð,
vinnslu á tóbaki, kaffi, tei, soju, vanillu, sinnepi og margt fleira.
Þeim sem þetta lesa, ætti samt að verða það ljóst, að ekki eru
allir gerlar hættulegir, og af þeim dæmum, er hér hafa verið
nefnd, ætti lesandinn að hafa fengið hugmynd um, hversu víð-
tæk og þýðingai’mikil starfsemi rotplantnanna er, og hefir grein-
in þá náð tilgangi sínum.
Sig. H. Pétursson.