Náttúrufræðingurinn - 1932, Blaðsíða 17

NÁTTÚRUFR.
143
Nokktir orð um grágæsír og heísíngja.
Gæsir, álftir og endur, eru í dýrafræðinni taldar til eins og-
sama ættbálks (ordo), sem nefnist gæsaættbálkurinn (Anseri-
formes), en innan hans teljast allir þessir fuglar einnig til sömu
ættar, — anclaættarinnar (Anatidæ). Ætt þessi greinist aftur á
móti í margar ættkvíslir (Genus) og ættkvíslirnar í óteljandi teg-
undir (species). Tegundirnar greinast oftast í undirtegundir (sub-
species), og verður þetta ekki rakið lengra hér, enda þótt oft sé
lengra haldið í sundurgreiningunni, því þá fer að verða hæpið, að
komist verði auðveldlega úr þeim ógöngum, er þar virðast vera
framundan; — hugtökin verða óákveðnari og óljósari, og erfitt
að greina milli þess, er þau eiga að tákna. Tilbrigðin í náttúrunni
eru óendanlega margvísleg, svo að ógerningur væri að reyna að
flokka þau þannig, að ekki yrði um það bætt. Vita það og allir,
að vart finnast tveir einstaklingar sömu tegundar, að þeir séu í
öllu alveg eins, jafnvel þótt náskyldir séu, t. d. systkini o. s. frv.
Áður en farið verður að lýsa einstökum tegundum þeirra
fugla, er hér ræðir um, — er óhjákvæmilegt, að á undan lýs-
ingunum fari nokkur formáli, til skýringar þeim hug'tökum, er
notuð verða. — l>að er með gæsirnar eins og ýmisa aðra fugla
þessarar ættar, að tegundirnar eru svo lítt frábrugðnar hver ann-
ari, að aðgæzlu þarf við, til þess að rugla þeim eigi saman, og
þegar um undirtegundir er að ræða, þarf oft nákvæmar mæling-
ar af ýmisum líkamshlutum, t. d. á nefi og fótum, o. s. frv., til þess
að geta skorið úr því, hvað saman á. Litartilbrigði eru út af fyrir
sig ófullnægjandi einkenni.
Þegar fuglar eru hirtir til fræðilegra afnota, þarf því æfin-
lega að mæla þá all-nákvæmlega, — áður en þeir eru hamflettir.
Að mæla haminn eftir á, er venjulega ekki til neins.
1.—5. mynd* hér á eftir sýna, hvernig farið er að þessu. Það
sem nauðsynlegast er að mælt sé er: 1) lengdin, frá nefbroddi á
stélsenda (þ. e. öll lengd fuglsins, 1. mynd). 2) neflengdin (4.
mynd). 3) fótleggurinn (miðtáin er oft einnig mæld sér og kló-
in á henni sér, 5. mynd). 4) vængjalengdin (2. mynd) og lengdin
á stélinu (3. mynd). — Þessi mál, sem hér hafa verið talin, skulu
* Myndirnar eftir A. Reichenow: Kennzeichen der Vögel Deutschlands.