Náttúrufræðingurinn - 1932, Blaðsíða 22

148
nAttCtrupr.
g-rænleitir. Stóra grág-æs er ekki talin fullorðin fyrr en hún er
orðin fjögurra ára, enda þótt yngri fuglar fari oft að verpa fyr.
Dökkar þverrákir og blettir fara oft að sjást neðan til á bring-
unni á tveggja ára gömlum fuglum (steggjum), en alls ekki fyrr.
Hvíta röndin meðfram nefrótinni sést alls ekki á ungum fuglum.
Kemur hún fyr fram á steggjunum, og stundum um líkt leyti og
fyrstu dökku blettirnir á bringunni. Það er meira að segja vafa-
samt, að allar kvengæsir af þessari tegund verði hvítar við nef-
í’ótina, þótt þær lifi fram á elli ár. — Gæsir eru yfirleitt langlífir
fuglar, en yfirleitt er lítið vitað um langlífi einstakra tegunda.
Er talið, að meðal-aldur gæsa ætti að vera yfir 20 ár. Villtar grá-
gæsir, sem hafa verið tamdar, hafa stundum lifað allt að 80 ár-
um, með góðri umhirðu og meðferð, og það er talið sannað, að
ein amerísk gæsategund, Branta canadensis, geti orðið allt að
100 ára gömul.
Ungar, nýskriðnir úr eggi, eru móleitir hið efra, en framan á
enni, á vöngunum, hálsinn aftanverður, nokkur hluti bringunnar og
lærin, eru græn-gul. Að öðru leyti er neðri hluti líkamans gul-hvít-
ur. Nef og fætur eru gráleitir, stundum með bleikum blæbrigðum.
Yfirleitt er afar erfitt að taka saman tegundalýsingar gæsa,
þar eð allar gæsir eru afar breytilegar, bæði að lit og ýmsu öðru.
Fer það mjög eftir aldri fuglanna og dálítið einnig eftir kynferði,
þótt þess gæti minna. Það, sem erfiðast er viðfangs, er breytileiki
(variation) einstaklinga sömu tegundar; á það við um allar gæs-
ir, en eigi hvað sízt um stóru grágæs, er hún meðal þeirra al-erfið-
ustu í því tilliti. Yfirleitt virðast allar gæsategundir lýsast með
aldrinum, og stundum geta hittst mjög Ijósleitar gæsir eða nærri
hvítar. Er það ekki óalgengt um Stóru grágæs; þó getur það verið
af öðrum orsökum (albinismi), en venjulegast er það þó talið elli-
merki. En litartilbrigði, hvort heldur á fiðri eða öðrum líkams-
hlutum geta aldrei út af fyrir sig, réttlætt það, að telja slíkt teg-
unda- eða undirtegunda-einkenni, enda þótt oft hafi verið fitjað
upp á slíku. Þá hefir það stundum verið talið til tegunda-einkenna,
hvernig fiðrið legst í raðir eftir endilöngum hálsinum, einkum að
aftanverðu og í hliðunum. Þetta er afar algengt á mörgum gæsa-
tegundum, og alls ekki bundið við neina sérstaka tegund. En all-
oft hittast einstaklingar með algerlega slétt fiður á hálsinum, er
það augsýnilega einstaklings breytileiki.
Heimkynni Stóru grágæsar eru víða um hin norðlægari lönd