Náttúrufræðingurinn - 1932, Blaðsíða 24

150
NÁTT0RUFR.
ar“, því hjónaskilnaðir af öðrum orsökum en dauðsföllum, þekkj-
ast ekki þeirra á meðal. Þannig- er því einnig varið með álftir og
sumar endur, sem lifa í einkvæni. En yngri kynslóðin, það af
henni, sem er orðið kynþroska á því ári, fer óðar á stúfana til
kvonbæna, þegar komið er í varplöndin á vorin. Ber það við, að
róstusamt geti orðið milli steggjanna, þeir fljúgist á um konuefnin;
venjulegast fer þetta þó all-friðsamlega fram. Yngsta kynslóðin
skilur sig ætíð frá því fullorðna, og heldur sér í smá-hópum út af
l'yrir sig, en sjaldan þó mjög langt frá varpstöðvunum. Komi það
fyrir, — og það er all-oft, — að annað hjónanna fellur frá, ann-
að hvort af slysum, eða eðlilegum orsökum, meðan að varptíminn
stendur yfir, þá er það ætíð, að eitthvað af yngra „geld“-stóðinu
fæst til að skipa hið auða sæti. Er þessu og þannig varið um lang-
flestar fuglategundir, — f jölgun eða viðhald tegundarinnar er að-
almarkmið tilverunnar, og eru því stundum brotin lög og reglur
til þess að ná því marki.
Stóra grágæs velur sér varpstæði venjulegast á eyjum og
hólmum í ám, eða í tjarna- og lækjadrögum í nánd við stærri ár,
eða á eyrum við árnar. Sjaldan eða aldrei velur hún sér bólstaði
vfð stöðuvötn, nema þá við árósa, þar sem ár falla í þau. Hún
sækist eftir að hreiðra um sig þar, sem gróður er stórvaxinn, —
að hún hafi þar bæði í senn, fylgsni nokkur fyrir sjálfa sig á
hreiðrinu og ungana, fyrst eftir að þeir koma á kreik, — og skjól
fyrir kulda og næðingi. Birki- og sérstaklega víðikjörr, hávaxið
hvannstóð, melgresi o. fl. er mjög að hennar skapi. Hreiðrin eru
ætíð í gróðri vöxnu landi, og hér um bil oftast á harðvelli, sára-
sjaldan á deiglendi, og aldrei í mýrum. Annars. fer val varpstöðv-
anna þó ennþá meira eftir því, hvar fuglarnir vita sig eiga mest
friðland og óhultasta fyrir öllum óvinum. Stóra grágæsin hefir það
til að „leggjast út“ í nær gróðurlaus hraun, eða þó oftar sandauðn-
ir, ef hún telur sig þar óhultari. Maðurinn, tófan og veiðibjallan,
eru skæðustu óvinir hennar, enda þótt nokkrir séu fleiri til, — og
af þeim forðast hún manninn mest allra sinna óvina, sem von er.
Hreiðrin eru gerð úr grasrusli á kvist- eða lyng undirlagi, og
fer það allt eftir gróðurlendinu, úr hvaða efni það er gert. Að
sögn manna, starfa bæði hjónin að hreiðurgerðinni í fyrstu, en
þar sem jafnan eru notuð hreiður frá fyrra ári, og ár frá ári oft
sama hreiðrið, þarf oftast ekki nema að dytta smávegis að þeim
á vorin, ef leysingavatn hefir ekki náð að skemma þau. Hreiðrin
stækka því eftir því sem þau eru notuð oftar, og verða stundum
að all-stórum dyngjum. Að innan eru þau fóðruð með fiðri og dá-