Samvinnan - 01.02.1968, Blaðsíða 22

Samvinnan - 01.02.1968, Blaðsíða 22
árás á Þýzkaland yfir ítalíu, en nota Norður-Afríku sem stökkbretti. ítalía var aS þvi leyti auðunnin, að stjórnarkerfið féll saman 1943, Mussolini var steypt af stóli og ítalskar hersveitir voru brátt farnar að berjast með bandamönnum. En í landfræSilegum skilningi var ítalía ekki auðunnin, og fjöllin þar (einkum Monte Cassino) reyndust ÞjóSverjum öflug varnarvirki. Hinsvegar vildi Churc- hill beita sterkari liðsafla á þessum víg- stöðvum en Bandaríkjamenn gátu fall- izt á. Churchill vildi halda rakleitt yfir Norður-ítalíu til Vínar og Búdapest, þar- eð hann sá hvað verða mundi að stríði loknu og vantreysti kommúnistum, en Roosevelt, sem var í sumu tilliti gam- aldags Bandaríkjamaður, þóttist finna þefinn af „brezkri heimsvaldastefnu" og vildi heldur treysta Stalín. Þessvegna varð stríðið í Suður-Evrópu aldrei annað en formáli eða útúrdúr. Höggið átti að koma úr vestri og þangað var megin- liðsaflanum stefnt. Þegar innrásin var gerð í Normandí i júní 1944, varð Georg konungur VI að „skipa" Churchill að hætta við að fara með innrásarhernum yfir Ermarsund — á sama hátt og Eisenhower varð seinna að „banna" honum að fara yfir Rín. Hin fræga „Mórberjahöfn", sem Bretar fóru með í pörtum yfir sundið og notuðu til lendingar, átti m. a. upptök sín í hug- myndum Churehills. Hann var vitaskuld gagntekinn af tilhugsuninni um sigur- inn sem í vændum var, en jafnframt hafði hann áhyggjur af fúsleika Roose- velts til að treysta Stalín fremur en Churchill. Roosevelt sá að sjálfsögðu fyr- ir sér nýjan heim þar sem tröllveldin tvö, Bandaríkin og Sovétríkin, lifðu saman í sátt og samlyndi. En Churchill sárnaði það ákaflega að vera ekki kvaddur til funda Rússa og Bandaríkjamanna, og honum gramdist að sjá Roosevelt sóa persónutöfrum sínum á slóttugan og til- litslausan harðstjóra einsog Stalin. Á ráðstefnunum í Teheran og Jalta (1943 og 1945) var Churchill lítil fróun í að sjá Roosevelt og Bandaríkjamenn fjalla um Breta sem hugsanlega árásar- aðilja á ítaliu, í Júgóslavíu og Grikk- landi, á sama tíma og Stalín undirritaði ánægður sáttmála einsog þann að virða „frjálst og sjálfstætt Pólland", sem hann hafði aldrei hugsað sér að halda. Churc- hill var staðráðinn í að bjarga ítalíu og Grikklandi frá kommúnismanum og fór sjálfur til Aþenu á jóladag 1944 til aS hindra valdatöku kommúnista og setja á laggirnar gríska stjórn. Skömmu síðar létu bandarísku herstjórarnir Marshall og Eisenhower sigursæla heri sína nema staðar við tékknesku landamærin, þráttfyrir hj álparbeiðnir frá skærulið- um í Prag, þareð þeim var „þvert um geð að hætta bandarískum mannslífum í hreinum pólitískum tilgangi". Þannig hernámu Rússar Prag, og þess var ekki langt að bíSa aS Tékkóslóvakía félli í hendur kommúnistum. Berlín hefSi lika getað falliS í hendur vestrænu herjanna, en Eisenhower taldi þaS „hernaSarlega óskynsamlegt". í maí 1945 var stríðinu lokiS og Churc- hill naut um sinn sigurvímunnar; hann var helzti höfundur sigursins. En svo ------rrrrrranrn ¦ BBS:E Churchill bauð Elísábetu drottningu til kvóld- veröar rétt áður en hann lét af embœtti 1955. kom kosningabarátta, og þessi mikli maður sýndi bresti sem vörpuðu skugga á dýrðarrjómann. Tónninn sem hann beitti í baráttunni við andstæSinga sína, sem höfðu verið tryggir samstarfsmenn hans i stríðinu, var langt fyrir neSan virðingu mikilmennis. ÞaS var barnalegt að stimpla gæflynda leiStoga Verka- mannaflokksins, einsog Attlee, Cripps og Bevin, sem hugsanlega „Gestapómenn". Aukþess talaSi Churchill ekki lengur sem þjóðarleiðtogi, heldur flokksleiðtogi íhaldsmanna, og í hugum margra Breta var íhaldsflokkurinn með réttu eða röngu tengdur atvinnuleysinu á þriðja tug aldarinnar og friSunarstefnu Cham- berlains á fjórða áratugnum — þaS var flokkurinn sem hafSi hunzaS Churchill fyrr á árum. Brezkur almenningur vildi nú fá aukiS félagslegt réttlæti og taldi Verkamannaflokkinn líklegri til aS tryggja þaS en íhaldsflokkinn. Þessvegna beiS Churchill herfilegan ósigur eftir hinn glæsilega sigur, og hann tók þeirri auSmýkingu mjög illa. í stjórnarandstöðunni var hann fullur hæðni og fyrirlitningar, en hitti ekki ævinlega í mark. Þegar hann sakaði stjórn Verkamannaflokksins um aS „jafna eymdina og skipuleggja skortinn", fannst mörgum hann vera kominn útí pólitískan loddaraleik. í alþjóðamálum vöktu orS hans ævinlega eftirtekt, eins- og þegar hann bjó til hugtakiS „járn- tjald" i fyrirlestri í Bandaríkjunum og prédikaSi samstöSu Bandaríkjanna og Vestur-Evrópu gegn vaxandi ógn komm- únismans. Og endaþótt pólitískir and- stæðingar réðust gegn honum í flokks- pólitiskum málum, voru þeir fáir sem ekki hylltu hann við þau f jölmörgu tæki- færi þegar flokkastreitan var lögð til hliðar og hann heiðraður fyrir afrek sín í stríðinu. Hann var enn fullur af lífsorku þó kominn væri á áttræðisaldurinn. Hann var á sífelldum ferSalögum, tók viS alls- kyns heiðursvottum, eignaSist kappreiða- hesta, málaði og sýndi reglulega i Royal Academy, og umfram allt las hann fyrir hina miklu sögu sína um seinni heims- styrjöld, History of the Second World War, sem kom út í sex þykkum bindum. Þaraðauki var hann leiðtogi stjórnar- andstöðunnar á þingi. Hinn pólitíski dingull sveiflaðist til- baka einsog við var að búast. Árið 1951 var Churchill aftur orðinn forsætisráð- herra 77 ára gamall í meirihlutastjórn íhaldsmanna. En breytingar urðu harla litlar. AS vísu var skömmtun afnumin nokkru fyrr en gert hefSi veriS undir stjórn Verkamannaflokksins. Einkaiðn- aður fékk aukið svigrúm. En verðbdigan hélt áfram meS sama hætti og fyrr. í utanríkismálum var sömu stefnu fylgt i NATO, h]á Sameinuðu þjóðunum og gagnvart nýlendum samveldisins. Chur- chill hafSi oft verið kallaður stríðsæs- ingamaður, heimsvaldasinni, ævintýra- maður, en hann sýndi allt aðra eigin- leika á síðustu valdaárum sínum. Hann lagði sig fram um að komast að sam- komulagi við Rússa áður en vetnis- sprengjan gerði útaf við siðmenninguna; hann var fyrsti vestræni stjórnmálamað- urinn sem barðist fyrir fundi æðstu manna, en hvorki Bandaríkin undir ógnaráhrifum hins móðursjúka Mc- Carthys né Sovétríkin á síðustu árum Stalíns vildu hverfa úr virkjum haturs og tortryggni. Árið 1952 lézt hinn tryggi vinur hans, Georg VI, og viS krýningu Elisabetar II tók hann loks viS sokkabandsorðunni, sem hann hafði áður hafnað. Hann tók þátt í krýningarhátíðinni 1953 með öllu því rómantiska hrifnæmi sem honum var eiginlegt. En á þessu sama ári fór hestaheilsu hans aS hraka. Hann fékk slag, en náSi sér til þeirra muna aS hann gat gegnt embætti rúmt ár til viS- bótar og varSi þá öllu sínu þreki til að koma á varanlegum friði. Það tókst ekki og hann dró sig í hlé 1955. Síðasta ræða hans í embætti var hvatning til heims- ins um að beita ekki hinum hræSilegu nýju gereySingarvopnum og missa ekki vonina. „Hörfið aldrei, þreytizt aldrei, örvæntið aldrei," sagði hann. HugrekkiS hafSi ævinlega veriS ríkasti þátturinn í eSli hans. Hann hafSi stund- um verið fljótfær og einþykkur. Hann hafði átt ýmsa snögga bletti. En víð- sýni hans, hugkvæmni og hugarflug var fágætt, og í því efni átti hann engan jafningja meðal vestrænna leiStoga. Hann var elskuverðasti og dáðasti stjórn- málamaður Breta á þessari öld. Winston Churchill sat á þingi til dauSadags, en var orðinn mjög hrum- ur undir lokin. Hann lézt í ársbyrjun 1965 níræður að aldri. ? 18
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72

x

Samvinnan

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Samvinnan
https://timarit.is/publication/340

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.