Fálkinn


Fálkinn - 20.07.1956, Blaðsíða 4

Fálkinn - 20.07.1956, Blaðsíða 4
FÁLKINN Undiolflstriid HONQO Qaldrftmenn oq sœringar 2. Gr. ílalski blaðamaðurinn Felice Bellotti hefir fyrir nokkru skrifað bók um hið mikla land Kongo og íbúa þess. Mestur hluti þessa lands er belgisk nýlenda, en hinir hvítu drottnarar þess hirða lítið um velferð landsbúa. Kongo er ríkt land og Belgar græða of fjár á úran-grýti þaðan. GALDRALÆKNINGAB. Svertinginn tekur því sem að hönd- um ber, en hirðir ekki um að kryfja ástæðurnar fyrir því. Hann veit að rigningartími kemur eftir þurrktima, en veit ekki hvers vegna. Hann lítur á nátlúrufyrirbærin, sjúkdóma og annað, likt og Evrópumaðurinn lítur á umhverfíð þcgar hann er staddur i frumskógi i fyrsta sinn, óvopnaður um miðja nótt. Skrjáf i blaði eða ýlfur í dýri getur táknað dauðann — skríð- andi nöðru eða leóparða, eða villi- mann sem leggur eiturör á bogann. Hviti maðurinn verður óstjórnlega hræddur — við hið ókunna. Þvi að hann þekkir ekki þessi óhljóð og kann ekki að gera sér grein fyrir hvaðan þau koma. Hann verður jafn skelk- aður við gól ibisfuglsins eins og við hvæs nöðrunnar, af þvi að hann þekk- ir ekki frumskógalífið. Eins cr það með svertingjann og lífið. Allt er ráðgáta í meðvitund lág- stæðra þjóða, nema það seirr þeir hafa lært af reynslunni og tekið sem sjálfsögðu. Dauðinn, til dæmis. Svert- inginn veit, að allir verða að deyja, ýmist úr elli, suiti eða pest, þvi að það hefir hann reynt. En þegar dauð- inn stafar af öðru, t. d. lungnaveiki, svefnsýki eða manndrápum — hefir hann ekki nema eina skýringu: daua. Það er að segja galdra, eða „illa augað". Svertinginn veit að hann getur dáið ef hann hefir drukkið eitur eða særst af eiturör, en hann veit ekki hvers vegna hann deyr af því. Það er ekki citrið sem hann hugsar um þá, heldur aðcins um daua: illa augað. Daua er grasstrá, sem fávís svertinginn stingur gegnum hurðina á kofanum sínum meðan galdralæknirinn þylur særing- ar á meðan, af hræðslu við dauðann. Daua er svefnsýkin og gula sóttin. Afleiðing þessarar hjátrúar er sú, að fólk Mið-Afríku er síhrætt Um líf sitt. Afríkusvertinginn er alls ekki rag- ur. Pygmaéi, sem hefir aðeins spjót að vopni, er hinn rólegasti þó að hann mæti fil, þótt hann viti að fillinn gæti scnt hann inn i cilífðina með þvi að dingla rananum. Hermennirnir berj- ast ótrauðir við fjandmennina þó að þeir viti, að svo geti farið að þcir lendi i matarpottinum þeirra. Þeir ganga syngjandi með spjót og trumb- ur til orrustu við Ijón og leóparða, og vita vel hvaða hættur vofa yfir þcim. Þeir fara fram úr hávöðunum i ánum á eintr.iáningnum sínum og gösla í fenjunum þó að krökkt sé af krókódílum þar. Þær taka mótlætinu með þögn o'g þolinmæði. En þegar þeir standa andspænis því, sem þeir áttu ekki von á, verða þeir viti sinu fjær af hræöslu. Hvernig eiga þeir að verjast þegar það óskiljanlega ber að höndum? Til dæmis þegar kornforðinn er þrotinn og rigningarnar ættu að vera byrjað- ar en koma of seint. Eða þegar of lengi rignir og akrarnir verða að svaði? Hverjum er þetta að kenna? Ef til vill sést ekki nokkur antílópa þegar veiðitíminn er genginn í garð. Hver hefir galdrað skepnurnar? Alhr eru hraustir og heilbrigðir, en allt í einu fer fólkið að hrynja niður. Negr- arnir vita ekki að þetta er farsótt, þeir vita ekki að moskítóflugan ber með sér gulu sóttina og tse-tseflugan vsvefnsýkiiiia. Hver hefir litið „illa auganum" til þeirra og hvernig eiga þeir að verjast? Eina ráðið er að fara til galdralæknisins. Gamall höfðingi, sem hafði átt skipti við hvita menn árum saman, sagði við mig: — Ég veit eins vel og þið, að galdralæknarnir eru verstu þorparar, en hver á að verja okkur fyrir daua, cf við hengjum þá alla eða setjum i fangelsi? Og hvers vegna hættu hvítu mennirnir ekki sjálfir illvirkjum og morðum, ef þeir vilja uppræta hjátrúna? Galdralæknirinn er eins konar at- hvarf villimannanna, og þeir geta ekki án hans verið. Hraustur maður á besta aldri leggst vcikur og deyr úr ókunnum sjúkdómi. Ættingjarnir leita til galdralæknisins, sem hcfir frétt um atburðinn. Þeir biðja hann um að komast að hver hafi litið illa auganu, svo að þeir geti hefnt sín. Galdralæknirinn fer i skrúða sinn og ráðfærir sig við undra- gripi sína, steina, mannabein, tréfæt- ur eða talandi völvu. Svo kvcikir hann á eldspýtu, og meðan hún logar nefnir hann nöfn á ýmsum grunuðum. Ef loginn slokknar meðan eitthvert nafnið er nefnt, er hrappurinn fund- inn. Hann er dæmdur morðingi og kvalinn og drcpinn. En eftir nokkra daga deyr nýr mað- ur úr fjölskyldunni úr sama dular- fulla sjúkdómi. Hefir galdralækninum skjátlast? Nei, alls ekki, annars mundi stofninn líða undir lok. Fólkið er með öndina i hálsinum meðan galdralæknirinn fer kofa úr kofa, þylur særingar og stráir kynja- dufti kringum sig. Þegar hræðslan hefir náð hámarki er timinn kominn. Galdralæknirinn segist þurfa sannan- ir til að finna glæpamennina, og allir þyrpast kringum hann og hrópa: Sannanir! Við heimtum sannanir! Og svo hefst athöfnin. SÆRINGADANSINN. Karlmennirnir sctjast i hring kringum galdralækninn. Þeim er boð- ið sterkt öl, sem bruggað er úr rúgi og banönum: pombe. Galdralæknirinn stráir kynjaduft- inu úr litlum poka. Við hlið hans sitja tvær konur, ataðar hvítri máln- ingu á höndum og andliti, og þær eiga að særa fram sannlcikann. Önnur hef- ir gát á kynjaduftinu en hin á öl- kagganum. Sannleikurinn felst i ölv- uninni — eða öl er innri maður. Þegar fer að dimma og bálið hefir verði kveikt byrjar „afh.júpun'ardans- inn". Kaiimennirnir dansa i hring. Þeir eru allir með hnifkuta, spjót eða kylfur. Ölkannan er fyllt á ný, galdra- læknirinn sáir dufti i hana og svo býður önnur konan einum hermann- inum að drekka. Hann þambar og skipar sér svo í hringinn aftur. Svona gengur lengi, en smám saman fara þeir sem þola minnst, að gerast svínkaðir. Ef einhver hikar við að drekka bcndir galdralæknirinn á hann og segir, að þarna sé sá seki, og þá er úti um bann. Hinir ráðast að honum með hnifum og kylfum og drepa hann. En ekki er þar með búið. Þeir eru svo margir sem kasta illa auganu. Dansinn heldur áfram og fleiri eru drepnir . .. Árangurinn af einum svona dansi var sá að 17 menn í 150 íbúa þorpi voru drepnir á einni nóttu. Galdra læknirinn var dæmdur til dauða af belgiska dómstólnum og hengdur þar, sem sæiingar hans höfðu farið fram. Hann leit fyrirhtlega á snöruna og sagði að þegar hann væri dauður skyldi hann koma aftur og strá hvítu dufti við dyr svertingjaböðlanna tveggja, sem hann tóku af lifi. Þá þverncituðu báðir að hengja hann og hvítir menn urðu að gcra það. HVÍTIR TÖFRAR OG SVARTIR. í Afríku eru tvenns ko'nar galdra- læknar: þeir sem tigna illu andana og þeir sem berjast gegn þeim. Maður scm vill losna við óþægilegan keppinaut, hvort heldur er um konu, eign eða arf, þorir ekki að drepa hann sjálfur. Þess vegna laumast hann til svartagaldursmanns og biður um Að ofan: Galdralæknirinn á heimili sínu. Á veggjunum eru ýmiss konar töfragripir, sem hann selur dýru verði þeim, sem geta borgað. Til hægri: Villimaður skemmtir sér við að horfa á dans og hristir í sífellu höfuðbúnaðinn, sem gerður er úr hári af apa-rófum.

x

Fálkinn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Fálkinn
https://timarit.is/publication/351

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.