Fálkinn


Fálkinn - 10.08.1956, Blaðsíða 5

Fálkinn - 10.08.1956, Blaðsíða 5
FÁLKINN — Konan mín slrauk sjö sinnum frá mér! sagði maðurinn. — Gleymdu ekki að það var þér að kenna að hún strauk, svaraði faðirinn, — því að þú liafðir ekki lag á henni. Konurnar mínar strjúka aldrei frá mér, 'þvi að ég flengi þær þegar þörf er á. — Ég f lengdi mína konu líka. — Ekki nóg, ekki nóg! Kona sem er flengd eins og fíkjutrésbörkur, strýk- ur aldrei. Hún þorir það ekki. Það er erfitt fyrir dómarann að dæma i svona málum. I þessu tilfelli urðu úrslitin þannig: Faðirinn borg- aði tengdasyninum sjö nærri þvi nýj- ar skóflur, en bann féllst á að borga helminginn af því, sem liann bjóst við að geta fengið fyrir elstu dóttur stroknu konunnar sinnar. Stundum gengur ekki svona vel. Ýmsir gera konunum sínum lifið ó- bærilegt og fara svo til föður hennar og heimta kaupverðið endurgreitt. Sumar konur eitra líka fyrir mennina sína og fara svo heim til föður síns með aleiguna. Þessi mál lenda flest hjá galdralækninum og og lýkur með því að einhver saklaus maður er lif- látinn, sakaður um að hafa kastað „illu auga". í Ruanda-Urundi er fjölkvænið með öðru móti. Þar lifa konurnar ekki undir sama þaki, en hver þeirra fær sinn kofa, eða „kraac" til íbúðar. Hvitra manna yfirvöld bafa fallist á þessa tilhögun, og trúboðarnir jafnvel lika. Þeir hafa kynnt sér hætti og lifs- skoðanir svertingja og orðið að leyfa þeim fleira en gott þótti. En þeir hafa haft áhrif, og eru einu hvítu mennirnir, sem eru líklegir til að geta mannað svertingjana. í hinum svokölluðu menningarmiðstöðvum, sem aðrir hvítir menn hafa komið upp í Kongo, hefir árangurinn orðið minni. Gamla sálin lifir í bantúnegr- anum þar, þrátt fyrir föt og o'fur- litla kennslu i lestri og skrift. Undir eins og hann hefir fengið sæmilega atvinnu og eignast peninga fer hann á stúfana og nær sér í nýja konu, og rekur þá gömlu frá sér. Og hún fer auðvitað og kærir lyrir lögreglunni. Hún er orðin vön að ganga i kjól og vera „dama", og tekur þvi ekki í mál að fara aftur heim til föður sins, og þrælka þar og vera flengd. Um tiundi hver watussi-maður á fleira en eina konu. En margir gera það út úr neyð. Maður deyr frá konu og börnum og þá neyðist bróðir hans til að giftast ekkjunni, þó að hann sé giftur fyrir. Hafi sá dáni verið rikur býr ekkjan áfram í kofa hans, og hróðirinn eignast þannig tvö heim- ili. En hafi hann verið fátækur er byggður yfir hann kofi við bústað nýja mannsins. H.IÓNAVÍGSLAN er mjög hátíðleg alböfn hjá watussi-hamítum og lang- ur undirbúningur að henni. Stundum á stúlkan frumkvæðið að giftingunni, þó ekki viti hún bvaða mann hún á að fá. Þegar hún er komin á gift- ingaraldur fer liún að búa til kring- um 20 metra langa götu frá kofan- um sínum, og vandar vel til hans. Svo sest hún fyrir inni i kofanum með móður sinni og biður biðilsin>. Fyrstu dagana eru ungir piltar á vakki þarna í kring, þeir sjá „biðils- götuna" cn þora ckki að leggja á hana. Nú njósna þeir um hvcrnig stúlkan sc, hvort hún sé duglcg við matreiðslu, hagsýn og hreinleg, um- burðarlynd og gæf — og hvort hún sé lagleg. Og einn góðan veðurdag fer einhver pilturinn i sparifötin sin og leggur á biðilsgötuna. Á höfðinu ber hann krukku, fuila af pombe, ölinu, sem svertingjar brugga úr rúgi og ban- önum. Gömlu hjónin taka honum vel. Svo setur hann frá sér krukkuna og býð- ur tengdamömmu að smakka á ölinu. Þau tala um daginn og veginn. Eng- inn minnist á bónorð, það þætti ókurteisi. Loks segir biðillinn: „Ég á ættingja, sem hefir kú til sölu." Þetta er fyrsta bendingin um hvert erindið sé, án þess að minnst sé á það. Allir vilja eiga kú, og nú er spurt um hvort þetta sé góð kýr, hve marga kálfa hún 'hafi átt og hve mikið hún mjólki, Og svo lofa hjónin að lita á kúna og biðillinn fer. En þetta er aðeins byrjunin, og nú liður langur tími. Faðirinn fer að gerast óþolinmóður, hann vill gjarn- an eignast kú fyrir dótturina, og því yngri þvi betra. En faðirinn ræður ekki öllu hjá watussifólkinu, dóttirin verður að samþykkja líka. Og watussi- stúlkurnar eru vandlátar og tortryggn- ar. Enda strjúka þær oft frá mönn- unum sinum. og þá verður að skila kúnni aftur. DRAUMAHEIMUR. Það fer orð af því að svertingjar séu mjög lygnir, og það er satt. En þeir ljúga ekki af illgirni heldur fer hugmyndaflugið með þá í gönur. Þeg- ar dimmir kveikja þeir bál fyrir utan kofann, eða inni i honum í slæmu veðri. Svo safnast þeir kringum eld- inn og segja sögur. Aðalpersónurnar VAINÖ11HNA-maðurinn sem shrífaðí „Óhunnur hermoður" *?"^AÐ má heita einsdæmi, að bók /-^ sé prentuð i 300 þúsund eintök- um nokkurs slaðar á Norðurlöndum, eða keypt af nær tíunda hverjum iandsbúa. Þetta hefir þó gerst um finnska skáldsögu, sem nefnist „Ókunnur hermaður", og sá sem sam- ið hefir söguna er fyrrverandi her- maður sjálfur, og barðist í Finnlandi i striðinu við Rússa 1941—'44. Mað- urinn heitir VÁINÖ LINNA, og þrátt fyrir rithöfundargengi sitt vinnur hann enn i stærstu vefnaðarvöru- verksmiðjunni i Tammerfors, hjá Finlaysen & Co. Hann litur eftir vél- unum þar en skrifar aðeins i frístund- unum. Vainö Linna er 35 ára, en var tvítugur þegar hann fór í stríðið. Og þar byrjaði hann að skrifa. Frásögn hans er hrífandi og snertir hjartastrengi hvers manns. Linna segir frá styrjöldinni, bregður upp nærmyndum úr daglega lífinu, fyrst sókninni austur yfir landið, sem Finnar höfðu anisst í vetrarstyrjöld- inni og síðan undanhaldinu, er Rúss- ar hröktu Finna til baka i stríðslok- in og komust alla leið vestur á Nor- egsströnd, en Þjóðverjar brenndu allt á undanhaldinu. Linna upplifði þetta sjálfur og segir frá því með kald- hæðni, sem stundum verður að beiskri alvöru. Frásögnin er að mestu leyti i samtölum, og hver setning hittir i mark. Hermennirnir hata stríðið en berjast til þess að verða ekki drepnir sjálfir. Þeir hata yfirboðara sína, og höf. lýsir þeim sóðalega. Hinar frægu hjúkrunarkonur liersins, lotturnar, fá líka sinn skerf. Höfundurinn kallar þær liðsforingjahórurnar. Og yfirleitt fá flestir sinn skammt vcl úti látinn, að því er snertir mannskemmingar. Svo ósæmilegt þótti orðbragð bók- arinnar að stærsta forlag Finna neit- aði að taka hana. En annað íorlag sá hvar feilt var á stykkinu og gaf hana út, þrátt fyrir mótmæli þeirra, sem verst urðu fyrir barðinu á höfund- inum, og má ráða af líkum að það cr ckki ritsnilldin ein, sem veldur því- líkri geypisölu heldur hitt að fólk vill *s ' gjarnan lesa svívirðingar um náung- ann, eins og þeir þekkja sem gera sér fé úr þvi að gefa út hneykslispésa í Reykjavík. — En bókin hefir einnig selst mikið á öðrum tungum, t. d. hafa 100 þúsund eintök komið af henni i Svíþjóð. Hún minnir að sumu leyti á „Tíðindalaust af vesturvígstöðvun- um" eftir Remarque, en það er meiri gáski í henni þrátt fyrir alvöruna. Söguhetjan er Rokka, þúsund þjala smiður í friði og striði, snarráður og ódeigur hvað sem að höndum ber, og skemmtilegur eigi síður en „Góði dátinn Sweik". Sagt er að höfundur hafi gert þessa persónu cftir fyrir- mynd, sem hann kynntist í stríðinu og að þessi Rokka, sem nú er orðin þjóðhetja á boð við Svein dúfu, heiti réttu nafni Viljam Kylpiis. Hann hefir sjálfur skrifað bók um stríðið og hefir Linna ritað formála fyrir henni. Linna byrjaði á „Ókunnur her- maður" vorið 1942, er hann lá í her- búðum við Svirfljót í Rússlandi. En ekki notaði hann handritið scm hann skrifaði þá. Árið 1947 gaf hann út eins konar sjálfsævisögu sem heitir „Markið" og segir frá ævi hjáleigu- drengs fram að því að hann fær at- Framhald á bls. 14. Hvað gerir maður ekki fyrir fegurðina. Þessar frúr hafa þolað harm- kvœli meðan verið var að skreyta á þeim hrygginn. í þessum sögum eru að jafnaði andar eða afturgöngur. Maður sem hefir upplifað eitthvað spennandi, t. d. i veiði, byrjar. Það þarf ekki annað en liann hafi heyrt ljónsöskur og svo vcrður sagan til: — Ég fann sporið og rakti það. Eg gekk létt eins og andi og komst mjög nærri. Þegar ég var að leggja örina á bogann stóð Ijónið andspænis mér. Það tók undir sig stökk og þegar það var yfir mér gaf ég þvi hnefahögg og spýtti á það. Það veltist út í kjarr- ið, og það bjargaði lífi þess. — Mikil undur og skelfing! segja áheyrendurnir. — Ég mundi heldur hafa þulið töfra- þuluna, sem ég lærði í Usuwi, segir einhver. — Hún er miklu betri en hráki. — Hvernig er þulan, sem þú lærðir í Usuwi? — Það skal ég segja þér. Eg fór til Usuwi fyrir nokkrum árum, þvi að mér var sagt af fallegri stúlku þar. Hún var sterkari en kýr og vildi gift- ast manni af okkar stofni, því að við erum sterkastir og hraustastir allra manna á jörð. Höfðingi einni vildi eiga hana og ætlaði í strið til að fa hana. Hann sigraði og bar hana á burt, Ég kom að þorpinu i rústum, það logaði enn i kofunum, og galdra- læknirinn lá særður i sinum kofa. Hann var mikill læknir, og undir eins og ég dró spjótið úr brjóstinu á hon- um þuldi hann særingaþulu. Sárið greri strax og hann varð alheill. Og svo kenndi hann mér þuhma, til að þakka mér fyrir hjálpina. — Og hvernig var þulan? — ÞaS má ég ekki segja þér. Ef ég segði þér það mundi illa augað líta á okkur. Svona var hjalað langt fram á nótt. En fyrsti negrinn hafði aldrei séð ljónið, og hinn hafði aldrei komið til Usuwi. Þetta vissu allir áhcyrend- urnir, en þeir Wýddu samt á með athygli. E n d i r .

x

Fálkinn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Fálkinn
https://timarit.is/publication/351

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.